Nowa instytucja koronera w Polsce. Dlaczego jest potrzebna i na jakim etapie są prace legislacyjne?

• Nowa instytucja koronera w Polsce. Dlaczego jest potrzebna i na jakim etapie są prace legislacyjne?
• Koroner w Polsce
• Kiedy mają być pochowane zwłoki?
• Instytucja Koronera: Rzecznik Praw Obywatelskich angażuje się w sprawę
• Dlaczego koroner w Polsce jest potrzebny? Przykłady problematycznych sytuacji
• Co przewiduje projekt?
• Skutki wprowadzenia funkcji koronera

Nowa instytucja koronera w Polsce. Dlaczego jest potrzebna i na jakim etapie są prace legislacyjne?

Problem braku urzędnika medyczno-prawnego, który mógłby stwierdzać zgon i nadzorować czynności z tym związane — powszechnie określanego mianem koronera — narasta od lat i dotyka rodzin, służb ratunkowych oraz systemu statystyki przyczyn zgonów. Rzecznik Praw Obywatelskich konsekwentnie wskazuje na luki w obowiązującym prawie i wielokrotnie apelował o systemowe rozwiązanie tej materii. Do dziś codzienne sytuacje pokazują, że obowiązujące przepisy nie odpowiadają rzeczywistości i prowadzą do praktycznych trudności dla obywateli oraz personelu medycznego.

Koroner w Polsce

Sytuacja wygląda tak, że obecne regulacje opierają się częściowo na przepisach "przestarzałej" ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz na ograniczonym zakresie ustawy o działalności leczniczej, co sprawia, że procedury dotyczące miejsc poza jednostkami całodobowej opieki medycznej są niejednolite i niepraktyczne - w zakresie odpowiednich działań. Uszczegóławiając ustawa pochodzi z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 576, z 2025 r., poz. 637, dalej jako: ustawa).

Kiedy mają być pochowane zwłoki?

Ustawa w myśl przepisu art. 9 ust. 1 określa, że zwłoki osób zmarłych nie mogą być chowane przed upływem 24 godzin od chwili zgonu z wyjątkiem określonym w ust. 3. Dalej ust. 2. stanowi, że: Najpóźniej po upływie 72 godzin od chwili zgonu zwłoki powinny być usunięte z mieszkania celem pochowania lub w razie odroczenia terminu pochowania – złożone w domu przedpogrzebowym lub kostnicy do czasu pochowania. Ponadto wskazywany ust. 3 reguluje, że: Zwłoki osób zmarłych na niektóre choroby zakaźne powinny być natychmiast po stwierdzeniu zgonu usunięte z mieszkania i pochowane na najbliższym cmentarzu w ciągu 24 godzin od chwili zgonu.

Niekiedy w praktyce pojawiają się różne trudności z uzyskaniem karty zgonu, co opóźnia organizację pogrzebu.

Instytucja Koronera: Rzecznik Praw Obywatelskich angażuje się w sprawę

Na stronie biura RPO możemy znaleźć aktualny komunikat, o tym, że narasta problem braku urzędnika, który stwierdzałby zgon i sprawował pieczę nad zwłokami (nazywanego koronerem) – o co od dawna apeluje RPO. "W pandemii wojewodowie mieli prawo powoływać lekarzy, by stwierdzali zgony osób, które mogły umrzeć na koronawirusa, także poza szpitalem. Ale przepis taki nie miał zastosowania, gdy do śmieci doszło z innych przyczyn Odpowiedni projekt resortu zdrowia wciąż nie jest zaś uchwalony - a miał wejść w życie w styczniu 2021 r. Rzecznik wskazuje na problem od 13 lat. O podjęcie działań legislacyjnych zwracał się do kolejnych ministrów zdrowia. Mimo to problem nie został właściwie uregulowany. Ostatnie wystąpienie RPO do MZ pochodziło z 27 września 2024 r.".

Dlaczego koroner w Polsce jest potrzebny? Przykłady problematycznych sytuacji

Dlaczego koroner w Polsce jest potrzebny? Przykłady problematycznych sytuacji

• Zdarzenia drogowe: w wypadku, gdy poszkodowany umiera w drodze do szpitala, załoga karetki wraca na miejsce zdarzenia i zostawia zwłoki, ponieważ ratownik medyczny nie ma uprawnień do stwierdzenia zgonu; uprawnienia te przysługują lekarzom, jednak w praktyce do zdarzeń często są wysyłani sami ratownicy.
• Zgony domowe: dyspozytor bywa skłonny odmówić wysłania lekarza pogotowia do stwierdzenia zgonu; lekarz rodzinny może być niedostępny w weekendy i święta; brak wystawionej karty zgonu blokuje formalności pogrzebowe i sprawy spadkowe.
• Statystyka i zdrowie publiczne: brak spójnej procedury i rzetelnej dokumentacji utrudnia pozyskanie pełnych i wiarygodnych danych o przyczynach zgonów, co osłabia planowanie zdrowia publicznego i prowadzenie analiz epidemiologicznych.

Co przewiduje projekt?

Zakres projektowanych rozwiązań obejmuje: stwierdzanie i dokumentowanie zgonów także poza placówkami całodobowymi; wprowadzenie elektronicznej karty zgonu; uregulowanie odpowiedzialności i zakresu czynności osób wykonujących czynności związane ze zgonem; powołanie koronera oraz system pozyskiwania rzetelnych danych o przyczynach zgonów. Projekt przewiduje również powiązanie elektronicznej karty zgonu z systemem elektronicznej dokumentacji medycznej oraz uregulowanie kwestii karty urodzenia z adnotacją o martwym urodzeniu. Termin wejścia w życie projektowanych przepisów został określony w projekcie na 1 lutego 2027 r. Projekt jest w fazie uzgodnień, opiniowania i konsultacji społecznych z 30-dniowym okresem na uwagi.

Skutki wprowadzenia funkcji koronera

Koroner jako formalna instytucja połączy kompetencje medyczne i prawne, co uprości procedury przy zgonach poza szpitalem, skróci czas oczekiwania rodzin na dokumenty niezbędne do pochówku oraz ograniczy sytuacje, w których ciała pozostają bez opieki proceduralnej.

Ujednolicenie dokumentacji i wprowadzenie elektronicznej karty zgonu poprawi jakość danych statystycznych o przyczynach zgonów oraz wsparcie decyzji w polityce zdrowotnej i działaniach prewencyjnych. Brak funkcji koronera w polskim systemie prawnym od lat powoduje realne trudności — od sytuacji na miejscu wypadków, przez problemy rodzin przy organizacji pogrzebu, po brak rzetelnych danych o przyczynach zgonów. Ministerstwo Zdrowia prowadzi prace nad kompleksową ustawą, która ma wprowadzić koronera, elektroniczną kartę zgonu i ujednolicone procedury. Projekt przewiduje wejście w życie 1 lutego 2027 r.