Kategorie

Zabezpieczenie majątkowe w postępowaniu karnym

Patrick Wilhelmsen
Adwokat specjalizujący się w prawie gospodarczym i prawie karnym gospodarczym
Niezbędną przesłanką zabezpieczenia majątkowego jest istnienie uzasadnionej obawy, że bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione./Fot. Shutterstock
fot. Shutterstock
Zabezpieczenie majątkowe jest środkiem przymusu, którego celem jest zabezpieczenie wykonania przyszłego wyroku skazującego w zakresie grożących podejrzanemu (oskarżonemu) dolegliwości o charakterze majątkowym. W założeniu ma ono zapobiegać ukryciu lub wyzbyciu się przez podejrzanego (oskarżonego) jego majątku i tym samym uchronić przed utrudnieniem lub udaremnieniem możliwości wykonania wyroku w zakresie grzywien, środków kompensacyjnych i innych świadczeń.

Przesłanki i przedmiot zabezpieczenia

Zabezpieczenie majątkowe może być stosowane w przypadku zarzucenia podejrzanemu (oskarżonemu) popełnienie przestępstwa, za które lub w związku z którym można orzec:

  1. grzywnę,
  2. świadczenie pieniężne,
  3. przepadek,
  4. środek kompensacyjny,
  5. zwrot pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi korzyści majątkowej, jaką sprawca osiągnął z popełnionego przestępstwa, albo jej równowartości.

Niezbędną przesłanką zabezpieczenia majątkowego jest istnienie uzasadnionej obawy, że bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione. Konieczne jest więc istnienie nie tylko hipotetycznej, lecz realnej i popartej konkretnymi okolicznościami obawy, że podejrzany albo oskarżony swoim działaniem może udaremnić lub utrudnić wykonanie wyroku skazującego w zakresie wspomnianych powyżej sankcji lub środków o charakterze majątkowym.

Polecamy: INFORLEX Twój Biznes Jak w praktyce korzystać z tarczy antykryzysowej Zamów już od 98 zł

Możliwe jest również zabezpieczenie w zakresie przyszłych kosztów sądowych, natomiast takie zabezpieczenie cechuje się pewną odrębnością. Nie wymaga się bowiem przy jego stosowaniu, aby podejrzanemu groziły grzywna, świadczenie pieniężne, przepadek, środek kompensacyjny, ani obowiązek zwrotu korzyści majątkowej albo jej równowartości. Jedyną przesłanką zabezpieczenia kosztów, jest istnienie uzasadnionej obawy, że ich ściągnięcie będzie niemożliwe lub znacznie utrudnione.

Kto decyduje o zabezpieczeniu majątkowym?

W postępowaniu przygotowawczym o zabezpieczeniu majątkowym decyduje prokurator, który stwierdzając istnienie podstaw do jego zastosowania, powinien zebrać informacje o stanie majątkowym podejrzanego oraz o rzeczach i prawach majątkowych podlegających zabezpieczeniu, a będących we władaniu innych osób. Co istotne, prokurator może dokonać zabezpieczenia majątkowego najwcześniej z chwilą, gdy postępowanie karne zostanie skierowane przeciwko konkretnej osobie, co następuje z momentem przedstawienia jej zarzutu (tzw. faza in personam).

Jeżeli potrzeba dokonania zabezpieczenia wyłoni się po wniesieniu aktu oskarżenia, wówczas decyzję w tym przedmiocie podejmuje sąd, przed którym toczy się postępowanie.

Sposoby zabezpieczenia

Zasadą jest, że zabezpieczenia majątkowego dokonuje się w sposób przewidziany w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. W postępowaniu karnym znajdzie więc zastosowanie art. 747 Kodeksu postępowania cywilnego, który wymienia następujące sposoby zabezpieczenia roszczeń pieniężnych:

  1. zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego albo innej wierzytelności lub innego prawa majątkowego;
  2. obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową;
  3. ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej lub której księga wieczysta zaginęła lub uległa zniszczeniu;
  4. obciążenie statku albo statku w budowie hipoteką morską;
  5. ustanowienie zakazu zbywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu;
  6. ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym obowiązanego albo zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo częścią gospodarstwa rolnego obowiązanego.
Reklama

Powyższy katalog jest wyczerpujący, co oznacza, że w postępowaniu karnym żaden inny sposób zabezpieczenia nie może być przez prokuratora albo sądu zastosowany. Jedyny wyjątek od tej zasady przewidziany został w art. 292 § 2 Kodeksu postępowania karnego w odniesieniu do zabezpieczenia przepadku. Zabezpieczenie przepadku następuje poprzez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości, który w tym przypadku może być ujawniony nie tylko w zbiorze dokumentów (jak to ma miejsce przy zabezpieczeniu innych niż przepadek obowiązków o charakterze majątkowym), ale również w księdze wieczystej. W dodatku, jeżeli jest to konieczne do właściwego zabezpieczenia grożącego przepadku, może być ustanowiony zarząd nieruchomości podejrzanego (oskarżonego).

Zabezpieczenie majątkowe nie może być dokonane na rzeczach oraz prawach, co do których egzekucja jest wyłączona na podstawie art. 750 w związku z art. 829 i art. 831 Kodeksu postępowania cywilnego.

Wysokość zabezpieczenia

Wysokość zabezpieczenia określa się kwotowo w postanowieniu, w którym je zastosowano. Jedyną sytuacją, w której nie określa się w postanowieniu kwotowej wysokości zabezpieczenia majątkowego, jest zabezpieczenie przepadku przedmiotów służących do popełnienia przestępstwa lub pochodzących bezpośrednio z jego popełnienia.

Decydując o wysokości zabezpieczenia majątkowego, jak również o jego sposobie, prokurator lub sąd powinien każdorazowo uwzględniać rozmiar możliwej do orzeczenia (w okolicznościach danej sprawy) grzywny, środków karnych, przepadku lub środków kompensacyjnych. Maksymalna wysokość zabezpieczenia majątkowego nie powinna przekraczać grożących podejrzanemu (oskarżonemu) dolegliwości. Rozmiar zabezpieczenia powinien każdorazowo odpowiadać potrzebom tego, co ma zabezpieczać.

Na czyim majątku można dokonać zabezpieczenia majątkowego?

Zabezpieczenie majątkowe może przede wszystkim nastąpić na mieniu należącym do podejrzanego (oskarżonego).

Zabezpieczenie majątkowe może również nastąpić na mieniu, które wprawdzie nie należy do podejrzanego (oskarżonego), lecz było w jego władaniu lub uzyskał do niego jakikolwiek tytuł w okresie 5 lat przed popełnieniem przestępstwa. Wskazane powyżej zabezpieczenie na majątku nienależącym do podejrzanego, może nastąpić w przypadku gdy podejrzanemu (oskarżonemu) zarzucono popełnienie:

  1. przestępstwa, z którego osiągnął, chociażby pośrednio korzyść majątkową, której wartość przekracza kwotę znacznej wartości, tj. 200.000,00 zł;
  2. przestępstwa, z którego została lub mogła zostać osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść majątkowa, zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica jest nie niższa niż 5 lat;
  3. przestępstwa popełnionego w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa.

Zabezpieczenie grożącego przepadku lub zwrotu pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi korzyści majątkowej lub jej równowartości może ponadto nastąpić na:

  1. przedsiębiorstwie innej osoby fizycznej, jeżeli w związku z przedstawionym podejrzanemu (oskarżonemu) zarzutem, istnieje możliwość orzeczenia przepadku tego przedsiębiorstwa z tej przyczyny, że służyło ono podejrzanemu (oskarżanemu) do popełnienia przestępstwa, z którego osiągnął on korzyść majątkową znacznej wartości lub do ukrycia korzyści osiągniętej z popełnienia przestępstwa, a jego właściciel chciał, aby przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści albo, przewidując taką możliwość, na to się godził (art. 291 § 2 kpk w zw. z art. 44a § 2 kk)
  2. mieniu osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, która faktycznie lub pod jakimkolwiek tytułem prawnym uzyskała od podejrzanego (oskarżonego) majątek, który był we władaniu podejrzanego (oskarżonego) lub do którego miał on jakikolwiek tytuł prawny w okresie 5 lat przed popełnieniem przestępstwa:
  1. z którego osiągnął, chociażby pośrednio korzyść majątkową, której wartość przekracza kwotę znacznej wartości, tj. 200.000,00 zł;
  2. z którego została lub mogła zostać osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść majątkowa, zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica jest nie niższa niż 5 lat;
  3. popełnionego w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa.
  1. mieniu mogącym ulec przepadkowi na podstawie art. 45a § 1 Kodeksu karnego, w związku z warunkowym umorzeniem postępowania albo w przypadku umorzenia postępowania z powodu znikomej społecznej szkodliwości czynu albo stwierdzenia, że sprawca dopuścił się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności albo jeżeli zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy czynu zabronionego;
  2. mieniu, które uległoby przepadkowi na podstawie art. 45a § 2 Kodeksu karnego, w przypadku umorzenia postępowania z powodu śmierci podejrzanego (oskarżonego) lub niewykrycia sprawcy, a także zawieszenia postępowania w sprawie, w której nie można ująć oskarżonego albo oskarżony nie może brać udziału w postępowaniu z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby;
  3. mieniu, które podlegałoby przepadkowi na podstawie art. 33 § 3, art. 43 § 1 lub 2 lub art. 43a Kodeksu karnego skarbowego.

Ponadto zabezpieczenie wykonania orzeczenia zwrotu korzyści majątkowej albo jej równowartości lub orzeczenia przepadku świadczenia albo jego równowartości, które może być orzeczone na podstawie art. 91a Kodeks postępowania karnego, może nastąpić na mieniu podmiotu zobowiązanego, tj. osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną, jeżeli w związku z popełnieniem czynu zabronionego, uzyskała ona korzyść majątkową lub świadczenie określone w art. 405–407 (bezpodstawne wzbogacenie), art. 410 (nienależne świadczenie) i art. 412 (świadczenie niegodziwe) Kodeksu cywilnego od Skarbu Państwa, jednostki samorządowej, państwowej lub samorządowej jednostki organizacyjnej, podmiotu, dla którego organ samorządu jest organem założycielskim, lub spółki prawa handlowego z większościowym udziałem Skarbu Państwa lub jednostki samorządowej.

Zabezpieczenie majątkowe a mienie objęte wspólnością

Przyjmuje się, że zabezpieczenie majątkowe, w związku z użyciem w art. 291 § 1 kodeksu postępowania karnego ogólnego zwrotu, iż zabezpieczenie następuje „na mieniu oskarżonego” oznacza, że dopuszczalne jest zabezpieczenie na mieniu, co do którego podejrzanemu (oskarżonemu) przysługuje prawo własności tylko w części lub łącznie z inną osobą (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 28 czerwca 2005 r. II AKZ 234/05).

Upadek zabezpieczenia

Reklama

Zabezpieczenie należy niezwłocznie uchylić w odpowiednim zakresie, gdy ustaną przyczyny z powodu których zostało ono zastosowane albo gdy powstaną przyczyny, które uzasadniają takie uchylenie. Uchylenie zabezpieczenia powinno nastąpić m.in. w razie uregulowania kary grzywny (w odpowiednim zakresie), wykonania innych obowiązków zabezpieczonych postanowieniem, jak również w przypadku wydania przez sąd wyroku uniewinniającego albo umorzenia przez prokuratora postępowania przygotowawczego.

Za uchyleniem zabezpieczenia może również przemawiać zmiana zarzutów albo zmiana w stanie majątkowym podejrzanego (oskarżonego), jeżeli jest ona na tyle znacząca, że usuwa obawę, iż bez zabezpieczenia wykonanie orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione.

Zabezpieczenie upada ponadto, gdy nie zostaną prawomocnie orzeczone: grzywna, przepadek, nawiązka, świadczenie pieniężne lub nie zostanie nałożony obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, a powództwo o te roszczenia nie zostanie wytoczone przed upływem 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia.

Powyższe wyliczenie jest przykładowe i nie wyczerpuje wszystkich przypadków, które mogą uzasadniać uchylenie zabezpieczenia. Podejrzany (oskarżony), który nie zgadza się z treścią wydanego postanowienia, może składać wnioski o uchylenie zabezpieczenia oraz zażalenie na postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym.

Polecamy serwis: Prawo karne

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    1 sty 2000
    22 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Uznanie ojcostwa w 2021 r. – jak i kiedy?

    Zasady dotyczące uznania ojcostwa w 2021 r. nie zmieniły się. Na czym polega uznanie ojcostwa i jak tego dokonać?

    Kto ponosi odpowiedzialność za wypadek na basenie?

    Czy i od kogo można żądać odszkodowania za wypadek na basenie? Kwestię odpowiedzialności należy wywodzić z Kodeksu cywilnego.

    26.07.2021 wojewodowie ogłoszą termin kwalifikacji wojskowej

    26.07.2021 ogłoszony zostanie termin drugiej w tym roku kwalifikacji wojskowej. Kwalifikacja potrwa do 19.11.2021 i przeprowadzona zostanie przez powiatowe komisje lekarskie. Za powołanie tych komisji odpowiedzialni są wojewodowie.

    Upadłość konsumencka - koszty

    Upadłość konsumencka wiąże się z kilkoma kosztami, które dłużnik zobowiązany jest pokryć. Jak przygotować się do złożenia wniosku?

    RDOŚ powoła nowe strefy ochronne

    Nowe strefy ochronne dla rzadkich gatunków ptaków. Leśnicy z Nadleśnictwa Połczyn (RDLP w Szczecinku) znaleźli aż trzy nowe stanowiska ptaków chronionych, które wymagają ustalenia stref ochrony. Dwa gniazda są zajęte przez bociana czarnego (Ciconia nigra), a jedno przez orlika krzykliwego (Clanga pomarina).

    Delegowanie funkcjonariuszy SW do ośrodka w Gostyninie

    20.06.2021 weszła w życie ustawa mająca zapewnić środki na stworzenie tymczasowej placówki dla pacjentów ośrodka w Gostyninie, w którym przebywają najgroźniejsi przestępcy już po odbyciu kary. Przepisy pozwolą też na czasowe delegowanie tam funkcjonariuszy Służby Więziennej.

    Loty przeciwpożarowe i gaśnicze 2021 r.

    W 2021 r. zmieniły się przepisy ustawy – Prawo lotnicze. Umożliwiono Prezesowi Urzędu Lotnictwa Cywilnego wydanie – na wniosek zainteresowanego podmiotu – zezwolenia na wykonywanie zarobkowych operacji specjalistycznych wysokiego ryzyka statkami powietrznymi pozostającymi pod nadzorem krajowym, a także na wykonywanie zarobkowych operacji polegających na wykonywaniu lotów przeciwpożarowych i gaśniczych.

    500 plus – czerwiec 2021 r.

    Dla świadczeń „500 plus” czerwiec 2021 r. jest ważnym miesiącem. O jakim terminie warto pamiętać?

    Zmiany w zawiadamianiu wojskowych komendantów uzupełnień o osobach podlegających obowiązkowi czynnej służby wojskowej od 29.06.2021

    Od 29.06.2021 obowiązywać będą nowe wzory zawiadomień wojskowych komendantów uzupełnień o osobach podlegających obowiązkowi czynnej służby wojskowej oraz wydawania przez pracodawców, szkoły i inne jednostki organizacyjne zaświadczeń w sprawach powszechnego obowiązku obrony.

    Nowy formularz skierowania do komisji lekarskiej w Służbie Więziennej od 29.06.2021

    29.06.2021 r. w Służbie Więziennej obowiązywać będzie nowy formularz skierowania do komisji lekarskiej. Skierowane dotyczy kandydata, funkcjonariusza, funkcjonariusza zwolnionego, emeryta oraz rencisty.

    Czy Policja nie będzie musiała już badać stanu trzeźwości pracownika?

    Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii przygotowało przepisy, które umożliwią pracodawcom - pod pewnymi warunkami - wprowadzenie prewencyjnego badania pracowników na obecność alkoholu lub podobnie działających środków, a także zasady jego przeprowadzania.

    30.06.2021 r. upływa termin na dokonanie zgłoszenia rejestracyjnego do Centralnego Rejestru Podmiotów Akcyzowych

    Od 1 lipca 2021 r. podmioty, które nie zostały zarejestrowane w CRPA nie będą mogły prowadzić działalności gospodarczej w zakresie wyrobów akcyzowych. Z kolei podmioty zużywające wyroby akcyzowe nieprowadzące działalności gospodarczej i niebędące osobami fizycznymi (takie jak jednostki samorządu terytorialnego, wojsko, policja, straż graniczna) nie będą mogły nabywać zwolnionych od akcyzy - ze względu na ich przeznaczenie - paliw lotniczych, paliw żeglugowych i gazu LPG.

    NIK o resocjalizacji więźniów poprzez aktywizację zawodową

    Nastąpił wzrost aktywności pracowniczej i społecznej więźniów oraz zwiększenie ich zdolności do zatrudnienia. Przyczynił się do tego specjalny program szkoleń, które w ramach resocjalizacji prowadziła Służba Więzienna. Choć praca osadzonych po zakończonych szkoleniach była istotą projektu, to jednak jego założenia nie gwarantowały utrwalania zdobytych umiejętności. W konsekwencji większość uczestników projektu wykonywało nieodpłatne prace porządkowe i pomocnicze na rzecz zakładów karnych. W wielu przypadkach prace te pozostawały bez związku z tematem ukończonego szkolenia a wykonywane były przez krótkie okresy. Ograniczało to skuteczność wejścia na rynek pracy po opuszczeniu jednostki penitencjarnej.

    Podsumowanie operacji Labour Exploitation Empact Action Days 2021

    Od 31 maja do 6 czerwca 2021r. polska Policja uczestniczyła w międzynarodowej operacji Labour Exploitation Empact Action Days 2021 mającej na celu zwalczanie handlu ludźmi wykorzystywanymi do pracy przymusowej. Wydział dw. z Handlem Ludźmi Biura Kryminalnego Komendy Głównej Policji, jako krajowy koordynator platformy EMPACT THB, koordynował działania podjęte przez wszystkie Komendy Wojewódzkie Policji i Komendę Stołeczną Policji. W operacji wzięli udział również funkcjonariusze Straży Granicznej, pracownicy Okręgowych Inspekcji Pracy oraz Sanepidu. Całość działań koordynowana była przez Europol.

    Trwają prace nad projektem nowelizacji przepisów i zasad regulujących obszar przeprowadzania czynności kontrolno-rozpoznawczych oraz prowadzenia postępowań pokontrolnych

    18.06.2021 odbyło się spotkanie zespołu roboczego Komendanta Głównego PSP do spraw opracowania projektu nowelizacji przepisów i zasad regulujących obszar przeprowadzania czynności kontrolno-rozpoznawczych oraz prowadzenia postępowań pokontrolnych.

    Pobieranie torrentów - wyrok TSUE

    Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, iż dostawca internetu może systematycznie rejestrować adresy IP użytkowników oraz udostępniać ich nazwy i adresy pocztowe podmiotowi praw własności intelektualnej lub osobie trzeciej, zajmującej się windykacją tych praw.

    TSUE o dochodzeniu sprawiedliwości przed polskim sądem za zwrot "polskie obozy"

    Były więzień Auschwitz nie może dochodzić sprawiedliwości przed polskim sądem za zwrot "polskie obozy". Tak uznał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

    Pokazy dla seniorów – propozycje zmian

    Pokazy, często kierowane do seniorów, mogą być źródłem nieuczciwych praktyk przedsiębiorców. UOKiK przygotował propozycje zmian w przepisach.

    Zniesławienie – jak można dochodzić odpowiedzialności sprawcy?

    Zniesławienie to przestępstwo, a jego ofiara może dochodzić odpowiedzialności sprawcy w postępowaniu karnym. W jaki sposób?

    SN o kwalifikacji danego związku chemicznego w sprawie o narkotyki

    Zdaniem Sądu Najwyższego o tym jak kwalifikować dany związek chemiczny w sprawie o narkotyki decyduje sąd orzekający.

    Wakacje 2021 - prawa pasażerów

    W wakacje 2021 r. ruch pasażerski będzie zależał od sytuacji epidemiologicznej. O jakich prawach powinni pamiętać pasażerowie?

    Dobry start 2021 – wniosek

    Wniosek o świadczenie dobry start w 2021 r. rodzice złożą według zmienionych zasad. Od kiedy będą przyjmowane wnioski?

    PESEL w spisie powszechnym - UODO wystąpił do GUS

    Prezes UODO wystąpił do GUS w sprawie wątpliwości dotyczących procesu pozyskiwania numeru PESEL od osób dokonujących tzw. samospisu internetowego.

    Termin wdrożenia e-doręczeń przesunięty?

    Przesunięcie terminu wdrożenia e-doręczeń zakłada nowelizacja uchwalona przez Sejm. Kiedy mają wejść w życie nowe przepisy?

    Emerytura dla zwierząt służących w służbach mundurowych

    Rząd przyjął projekt ustawy regulującej status zwierząt w służbach mundurowych. Projekt zmienia w tym zakresie m.in. ustawę o Policji oraz szereg innych aktów prawnych.