4 sierpnia 2026 r. zmienią się przepisy o pomocy społecznej. Usługi opiekuńcze będą podlegały standaryzacji i ocenie jakości

• Zmiana przepisów o pomocy społecznej
• Kto będzie mógł ubiegać się o pomoc
• Formy pomocy - usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze
• Kto będzie wykonywać usługi opiekuńcze
• Kto będzie mógł świadczyć usługi sąsiedzkie
• Rozporządzenie w sprawie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania
• Nowe obowiązki gminy
• Co z dotychczasowymi opiekunami?
• Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej w Trybunale Konstytucyjnym

Zmiana przepisów o pomocy społecznej

4 sierpnia 2026 r. wejdzie w życie ustawa z 11 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej. Nowelizacja jest związana z koniecznością realizacji jednego z kamieni milowych przewidzianych w ramach reform Krajowego Planu Odbudowy.

Ustawa wprowadza zmiany w systemie opieki wykonywanej w miejscu zamieszkania. Nowe przepisy ujednolicą zasady świadczenia takich usług, poprawią jakość świadczeń i lepiej dopasują je do potrzeb osób korzystających z pomocy społecznej.

To ważne zmiana, bowiem usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania są jedną z niewielu form pomocy, dla których nie opracowano dotychczas stosownego standardu. Obecnie obowiązujące przepisy określają jedynie ogólne ramy tych usług, brak jest regulacji szczegółowych dotyczących standardu i sposobu ich świadczenia oraz sposobu monitorowania i oceny jakości świadczonych usług.

Kto będzie mógł ubiegać się o pomoc

W wyniku nowelizacji osobie, która wymaga pomocy innych osób z powodu:

• wieku,
• choroby,
• innych przyczyn,

będzie przysługiwać pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych – pod warunkiem, że jest osobą samotną i pozbawioną pomocy, której wymaga. Pomoc może być przyznana, jeżeli rodzina tej osoby, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni ani zstępni nie mogą zapewnić pomocy, której wymaga.

Formy pomocy - usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze

Pomoc będzie mogła być przyznana w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych.

Usługi opiekuńcze obejmują:

• pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych,
• opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację w zakresie niewymagającym specjalistycznej wiedzy i kompetencji.

Ponadto, w miarę możliwości, usługi te obejmują zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania mogą być przyznane w formie usług sąsiedzkich.

Z kolei specjalistyczne usługi opiekuńcze obejmują dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności usługi świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym.

Kto będzie wykonywać usługi opiekuńcze

Usługi opiekuńcze będą mogły wykonywać osoby spełniające określone ustawą warunki. Taka osoba powinna:

• być pełnoletnia,
• nie należeć do rodziny osoby, na rzecz której są świadczone usługi opiekuńcze,
• być wspólnie zamieszkującym małżonkiem, wstępnym lub zstępnym osoby, na rzecz której są świadczone usługi opiekuńcze,
• złożyć oświadczenie o zdolności pod względem psychofizycznym do świadczenia usług opiekuńczych,
• ukończyć szkolenie z zakresu udzielania pierwszej pomocy.

Kto będzie mógł świadczyć usługi sąsiedzkie

Nieco inne wymagania będzie musiała spełnić osoba świadczące usługi sąsiedzkie. Osoba świadcząca taką pomoc powinna:

• mieć ukończone 18 lat,
• nie należeć do rodziny osoby, na rzecz której są świadczone usługi opiekuńcze,
• być wspólnie zamieszkującym małżonkiem, wstępnym lub zstępnym osoby, na rzecz której są świadczone usługi opiekuńcze,
• ukończyć szkolenie z zakresu udzielania pierwszej pomocy,
• złożyć oświadczenie o zdolności pod względem psychofizycznym do świadczenia usług sąsiedzkich,
• zamieszkiwać w najbliższej okolicy osoby, na rzecz której są świadczone usługi sąsiedzkie,
• być zaakceptowaną przez osobę, na rzecz której są świadczone usługi sąsiedzkie,
• być zaakceptowaną przez organizatora usług sąsiedzkich.

Rozporządzenie w sprawie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania

Ustawa nakłada obowiązek świadczenia usług opiekuńczych zgodnie ze standardem świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, w sposób zapewniający uwzględnienie potrzeb osoby, na rzecz której są świadczone usługi. W związku z tym minister rodziny, pracy i polityki społecznej przygotował projekt rozporządzenia w sprawie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania.

Projektowane rozporządzenie ustala czynności wykonywane w poszczególnych obszarach usług opiekuńczych:

• w zakresie zaspokajania codziennych potrzeb życiowych,
• w zakresie opieki higienicznej,
• w zakresie zaleconej przez lekarza pielęgnacji,
• w zakresie zapewnienia kontaktów z otoczeniem.

Projekt zakłada, że usługi opiekuńcze należy przede wszystkim świadczyć w sposób zapewniający kierowanie się zasadą dobra osoby, na rzecz której świadczone są usługi. Ponadto konieczne jest poszanowanie intymności i godności osobistej osoby, na rzecz której świadczone są usługi i respektowanie jej prawa do samostanowienia.

Nowe obowiązki gminy

Świadczenie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania będzie monitorować i oceniać gmina. Monitorowanie ma obejmować zbieranie i analizowanie informacji o świadczonych usługach, a ocena ma służyć zapewnieniu odpowiedniej jakości świadczeń, w szczególności z punktu widzenia bezpieczeństwa, skuteczności i celowości usług. W razie stwierdzenia nieprawidłowości gmina będzie podejmować działania wobec podmiotu świadczącego usługi, zmierzające do wyeliminowania tych nieprawidłowości.

Co z dotychczasowymi opiekunami?

W ustawie przewidziano przepisy przejściowe, dotyczące osób już wykonujących usługi opiekuńcze. Będą one miały miesiąc na złożenie wymaganego oświadczenia o zdolności pod względem psychofizycznym do świadczenia usług opiekuńczych. Natomiast obowiązek ukończenia szkolenia z zakresu udzielania pierwszej pomocy będą musiały spełnić w ciągu trzech miesięcy od wejścia w życie nowych przepisów.

Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej w Trybunale Konstytucyjnym

Prezydent Karol Nawrocki, chociaż podpisał ustawę o zmianie ustawy o pomocy społecznej, ma poważne wątpliwości dotyczące ingerencji w konstytucyjnie gwarantowaną samodzielność jednostek samorządu terytorialnego. Z tego powodu zapowiedział skierowanie ustawy do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej. Karol Nawrocki wskazał, że ustawa wprowadza jasne standardy i mechanizmy kontroli jakości, ale nie tworzy kompleksowego systemu ich finansowania i realizacji. Nakładanie nowych, kosztownych obowiązków bez zapewnienia realnego źródła ich finansowania nie jest wyłącznie błędem technicznym. Zdaniem Prezydenta może to stanowić ingerencję w istotę polskiej samorządności.

Czy ustawa wejdzie w życie 4 sierpnia 2026 r.? Tak. Złożenie przez Prezydenta wniosku o zbadanie zgodności już podpisanej i ogłoszonej w Dzienniku Ustaw ustawy z Konstytucją, w trybie kontroli następczej, nie wpływa na obowiązywanie objętego nim aktu prawnego.

Trybunał Konstytucyjny może uznać, że niektóre przepisy, albo nawet cała ustawa o zmianach w pomocy społecznej są niezgodne z Konstytucją RP. W takim przypadku moc obowiązująca przepisów może zostać uchylona.

Podstawa prawna:

• ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2026 r. poz. 639 z późn. zm.)
• ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 974)