Koniec ze śmieciówkami. Inspektorzy pracy otrzymają potężne uprawnienia

• Umowa o pracę zamiast umowy cywilnoprawnej
• Nowa wersja reformy PIP została przyjęta
• Reforma PIP: Narzędzie do egzekwowania prawa pracy
• Pozostałe zmiany proponowane w nowelizacji
• Kiedy reforma PIP wejdzie w życie

Umowa o pracę zamiast umowy cywilnoprawnej

Według przepisów Kodeksu pracy niedopuszczalne jest zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków charakterystycznych dla stosunku pracy, tj. wykonywania pracy:

• określonego rodzaju;
• na rzecz pracodawcy;
• pod kierownictwem pracodawcy;
• w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę;
• za wynagrodzeniem.

Oczywiście umowy cywilnoprawne nie są zakazane. Niestety, w wielu przypadkach te tzw. umowy śmieciowe są nadużywane i służą jako podstawa zatrudnienia zamiast umowy o pracę. Z tego względu od dłuższego czasu trwają starania mające na celu wzmocnienie PIP, co pozwoli na skuteczniejsze egzekwowanie przepisów i walkę ze śmieciowym zatrudnieniem. W tym celu projektowana jest nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.

Nowa wersja reformy PIP została przyjęta

Ministerstwo Rodziny Pracy i Polityki Społecznej przygotowało kolejną już wersję projektu nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Poprzedniej nie zaakceptował premier Donald Tusk, który uznał, że proponowane w niej zmiany byłaby destrukcyjne dla firm i oznaczałaby utratę pracy przez wielu ludzi.

Nowy projekt reformy PIP w dniu 5 lutego 2026 roku został przyjęty przez Stały Komitet Rady Ministrów. Jej wdrożenie oznaczać będzie realizację kamieni milowych (A71G i A72G) Krajowego Planu Odbudowy. „Ustawa w nowej wersji spełnia wymogi KPO – pracownicy zyskają ochronę, a pracodawcy bezpieczeństwo prawne przed niezasadnymi decyzjami urzędnika. Pieniądze z KPO zostaną zainwestowane” – pisała w serwisie X minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz.

Reforma PIP: Narzędzie do egzekwowania prawa pracy

Przyjęty projekt nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy ma sprawić, że zarówno PIP, jak i sądy pracy zyskają skuteczne narzędzia egzekwowania prawa pracy, a pracownicy i pracodawcy pewność procedur i jasne zasady ich stosowania.

Projekt nowelizacji zakłada:

• wprowadzenie skuteczniejszego mechanizmu przeciwdziałania nieuprawnionemu zastępowaniu umów o pracę umowami cywilnoprawnymi oraz pracy „na czarno” poprzez przyznanie PIP kompetencji do stwierdzania istnienia stosunku pracy;
• przyznanie kontrolerowi możliwości wydania „polecenia” skierowanego do przedsiębiorcy, które już na tym etapie ma na celu doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem;
• w razie niewykonania polecenia, przekazanie kompetencji do wydawania decyzji w sprawie istnienia stosunku pracy okręgowym inspektorom pracy;
• możliwość odwołania od decyzji okręgowego inspektora pracy do sądu w terminie 30 dni.

W projekcie nowelizacji, ze względu na przesunięcie terminu wykonalności decyzji, wprowadzono instytucję zabezpieczenia. Przewiduje ona stosowanie przepisów prawa pracy do wypowiadania i rozwiązywania umów. W przypadku wypowiedzenia czy rozwiązania umowy przewidziano prawo do sądu. Zabezpieczenie wydaje się na początku postępowania przed sądem.

Pozostałe zmiany proponowane w nowelizacji

To nie wszystkie zmiany przewidziane do wdrożenia w wyniku reformy PIP. Projekt nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy zakłada także:

• wymianę informacji i danych między ZUS, PIP i KAS na potrzeby kontroli i analizy ryzyka;
• usprawnienie kontroli PIP poprzez wprowadzenie kontroli zdalnych i wykorzystania urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie czynności kontrolnych na odległość, wprowadzenie postaci elektronicznej dokumentacji sporządzanej podczas kontroli, w szczególności protokołów kontroli;
• sporządzanie przez Głównego Inspektora Pracy rocznych i wieloletnich programów kontroli opartych na analizie ryzyka;
• rozwiązania w zakresie wysokości kar grzywny za wykroczenia przeciwko prawom pracownika mające na celu zapewnienie skuteczniejszej ochrony pracowników i mające pełnić funkcję odstraszającą dla pracodawców nieprzestrzegających przepisów prawa pracy.

Kiedy reforma PIP wejdzie w życie

Według szefowej MRPiPS Agnieszki Dziemianowicz-Bąk reforma Państwowej Inspekcji Pracy jest pilna z uwagi na konieczność wdrożenia tzw. kamieni milowych, od realizacji których zależy wypłata pieniędzy z KPO. Minister wyraziła nadzieję, że ustawa jeszcze w lutym zostanie przyjęta przez Radę Ministrów i wysłana do Sejmu, a tam - że będzie szybko procedowana.