Przestępstwo skarbowe a wykroczenie skarbowe

• Odpowiedzialność karna skarbowa
• Różnice
• Kwalifikacja czynu
• Podsumowanie

Odpowiedzialność karna skarbowa

Czynami zabronionymi – skarbowymi są wykroczenia skarbowe oraz przestępstwa skarbowe. Dotyczą one naruszenia interesów Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego lub Unii Europejskiej. Są związane z między innymi z prawem podatkowym, celnym. Co ważne, wszystkie z nich wynikają z ustawy Kodeks karny skarbowy. Jeżeli określone zachowanie, które narusza publiczne interesy finansowe, nie jest określone jako czyn zabroniony skarbowy w ustawie kodeks karny skarbowy, to nikogo nie można pociągnąć do odpowiedzialności karnej skarbowej. Natomiast nie można wykluczyć, iż taka osoba poniesie wtedy odpowiedzialność karną  w ramach prawa karnego powszechnego np. na skutek postawienia oskarżenia o popełnienie czynu  zabronionego z ustawy kodeks karny. 

Różnice

Wykroczenia skarbowe są mniej poważnymi czynami zabronionymi. Przestępstwa skarbowe dotyczą niedozwolonych zachowań większej wagi. Za popełnienie wykroczenia skarbowego grozi kara grzywny, a w przypadku przestępstwa skarbowego sankcjami są: kara grzywny, a często także kara ograniczenia wolności oraz pozbawienia wolności. 

Należy nadmienić, iż skazanie za przestępstwo skarbowe wiąże się z wpisaniem danej osoby do Krajowego Rejestru Karnego. Ta okoliczność z kolei stanowi przeszkodę na przykład  przy ubieganiu się o pracę na niektórych stanowiskach czy przy dążeniach do wykonywania regulowanej działalności gospodarczej. 

Kwalifikacja czynu zabronionego jako wykroczenie skarbowe lub przestępstwo skarbowe ma także wpływ na odpowiedzialność sprawcy w odniesieniu do form stadialnych czynu zabronionego skarbowego (przygotowanie, usiłowanie, dokonanie).

Kwalifikacja czynu

Powyżej przytoczony przepis odnosi się do wykroczenia skarbowego. Jeżeli kwota uszczuplonej należności publicznoprawnej (np. niezapłaconego podatku) nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia to czyn taki będzie wykroczeniem skarbowym. Kwota powyżej tego progu będzie skutkować odpowiedzialnością za przestępstwo – skarbowe. 

Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 września 2023 roku w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej za pracę obecnie takie minimalne wynagrodzenie wynosi 4242 zł. 

Jej pięciokrotność to: 4242 zł x 5 = 21210 zł. 

Kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę jest często (raz do roku albo dwa razy do roku) zmieniana. Przyjmowana jest ta kwota, która odpowiada  wielkości tego wynagrodzenia, która obowiązywała w momencie popełnienia czynu zabronionego skarbowego. Jeżeli taki czyn popełniono w 2021 roku to zastosowanie ma kwota minimalnego wynagrodzenia w wysokości 2800 zł. 

Jej pięciokrotności to 2800 zł x 5 = 14 000 zł i ta kwota będzie brana pod uwagę przy określeniu czy popełniono tylko wykroczenie skarbowe czy przestępstwo skarbowe. Progiem będzie 14 tysięcy zł nawet jeżeli postępowanie karne skarbowe, wydawanie orzeczenia, uprawomocnienie się orzeczenia nastąpi np. w roku 2024. 

W Kodeksie karnym skarbowym są unormowane różne rodzaje czynów. Czasami więc ustalenie czasu popełnienia czynu może być bardzo ważne, ponieważ może tym samym decydować o tym jak duża kwota będzie brana pod uwagę w kontekście zakresu odpowiedzialności. W konsekwencji od ustalenia czasu popełnienia czynu zabronionego skarbowego będzie zależało to czy dana osoba popełniła tylko wykroczenie skarbowe czy przestępstwo skarbowe. 

Nie zawsze jednak wspomniany wyżej próg będzie decydował o zakresie odpowiedzialności karno–skarbowej. Z przytoczonego przepisu wynika, że wykroczeniem skarbowym będzie każdy czyn, który jest określany jako wykroczenie skarbowe w ustawie kodeks karny skarbowy niezależnie od jego wartości. Jeżeli zatem określone zachowanie jest określone w ustawie kodeks karny skarbowy jako wykroczenie skarbowe to będzie wykroczeniem skarbowym, choćby nawet przekraczał próg. 

Podsumowanie

Szczegóły takie jak: wysokość uszczuplonej bądź narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej, czas popełnienia czynu zabronionego skarbowego mają więc niemałe znaczenie dla określenia zakresu odpowiedzialności oraz wysokości kary. Warto również dodać, iż z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2015 r., IV KK 187/15 wynika, że ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu podatkowym nie są wiążące dla sądu karnego, a więc samodzielnie bada on istnienie zobowiązania podatkowego oraz jego wysokość, niezależnie od rozstrzygnięć w postępowaniu podatkowym. Tak zatem przebieg postępowania karno–skarbowego oraz jego skutki mogą mieć wpływ na życie sprawcy czynu niezależnie od postępowań administracyjnych. 

Radca prawny dr Kamil Lorek

Bibliografia

• Ustawa z dnia 10 września 1999 roku kodeks karny skarbowy, Dz. U. 1999 Nr 83 poz. 930, tj. Dz. U. 2023 rok, poz. 654, 818;
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, Dz. U. 1997 Nr 88 poz. 553, tj. Dz. U. 2024 r. poz 17;
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2015 r., IV KK 187/15;
• Sepioło – Jankowska I., „Prawo i postępowanie karne skarbowe”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017 r.;
• Zgoliński I. (red.), Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2021 r.