Dzieci nie napiją się już mleka krowiego w szkołach i przedszkolach od 1 września 2026 r. – zastąpią je napoje roślinne? Weszły w życie nowe zasady żywienia w jednostkach systemu oświaty

• W minionym roku szkolnym 2025/2026 po raz ostatni obowiązkowe co najmniej dwie porcje mleka krowiego lub produktów mlecznych dziennie dla każdego dziecka w szkole (lub odpowiednio – przedszkolu)
• Od 1 września 2026 r. (w roku szkolnym 2026/2027), zamiast mleka krowiego i produktów mlecznych – szkoła (lub odpowiednio – przedszkole) może podać dziecku wyłącznie mleko roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych [nowe zasady żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty]
• Od 1 września 2026 r. (w roku szkolnym 2026/2027), zamiast mleka krowiego i produktów mlecznych – szkoła może podać dziecku wyłącznie mleko roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych, ale – czy zostały przeprowadzane badania dotyczące skutków stosowania tzw. diety planetarnej u dzieci i młodzieży? Do Ministra Zdrowia trafiła interpelacja poselska

W minionym roku szkolnym 2025/2026 po raz ostatni obowiązkowe co najmniej dwie porcje mleka krowiego lub produktów mlecznych dziennie dla każdego dziecka w szkole (lub odpowiednio – przedszkolu)

Do końca roku szkolnego 2025/2026 kwestię żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty (tj. w szkołach i przedszkolach) regulowało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz.U. z 2016 r., poz. 1154), które zostało uchylone z dniem 1 września 2026 r.

Od 1 września 2026 r. (w roku szkolnym 2026/2027), zamiast mleka krowiego i produktów mlecznych – szkoła (lub odpowiednio – przedszkole) może podać dziecku wyłącznie mleko roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych [nowe zasady żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty]

Od 1 września 2026 r. wchodzi w życie nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia, określające zasady żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty, tj. w:

• przedszkolach,
• innych formach wychowania przedszkolnego
• szkołach, z wyłączeniem szkół dla dorosłych, branżowych szkół II stopnia oraz szkół policealnych, a także w
• placówkach systemu oświaty, o których mowa w art. 2 pkt 3, 7 i 8 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, tj. w:
• • placówkach oświatowo-wychowawczych, w tym szkolnych schroniskach młodzieżowych, umożliwiających rozwijanie zainteresowań i uzdolnień oraz korzystanie z różnych form wypoczynku i organizacji czasu wolnego,
  • młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, młodzieżowych ośrodkach socjoterapii, specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodki wychowawczych dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych, a także
  • placówkach zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania.

Od 1 września 2026 r. (w roku szkolnym 2026/2027), zamiast mleka krowiego i produktów mlecznych – szkoła może podać dziecku wyłącznie mleko roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych, ale – czy zostały przeprowadzane badania dotyczące skutków stosowania tzw. diety planetarnej u dzieci i młodzieży? Do Ministra Zdrowia trafiła interpelacja poselska

W związku z wprowadzeniem – od 1 września 2026 r. – nowych zasad żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty, a zwłaszcza – wprowadzeniem możliwości zastępowania mleka i produktów mlecznych napojami roślinnymi – posłanka Wioletta Maria Kulpa, w dniu 17 sierpnia 2026 r., wystąpiła do Ministerstwa Zdrowia z interpelacją poselską (nr 19264), w której stawia m.in. pytanie – czy Ministerstwo Zdrowia lub Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy przeprowadziły badania dotyczące skutków zdrowotnych stosowania tzw. diety planetarnej (uwzględniającej duży udział żywności pochodzenia roślinnego i niski do umiarkowanego udział żywności pochodzenia zwierzęcego oraz niskie spożycie tłuszczów nasyconych, rafinowanych produktów zbożowych i cukru¹) u dzieci i młodzieży w populacji polskiej?

– „Szczególne wątpliwości budzą informacje dotyczące możliwości zastępowania mleka i produktów mlecznych napojami roślinnymi oraz przedstawiania nowych zasad żywienia w kontekście modelu określanego jako tzw. dieta planetarna.

Z informacji przekazywanych przez Ministerstwo Zdrowia wynika, że Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy nie prowadził badań dotyczących skutków zdrowotnych stosowania tzw. diety planetarnej u dzieci i młodzieży w populacji polskiej. Jednocześnie przed wprowadzeniem nowych regulacji nie został przeprowadzony odrębny program pilotażowy w placówkach oświatowych, który pozwoliłby ocenić zarówno skutki zdrowotne, jak i organizacyjne oraz finansowe proponowanych zmian.” – stwierdza posłanka i dodaje:

– „Kwestia żywienia dzieci jest obszarem wymagającym szczególnej ostrożności. Państwo, wprowadzając regulacje mające wpływ na codzienną dietę setek tysięcy dzieci, powinno opierać się na rzetelnych, niezależnych badaniach naukowych, uwzględniających potrzeby rozwojowe dzieci i młodzieży, a także realia polskiego systemu żywienia zbiorowego. (…)

Jeżeli informacje te [red.: odnośnie nieprzeprowadzenia niezależnych badań/programu pilotażowego w kwestii wpływu diety planetarnej na zdrowie dzieci i młodzieży] są prawdziwe, powstaje zasadnicze pytanie, na jakiej podstawie Ministerstwo Zdrowia zdecydowało się wprowadzić rozwiązania obejmujące tak wrażliwą grupę, jaką są dzieci i młodzież, bez wcześniejszego zweryfikowania ich skutków w polskich warunkach.

Dodatkowe wątpliwości dotyczą źródeł naukowych stanowiących podstawę przygotowanych rozwiązań. Wśród publikacji przywoływanych w związku z przedmiotową tematyką wskazywana jest publikacja „The Role of Plant-Based Beverages in Nutrition”, która – zgodnie z informacją zamieszczoną w samej publikacji – została sfinansowana przez Danone sp. z o.o.

Okoliczność ta wymaga szczegółowego wyjaśnienia, szczególnie że grupa Danone jest obecna na rynku napojów roślinnych, m.in. poprzez markę Alpro. Sam fakt finansowania publikacji przez podmiot komercyjny nie przesądza oczywiście o jej nierzetelności, jednak w przypadku tworzenia państwowych regulacji dotyczących żywienia dzieci konieczne jest zachowanie najwyższych standardów przejrzystości oraz wykluczenie jakiegokolwiek konfliktu interesów.

Co więcej, sama możliwość stosowania napojów roślinnych w żywieniu dzieci wymaga ostrożności. Produkty te nie stanowią jednorodnej kategorii – różnią się zawartością białka, wapnia, witamin, cukrów, tłuszczów oraz innych składników. W zależności od rodzaju i producenta mogą również zawierać oleje roślinne, stabilizatory, regulatory kwasowości i inne dodatki technologiczne. Nie można więc automatycznie traktować każdego napoju roślinnego jako równoważnego pod względem wartości odżywczej z mlekiem.

W przypadku dzieci, których organizmy znajdują się w okresie intensywnego wzrostu i rozwoju, każda istotna zmiana sposobu żywienia powinna zostać poprzedzona szczegółową oceną jej bezpieczeństwa i konsekwencji zdrowotnych.”

Ostatecznie, w swoim wystąpieniu do resortu zdrowia, posłanka Wioletta Maria Kulpa zwraca uwagę na aspekt finansowy zmian, stwierdzając, że – „napoje roślinne są często istotnie droższe od mleka krowiego. Wprowadzenie ich na szerszą skalę do żywienia zbiorowego może zatem powodować wzrost kosztów funkcjonowania stołówek szkolnych i przedszkolnych”. W związku z powyższym stawia ona również – „Czy Ministerstwo Zdrowia dokonało oceny skutków finansowych nowych regulacji dla jednostek samorządu terytorialnego, placówek oświatowych oraz – ostatecznie – rodziców?” „Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której koszty zmian wprowadzanych na poziomie centralnym zostaną przerzucone na samorządy albo rodziców bez zapewnienia odpowiedniego finansowania” – alarmuje posłanka.

W podsumowaniu interpelacji, posłanka zwróciła się do Ministerstwa Zdrowia o przekazanie pełnej dokumentacji dotyczącej analiz naukowych i finansowych stanowiących podstawę wprowadzenia nowych zasad oraz informacji o ekspertach i podmiotach uczestniczących w ich przygotowaniu. Jak bowiem kwituje – „Regulacje dotyczące żywienia dzieci muszą być tworzone w sposób transparentny, oparty na niezależnych dowodach naukowych i podporządkowany przede wszystkim zdrowiu oraz prawidłowemu rozwojowi najmłodszych. (…) Rodzice mają prawo wiedzieć, czym będą żywione ich dzieci, dlaczego państwo wprowadza określone rozwiązania, kto uczestniczył w ich przygotowaniu oraz kto poniesie ich koszty. Mają również prawo oczekiwać, że przy podejmowaniu decyzji dotyczących zdrowia dzieci interes publiczny będzie całkowicie oddzielony od interesów komercyjnych producentów żywności.”

Na dzień dzisiejszy, Ministerstwo Zdrowia nie ustosunkowało się jeszcze do ww. wystąpienia.

¹ Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Dieta planetarna i jej wpływ na zdrowie, 21 sierpnia 2024 r.

Podstawa prawna:

• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz.U. z 2026 r., poz. 197) – obowiązujące od 1 września 2026 r.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz.U. z 2016 r., poz. 1154) – uchylone z dniem 1 września 2026 r.
• Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1448 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 820)