Urlop wypoczynkowy. Wszystko, o czym pracownik powinien wiedzieć

• Urlop wypoczynkowy - prawo pracownika
• Liczba dni urlopu przysługująca pracownikowi
• Zasady udzielania urlopu wypoczynkowego
• Urlop pracownika młodocianego 
• Urlop wypoczynkowy po urlopie macierzyńskim i urlop zaległy 
• Urlop wypoczynkowy na żądanie
• Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy
• Ekwiwalent za niewykorzystany urlop. Jak obliczyć? 

Urlop wypoczynkowy - prawo pracownika

Prawo do odpoczynku to jedno z podstawowych praw pracownika wynikające z art. 14 Kodeksu pracy. Uprawnienie to jest realizowane przez przepisy o czasie pracy, dniach wolnych od pracy i urlopach wypoczynkowych. Obowiązkiem pracodawcy jest udzielić pracownikowi urlopu, w roku w którym zostało nabyte do niego prawo. 

Pierwsza praca i pierwszy urlop wypoczynkowy 

Jak stanowi Kodeks pracy – pracownik po raz pierwszy podejmujący pracę w roku kalendarzowym, w którym ją podjął nabywa prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Prawo do kolejnych urlopów uzyskuje się w każdym następnym roku kalendarzowym.

Przepracowawszy pierwszy rok, każdy pracownik nabywa prawo do urlopu, który nalicza się z góry. Czyli, że już po przepracowaniu jednego dnia należy mu się odpowiednia liczba dni urlopowych: 

• 2 dni przy wymiarze 20 dni urlopu; 
• 3 dni przy wymiarze 26 dni urlopu. 

W przypadku pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu, wymiar urlopu oblicza się proporcjonalnie do wymiaru zatrudnienia – za podstawę biorąc 20 bądź 26 dni urlopu. Każdy niepełny dzień urlopu zaokrąglony zostaje w górę z korzyścią dla pracownika.

Liczba dni urlopu przysługująca pracownikowi

Długość przysługującego urlopu uzależniona jest stażem pracy pracownika, zgodnie z art. 154 kodeksu pracy: 

• 20 dni urlopu – staż pracy poniżej 10 lat; 
• 26 dni urlopu – staż pracy co najmniej 10 lat. 

Ponadto do stażu pracy zalicza się wszystkie wcześniejsze okresy zatrudnienia, bez względu na przerwy w zatrudnieniu, jak i sposób ustania stosunku pracy. Do stażu pracy stanowiącego podstawę wymiaru urlopu, zalicza się także okresy ukończonej nauki w: 

• zawodowej lub innej równorzędnej szkole zawodowej (3 lata); 
• średniej szkole zawodowej (5 lat); 
• średniej szkole zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych (5 lat); 
• średniej szkole ogólnokształcącej (4 lat); 
• szkole policealnej (6 lat); 
• szkole wyższej (8 lat).

Należy pamiętać, że okresy te się nie sumują. W przypadku, gdy pracownik pobierający naukę był w tym samym czasie zatrudniony – do stażu pracy uwzględniony zostaje albo okres pracy albo okres nauki (co jest korzystniejsze dla pracownika).

Do stażu pracy, który stanowi podstawę wymiaru urlopu wypoczynkowego zalicza się czas: 

• za który przysługuje odszkodowanie, jeżeli pracownikowi został skrócony okres wypowiedzenia i nie podjął w tym czasie pracy; 
• urlopu wychowawczego;
• urlopu bezpłatnego przyznanego nieletniemu w okresie ferii szkolnych;
• pobierania zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium;
• czynnej służby wojskowej;
• urlopu bezpłatnego przyznanego powołanemu do ćwiczeń wojskowych;
• służby zastępczej;
• prowadzenia bądź pracowania w gospodarstwie rolnym;
• pracy za granicą.

Zasady udzielania urlopu wypoczynkowego

Pracownik ma prawo podzielić urlop wypoczynkowy na kilka części – przepisy kodeksu pracy określają, że jedna z tych części nie może być krótsza niż 14 dni kalendarzowych. Przepisy gwarantują pracownikowi w ciągu roku kalendarzowego przynajmniej jeden urlop dwutygodniowy – co jest istotne dla pracodawców podczas układania planu urlopowego, który powinien uwzględnić wnioski pracowników a także zapewnić normalny tok pracy w zakładzie. W przypadku, gdy pracodawca wyrazi zgodę, pracownik może wykorzystać jednorazowo cały przysługujący mu urlop.

Urlop pracownika młodocianego 

Pracownik młodociany ma także prawo do urlopu wypoczynkowego i to w wyższym wymiarze, niż pracownik pełnoletni. Przysługuje mu: 

• 12 dni urlopu (po przepracowaniu 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy); 
• 26 dni urlopu (po upływie roku od zatrudnienia).

W przypadku pracownika młodocianego wymiary urlopu w tych dwóch przypadkach sumują się – w pierwszym roku zatrudnienia pracownik ma prawo do 36 dni urlopu. W kolejnych latach urlop wynosi 26 dni. Po uzyskaniu przez pracownika młodocianego pełnoletności urlop wypoczynkowy ulega zmniejszeniu do 20 dni (w przypadku, gdy prawo do urlopu nabył przed ukończeniem 18 lat).

Urlop wypoczynkowy po urlopie macierzyńskim i urlop zaległy 

Pracownik wracający do pracy po urlopie macierzyńskim ma prawo do wykorzystania całego urlopu wypoczynkowego, jaki przysługuje mu w danym roku kalendarzowym bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Pracodawca nie ma prawa odmówić przyznania tego urlopu.

W przypadku niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego – nie przepada, tylko przechodzi na kolejny rok kalendarzowy. Jak stanowi art. 168. Kodeksu pracy: „Urlopu niewykorzystanego w terminie ustalonym zgodnie z art. 163 należy pracownikowi udzielić najpóźniej do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego; nie dotyczy to części urlopu udzielanego zgodnie z art. 1672”. 

Urlop wypoczynkowy na żądanie

Pracownik zatrudniony na umowę o pracę bez względu na wymiar urlopu wypoczynkowego ma prawo do 4 dni urlopu na żądanie, który jest częścią przysługującego urlopu wypoczynkowego. Oznacza to, że nie są to dodatkowe dni wolne. Urlop na żądanie można zgłosić pracodawcy w dniu pracy, jednak nie później niż w chwili planowanego rozpoczęcia pracy.

Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy

Pracownik za wykorzystanie urlopu wypoczynkowego powinien otrzymać takie samo wynagrodzenie, jak to, które otrzymałby, gdyby w tym czasie pracował. W wynagrodzeniu urlopowym uwzględnione zostaje wynagrodzenie zasadnicze oraz składniki zmienne, mające charakter powtarzalny.

Ekwiwalent za niewykorzystany urlop. Jak obliczyć? 

Pracodawca nie może wypłacić pracownikowi ekwiwalentu za urlop i tym samym zwolnić się z obowiązku udzielenia go. 

Obowiązek wypłacenia ekwiwalentu za niewykorzystany urlop zachodzi, gdy umowa o pracę wygasa bądź zostaje zakończona i nie jest planowane jej wznowienie. Do obliczenia wysokości ekwiwalentu wykorzystuje się współczynnik ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Jego wysokość zależy od łącznej liczby dni wolnych od pracy w przeciętnym pięciodniowym tygodniu pracy w danym roku kalendarzowym (niedziele, soboty i święta). 

Jak podaje Państwowa Inspekcja Pracy, podstawę do obliczenia ekwiwalentu stanowią: 

• składniki wynagrodzenia określone w stawce miesięcznej w stałej wysokości, w wysokości należnej w miesiącu, w którym pracownik nabył prawo do tego ekwiwalentu; 
• wynagrodzenie zmienne wypłacone pracownikowi w okresie 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc nabycia prawa do ekwiwalentu (dotyczy składników przysługujących za okresy nie dłuższe, niż jeden miesiąc) oraz wynagrodzenie zmienne wypłacone w okresie 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc nabycia prawa do ekwiwalentu (dotyczy to składników przysługujących za okresy dłuższe niż jeden miesiąc).

Więcej ważnych informacji znajdziesz na stronie głównej Inforu