Czy lekarz ma obowiązek powiadomienia organów ścigania o przestępstwie?

Analiza prawna takiego przypadku wymaga rozstrzygnięcia czy na lekarzu posiadającym taką wiedzę w wyniku udzielania pomocy medycznej spoczywa obowiązek powiadamiania o przestępstwie, czy też zasady etyki zawodowej oraz tajemnica lekarska zabraniają mu przekazania takiej informacji organom ścigania bez wyraźnej zgody pacjenta.

Zgodnie z art. 304 kpk - każdy dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa. 

Zobacz: Kodeks postępowania karnego

W doktrynie prawniczej wskazuje się, że obowiązek z art. 304 kpk jest obowiązkiem społecznym, nie zagrożonym żadną karą w razie jego uchybienia. Obowiązek ten został jednak doprecyzowany w art. 240 kk, który zawiera nie tylko obowiązek społeczny, ale i prawny (zagrożony karą w razie jego uchybienia). W myśl przepisu art. 240 kk każdy ma obowiązek zawiadomienia o karalnym przygotowaniu albo usiłowaniu lub dokonaniu czynu zabronionego, określonego w art.: 118, 127, 128, 130, 134, 140, 148, 163, 166 lub 252 kk.

Każdy – w tym również lekarz ma obowiązek powiadomienia policji o dokonaniu przestępstw:

•  zabójstwa

• terroryzmu

• działalności szpiegowskiej

• zamachu na życie prezydenta

•  zamach na siły zbrojne RP

•  zagrożenia zdrowia lub życia wielu osób

•  porwanie samolotu lub statku

•  wzięcie zakładnika

W pozostałych przypadkach lekarz dowiedziawszy się o możliwości popełnienia przestępstwa przez pacjenta lub popełnienia przestępstwa na jego osobie musi kierować się ustawą o zawodzie lekarza i lekarza dentysty. Zgodnie z art. 40 powołanej ustawy - Lekarz ma obowiązek zachowania w tajemnicy informacji związanych z pacjentem, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu. Przepisu tego nie stosuje się tylko w enumeratywnie wyliczonych przypadkach gdy:

Zobacz: Jawność rozprawy w postępowaniu karnym

1) tak stanowią ustawy;

2) badanie lekarskie zostało przeprowadzone na żądanie uprawnionych, na podstawie odrębnych ustaw, organów i instytucji; wówczas lekarz jest obowiązany poinformować o stanie zdrowia pacjenta wyłącznie te organy i instytucje;

3) zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób;

4) pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy, po uprzednim poinformowaniu o niekorzystnych dla pacjenta skutkach jej ujawnienia;

5) zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji o pacjencie lekarzowi sądowemu;

6) zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji o pacjencie związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych innemu lekarzowi lub uprawionym osobom uczestniczącym w udzielaniu tych świadczeń.

Nie ma wątpliwości co do tego, że społeczny obowiązek powiadomienia o przestępstwie wynikający z art. 304 kpk musi ustąpić obowiązkowi prawnemu, a taki charakter ma wyrażony w art. 40 ust. 1 ustawy o zawodzie lekarza obowiązek dochowywania tajemnicy lekarskiej.