Polska zmienia dokumenty USC. Małżeństwa jednopłciowe wejdą do systemu – bez Sejmu i Prezydenta. Tylko kto będzie pierwszym, a kto drugim małżonkiem?

• Historyczny zwrot. Rząd wprowadzi uznawanie małżeństw jednopłciowych przez rozporządzenie zamiast ustawy i ominie ryzyko prezydenckiego weta
• Co orzekł TSUE 25 listopada 2025 roku i czego dotyczy zmiana w polskim prawie?
• Rubryki w aktach USC pójdą do zmiany
• Taka zmiana sprowadzona do aspektów technicznych, czyli ścieżka rozporządzenia zamiast ustawy – przypadek?
• Gawkowski: działamy szybko
• Co zmiana w aktach stanu cywilnego i wprowadzenie uznawania małżeństw jednopłciowych przez Polskę oznacza w praktyce?
• Kontrowersje wokół małżeństw jednopłciowych zostają – i rosną z uwagi na obrany sposób wprowadzania zmiany

Historyczny zwrot. Rząd wprowadzi uznawanie małżeństw jednopłciowych przez rozporządzenie zamiast ustawy i ominie ryzyko prezydenckiego weta

Nie minęły pełne dwa miesiące od wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE, a Ministerstwo Cyfryzacji już szykuje konkretne zmiany. Chodzi o dokumenty stanu cywilnego – te same, które towarzyszą nam przy najważniejszych życiowych momentach. Ślubach, narodzinach dzieci, sprawach spadkowych. Teraz ich wzory muszą się zmienić. Ale to, w jaki sposób rząd przeprowadza te zmiany, może okazać się równie ważny jak same zmiany.

Co orzekł TSUE 25 listopada 2025 roku i czego dotyczy zmiana w polskim prawie?

25 listopada 2025 roku TSUE wydał wyrok, który w Polsce wywołał polityczne trzęsienie ziemi. Sędziowie w Luksemburgu stwierdzili jasno: wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej, w tym Polska, mają obowiązek uznawać małżeństwa osób tej samej płci, jeśli zostały zawarte legalnie w innym kraju wspólnoty.

Mówiąc wprost – jeśli dwóch Polaków wzięło ślub w Holandii czy Hiszpanii, polski urząd stanu cywilnego nie może udawać, że to małżeństwo nie istnieje. Odmowa wpisu takiego związku do rejestru narusza unijne prawo – zasadę równego traktowania oraz swobodę przemieszczania się obywateli UE.

Jest jednak pewien haczyk, który umyka wielu komentatorom. TSUE wyraźnie podkreślił, że Polska nie musi wprowadzać małżeństw jednopłciowych do swojego prawa krajowego. Nie musi zmieniać Konstytucji. Nie musi umożliwiać zawierania takich związków na własnym terytorium. Ale związki zawarte gdzie indziej? Te musi respektować.

Rubryki w aktach USC pójdą do zmiany

I tu zaczyna się problem "techniczny" - taki punkt widzenia przyjął resort cyfryzacji. Obecne wzory dokumentów stanu cywilnego operują pojęciami „mąż", „żona", „kobieta", „mężczyzna". Jak wpisać do takiego formularza małżeństwo dwóch kobiet? Fizycznie się nie da, bo formularz nie przyjmie.

Ministerstwo Cyfryzacji przygotowuje więc projekt rozporządzenia, które zmieni te wzory. Zamiast „mąż" i „żona" pojawią się neutralne określenia: „Pierwszy małżonek" i „Drugi małżonek". Zmienią się też sekcje dotyczące rodziców małżonków oraz rubryki z nazwiskami w odpisach aktów małżeństwa – zarówno zupełnych, jak i skróconych Zmiany mają objąć również zaświadczenia wydawane z rejestru. Wszystko po to, żeby system w ogóle mógł obsłużyć nową rzeczywistość prawną.

Taka zmiana sprowadzona do aspektów technicznych, czyli ścieżka rozporządzenia zamiast ustawy – przypadek?

Tu dochodzimy do sedna politycznej gry. Rząd wybrał ścieżkę rozporządzenia ministerialnego, nie ustawy. Różnica jest fundamentalna.

Ustawa musiałaby przejść przez Sejm i Senat. Oznaczałoby to debatę, głosowania, poprawki, a przede wszystkim – podpis prezydenta. Karol Nawrocki, który objął urząd jako kandydat popierany przez środowiska konserwatywne, mógłby taką ustawę zawetować. I biorąc pod uwagę jego dotychczasowe wypowiedzi na temat tradycyjnych wartości, weto byłoby scenariuszem wysoce prawdopodobnym.

Rozporządzenie ministra to zupełnie inna historia. Minister opracowuje, podpisuje i wysyła do publikacji (oczywiście w uproszczeniu, bo bez wsparcia rządu dla pomysłu sam tego nie zrobi). Prezydent nie ma tu nic do powiedzenia. Sejm też nie głosuje nad rozporządzeniem.

Przypadek? Trudno uwierzyć. Rząd przedstawia to jako „techniczno-redakcyjną zmianę wzorów dokumentów". Krytycy widzą sprytne obejście – wprowadzenie rewolucyjnej zmiany społecznej tylnymi drzwiami, bez debaty parlamentarnej i bez ryzyka prezydenckiego weta.

Gawkowski: działamy szybko

Wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski nie ukrywa, że tempo prac jest zamierzone.

– Z perspektywy państwa obywatelskiego i prospołecznej polityki działamy szybko, rzeczowo i z poszanowaniem prawa – powiedział minister. – Projektowana zmiana rozporządzenia nie tylko spełnia wymóg prawa unijnego, ale też wzmacnia spójność działań państwa wobec obywateli i poprawia funkcjonowanie administracji.

Gawkowski odniósł się też do politycznego kontekstu sprawy. – Wyrok TSUE to nie kwestia ideologii, to obowiązek prawny, którego Polska musi przestrzegać – uciął. Zaraz po ogłoszeniu wyroku wicepremier polecił przygotowanie analizy prawnej i technicznej. Wskazała ona, które dokumenty wymagają natychmiastowej aktualizacji. Teraz projekt rozporządzenia czeka na konsultacje międzyresortowe.

Słowo „szybko" pada w rządowym komunikacie z 16 stycznia 2026 wielokrotnie. Dla zwolenników zmian to dowód sprawności. Dla przeciwników – potwierdzenie, że rząd celowo unika szerszej dyskusji.

Co zmiana w aktach stanu cywilnego i wprowadzenie uznawania małżeństw jednopłciowych przez Polskę oznacza w praktyce?

Rząd wskazuje konkretne korzyści, jakie mają wynikać z dostosowania przepisów. Para jednopłciowa, której małżeństwo zostanie wpisane do polskiego rejestru, zyska dostęp do praw, które dotychczas były zarezerwowane dla związków heteroseksualnych.

Chodzi między innymi o świadczenia socjalne przysługujące małżonkom, możliwość wspólnego rozliczania podatków, objęcie partnera ubezpieczeniem zdrowotnym jako członka rodziny. Do tej pory takie pary, nawet jeśli formalnie były małżeństwem za granicą, w Polsce funkcjonowały jako osoby sobie obce – przynajmniej w oczach urzędów. Ministerstwo podkreśla też, że zmiany uproszczą procedury administracyjne. Zamiast wyjątków, obejść i indywidualnych interpretacji – jeden spójny system dla wszystkich.

Kontrowersje wokół małżeństw jednopłciowych zostają – i rosną z uwagi na obrany sposób wprowadzania zmiany

Temat małżeństw jednopłciowych od lat dzieli polskie społeczeństwo. Konstytucja RP w artykule 18 mówi wprost o małżeństwie jako związku kobiety i mężczyzny. Przeciwnicy zmian argumentują, że wyrok TSUE wymusza na Polsce rozwiązania sprzeczne z ustawą zasadniczą. Zwolennicy odpowiadają, że chodzi wyłącznie o uznawanie związków zagranicznych, nie o zmianę krajowego prawa.

Ale teraz dochodzi kolejna warstwa sporu. Nawet część osób, które popierają uznawanie małżeństw jednopłciowych, może mieć wątpliwości co do metody. Czy zmiana o tak dużym ciężarze społecznym powinna wchodzić rozporządzeniem ministra, bez debaty w parlamencie? Czy obywatele nie zasługują na otwartą dyskusję swoich przedstawicieli?

Z drugiej strony zwolennicy szybkiej ścieżki odpowiadają: wyrok TSUE jest wiążący, Polska musi go wykonać, a ustawa mogłaby utknąć na lata w politycznych przepychankach lub zostać zawetowana przez prezydenta, co narażałoby państwo na sankcje. Rząd najwyraźniej postawił na drugą interpretację. I na tempo.

Projekt rozporządzenia trafi teraz do konsultacji międzyresortowych. To standardowy etap ścieżki legislacyjnej, ale biorąc pod uwagę temperaturę debaty, spokojnie nie będzie. Kluczowe pytanie brzmi: czy ktokolwiek zdoła tę ścieżkę zablokować – i czy w ogóle będzie próbował, skoro pomysł na uznanie wyroku TSUE został już ogłoszony przez resort.

Jedno jest pewne: po zmianie dokumenty stanu cywilnego w Polsce już nigdy nie będą wyglądać tak samo. A sposób, w jaki do tego dochodzi, będzie przedmiotem sporów jeszcze długo po ich wejściu.

Źródło: gov.pl