Urlop macierzyński, rodzicielski i wychowawczy – jak wpływają na urlop wypoczynkowy? Kiedy pracownik zyskuje, a kiedy traci i dlaczego?

• Urlop wypoczynkowy czasami nalicza się proporcjonalnie
• Urlop macierzyński i rodzicielski a urlop wypoczynkowy
• Urlop wychowawczy a obniżenie wymiaru urlopu wypoczynkowego

Okres korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem, to czas, w którym stosunek pracy pracownika-rodzica jest szczególnie chroniony m.in. w zakresie jego trwałości. Często jednak pojawiają się wątpliwości i pytania dotyczącego tego, co dalej? Czy korzystanie z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego czy wychowawczego, to „normalny” okres zatrudnienia i jak wpływa on na przyszłe uprawnienia pracownicze korzystającej z nich osoby? Jedną ze sfer uprawnień, o którą pracownicy pytają najczęściej jest prawo do urlopu wypoczynkowego. Czy i w jaki sposób korzystanie z omawianych uprawnień wpływa na nabycie przez pracownika w przyszłości prawa do urlopu i wymiar przysługującego mu urlopu wypoczynkowego?

Urlop wypoczynkowy czasami nalicza się proporcjonalnie

Zgodnie z ogólnymi zasadami obowiązującymi na gruncie przepisów ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym ją podjął, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym. Wymiar urlopu wypoczynkowego przysługującego pracownikowi jest uzależniony od poziomu jego wykształcenia i długości zatrudnienia i może wynosić w roku kalendarzowym 20 lub 26 dni. W przypadku gdy pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, tylko przez część roku, albo wraca do pracy po długotrwałej nieobecności, wymiar przysługującego mu urlopu wypoczynkowego ulega proporcjonalnemu obniżeniu. Zasada ta nie dotyczy jednak korzystania przez pracowników z urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Jak bowiem wprost wynika z art. 155² Kodeksu pracy, przepis art. 155¹ § 1 pkt 2 o proporcjonalnym naliczaniu urlopu wypoczynkowego u kolejnego pracodawcy w przypadku zatrudnienia przez część roku kalendarzowego, stosuje się odpowiednio do pracownika powracającego do pracy u dotychczasowego pracodawcy w ciągu roku kalendarzowego po trwającym co najmniej 1 miesiąc okresie:
1) urlopu bezpłatnego;|
2) urlopu wychowawczego;
3) pełnienia zasadniczej służby wojskowej, pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, pełnienia służby w aktywnej rezerwie w dniach tej służby, odbywania ćwiczeń wojskowych w ramach pasywnej rezerwy albo pełnienia służby zastępczej;
4) tymczasowego aresztowania;
5) odbywania kary pozbawienia wolności;
6) nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy.

Urlop macierzyński i rodzicielski a urlop wypoczynkowy

Okresy urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego nie tylko nie obniżają więc wymiaru urlopu wypoczynkowego przysługującego pracownikowi za dany rok kalendarzowy, ale ustawodawca przewidział dodatkowo, że na wniosek pracownicy udziela się jej urlopu bezpośrednio po urlopie macierzyńskim (art. 163 § 3 Kodeksu pracy). Dotyczy to także pracownika-ojca wychowującego dziecko lub pracownika-innego członka najbliższej rodziny, który korzysta z urlopu macierzyńskiego. Regulacja ta znajduje także odpowiednie zastosowanie do tych osób w przypadku korzystania przez nie z urlopu rodzicielskiego, a także urlopu ojcowskiego i urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego (art. 183³ § 3 i art. 183 § 2 Kodeksu pracy).
Należy pamiętać o tym, że obowiązek wyrażenia zgody na wykorzystanie urlopu wypoczynkowego obciąża pracodawcę tylko bezpośrednio po urlopie macierzyńskim i rodzicielskim. Jeśli pracownica po ich zakończeniu wróci do pracy, choćby na jeden dzień, to pracodawca będzie już zwolniony z obowiązku obciążającego go na podstawie przytoczonego przepisu.

Urlop wychowawczy a obniżenie wymiaru urlopu wypoczynkowego

Inaczej przedstawiają się uprawnienia urlopowe pracowników korzystających z urlopu wychowawczego. Został on wprost wymieniony przez ustawodawcę w art. art. 155² Kodeksu pracy regulującym proporcjonalne obniżenie wymiaru urlop wypoczynkowego u powracającego pracownika. Co istotne, nie odnosi się on jednak do przypadku, w którym pracownik rozpoczyna korzystanie z wychowawczego. Choć ustawodawca postanowił, że jeżeli okres nieobecności przypada po nabyciu przez pracownika prawa do urlopu w danym roku kalendarzowym, wymiar urlopu pracownika powracającego do pracy w ciągu tego samego roku kalendarzowego ulega proporcjonalnemu obniżeniu, chyba że przed rozpoczęciem tego okresu pracownik wykorzystał urlop w przysługującym mu lub w wyższym wymiarze. Jednak w regulacji tej prawodawca odniósł się jedynie do tych urlopów, o których mowa w pkt 1 oraz 3–6. Nie odnosi się więc ona do urlopów wychowawczych, a tym samym, nie dochodzi do proporcjonalnego obniżenia wymiaru urlopu wypoczynkowego pracownika, który w tym samym roku kalendarzowym, w którym nabył prawo do urlopu wypoczynkowego, powraca do pracy po trwającym co najmniej miesiąc okresie nieobecności spowodowanej urlopem wychowawczym. Oznacza to, że jeżeli urlop wychowawczy rozpoczyna się po nabyciu prawa do urlopu wypoczynkowego za dany rok, wówczas jego wymiaru nie należy pomniejszać. Jednak, jeżeli pracownik przebywa na urlopie wychowawczym 1 stycznia danego roku, a w trakcie roku wraca do pracy, przysługuje mu urlop wypoczynkowy w wymiarze proporcjonalnym do okresu, jaki przepracuje w danym roku.