Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe narzędzie czy nowe ryzyko? [Gość Infor.pl]

Interpretacja indywidualna – na czym ma polegać?

Zgodnie z projektem przedsiębiorca będzie mógł wystąpić do Głównego Inspektora Pracy z wnioskiem o ocenę konkretnej relacji z osobą wykonującą pracę. Chodzi przede wszystkim o odpowiedź na pytanie: czy w danym stanie faktycznym mamy do czynienia z umową o pracę, czy z umową zlecenia albo kontraktem B2B.

Wniosek będzie dotyczył konkretnej osoby i konkretnej sytuacji. Pracodawca opisze, jakie obowiązki wykonuje dana osoba, w jakim czasie, pod czyim nadzorem i na jakich zasadach jest wynagradzana. Na tej podstawie Główny Inspektor Pracy wyda interpretację.

Co istotne, taka interpretacja nie będzie wiązać przedsiębiorcy. Będzie natomiast wiązać samą inspekcję pracy. To oznacza, że jeśli później do firmy przyjdzie kontrola i sytuacja będzie zgodna z opisem przedstawionym we wniosku, inspektor nie będzie mógł podważyć ustaleń zawartych w interpretacji.

Warunek jest jeden: opis musi być rzetelny i zgodny z rzeczywistością. Jeśli w praktyce relacja będzie wyglądała inaczej niż we wniosku, ochrona przestanie działać.

Rozwiązanie znane z ZUS i skarbówki

Podobny mechanizm działa już w przypadku interpretacji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych czy organy podatkowe. Przedsiębiorca może zapytać, czy w danej sytuacji powinien opłacać składki albo jak stosować przepisy podatkowe.

Różnica polega na tym, że teraz analogiczne narzędzie ma pojawić się w obszarze kwalifikowania stosunku prawnego jako umowy o pracę albo cywilnoprawnej.

Interpretacje mają być publikowane na stronie internetowej, w wersji zanonimizowanej. Nie będą tworzyć precedensu w sensie formalnym, ale w praktyce mogą stać się wskazówką, jak urząd ocenia podobne przypadki.

Państwowa Inspekcja Pracy ma dostać nowe uprawnienia

Interpretacja to jednak tylko część większej reformy. Projekt przewiduje również, że inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję administracyjną przekształcającą umowę cywilnoprawną w umowę o pracę.

Dziś, jeśli inspekcja uzna, że dana relacja spełnia przesłanki z art. 22 Kodeksu pracy, może wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie istnienia stosunku pracy. Statystyki pokazują, że wygrywa około jednej trzeciej takich spraw.

Po zmianach ciężar inicjatywy ma się odwrócić. To inspektor wyda decyzję, a przedsiębiorca – jeśli się z nią nie zgodzi – będzie musiał odwołać się do sądu pracy.

Dla firm oznacza to realne ryzyko. Decyzja o przekształceniu umowy może od razu rodzić skutki finansowe: obowiązek zapłaty składek, inne obciążenia podatkowe, a także zmianę wysokości wynagrodzenia netto po stronie zatrudnionego.

Skala wyzwań organizacyjnych

Projekt zakłada 30 dni na wydanie interpretacji. Wniosek ma kosztować 40 zł. Teoretycznie to niewielka bariera.

W praktyce pojawia się pytanie o wydolność systemu. Jeśli przedsiębiorca zatrudnia kilkuset zleceniobiorców i chce zabezpieczyć każdą relację osobno, musi złożyć kilkaset wniosków. Przy dużych firmach mówimy nawet o tysiącach zapytań.

Pojawia się więc wątpliwość, czy Główny Inspektor Pracy będzie w stanie sprawnie obsłużyć taką liczbę spraw, zwłaszcza jeśli zainteresowanie okaże się masowe.

Dla kogo to narzędzie?

W obecnej wersji projektu prawo do wystąpienia o interpretację ma wyłącznie podmiot zatrudniający. Zleceniobiorca czy osoba na B2B takiej możliwości nie otrzyma.

W trakcie konsultacji pojawiły się postulaty rozszerzenia tego uprawnienia również na osoby wykonujące pracę, jednak rodziłoby to dodatkowe obciążenia organizacyjne i systemowe. Na razie projekt pozostaje przy modelu znanym z interpretacji ZUS – wnioskuje płatnik, nie ubezpieczony.

Deregulacja czy nowe obciążenia?

Reforma jest uzasadniana m.in. koniecznością realizacji zobowiązań związanych z Krajowy Plan Odbudowy. Jednocześnie wpisuje się w szerszą debatę o deregulacji i ułatwianiu prowadzenia działalności gospodarczej.

Z jednej strony interpretacja indywidualna zwiększa bezpieczeństwo prawne. Z drugiej – rozszerzone uprawnienia inspekcji mogą oznaczać większą ingerencję państwa w swobodę kształtowania relacji między stronami.

Krytycy wskazują, że obecne przepisy już pozwalają walczyć z patologiami. Zwolennicy zmian podkreślają, że obecne narzędzia są nieskuteczne, skoro znaczna część spraw kończy się przegraną inspekcji w sądzie.

Kiedy nowe przepisy?

Projekt jest na etapie prac parlamentarnych. Jeśli proces legislacyjny przebiegnie sprawnie, ustawa może zostać uchwalona wiosną, a wejść w życie jeszcze w drugim kwartale roku. Kluczowe będzie jednak vacatio legis, czyli czas na przygotowanie się do nowych zasad.

Dla przedsiębiorców to sygnał, by już teraz przeanalizować swoje modele współpracy. Dla osób pracujących na umowach cywilnoprawnych – zapowiedź możliwych zmian w sposobie kwalifikowania ich relacji z firmą.

Jedno jest pewne: nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy może istotnie zmienić praktykę rynku pracy w Polsce. Pytanie, czy przyniesie więcej stabilności, czy więcej sporów – pozostaje otwarte.