Przełom dla podatników w 2025: Prezydent podpisał dwie ustawy ograniczające zapędy skarbówki
REKLAMA
REKLAMA
Uprawnienia aparatu skarbowego systematycznie rosną. Prawie każdego dnia docierają do nas informacje o kolejnych zmianach prawnych rozszerzających możliwości fiskusa do poziomu jeszcze niedawno trudnego do wyobrażenia. W tym kontekście szczególnie pozytywnie wybrzmiewa podpisana przez Prezydenta nowelizacja Ordynacji podatkowej, która działa na korzyść osób i firm płacących podatki. W rzeczywistości mamy do czynienia z dwoma odrębnymi, krótkimi aktami prawnymi, przyjętymi tego samego dnia. Obydwie regulacje już weszły w życie i mogą skutecznie ograniczyć zapędy administracji skarbowej.
- Pakiet deregulacyjny trafia do prawa podatkowego – Prezydent zatwierdził zmiany w Ordynacji podatkowej
- Zmienione reguły liczenia odsetek – bodziec dla fiskusa do szybszego kończenia kontroli
- Co zrobić, gdy kontrola przekracza 6 miesięcy?
- Fundamentalna nowość: zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika wreszcie w procedurze podatkowej
- W jakich sytuacjach fiskus nadal może interpretować wątpliwości na niekorzyść podatnika?
- Dlaczego musieliśmy czekać tak długo?
- Od kiedy obowiązują nowe przepisy Ordynacji podatkowej?
- Co te zmiany oznaczają dla Twojego portfela?
- Jak wykorzystać nowe przepisy w praktyce? Konkretne scenariusze i gotowe rozwiązania
- Jak przygotować firmę do kontroli skarbowej w 2025 roku? Praktyczny poradnik dla przedsiębiorców
- Krok w kierunku równowagi między fiskusem a podatnikiem
Pakiet deregulacyjny trafia do prawa podatkowego – Prezydent zatwierdził zmiany w Ordynacji podatkowej
W październiku głowa państwa złożyła podpis pod dwiema oddzielnymi, lecz wzajemnie powiązanymi nowelizacjami Ordynacji podatkowej. Mimo że nie są to rozbudowane regulacje prawne, wprowadzają one znaczące modyfikacje w procedurach podatkowych – wyraźnie faworyzując stronę zobowiązaną do płacenia danin. Wspomniane zmiany wpisują się w szerszy program odbiurokratyzowania, którego przygotowanie zlecono dedykowanemu zespołowi kierowanemu przez Rafała Brzoskę. Stanowi to istotny postęp w kierunku upraszczania oraz humanizowania stosunków między podatnikiem a urzędem skarbowym.
REKLAMA
REKLAMA
Zmienione reguły liczenia odsetek – bodziec dla fiskusa do szybszego kończenia kontroli
Pierwsza ze zmian wynika z ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (druk sejmowy nr 1439). Dodaje ona do Ordynacji nowy przepis dotyczący odsetek za zwłokę, korzystny dla osób rozliczających się z fiskusem. Regulacja zakłada, że w określonych okolicznościach urząd skarbowy nie obciąży zalegającego odsetkami – nawet jeśli nieprawidłowości wykryje w trakcie czynności kontrolnych.
Nowe unormowania mają pełnić funkcję motywacyjną dla służb skarbowych, zachęcając do sprawniejszego i szybszego przeprowadzania weryfikacji. Zgodnie z przyjętymi zasadami, gdy kontrola podatkowa lub celno-skarbowa nie zostanie zamknięta w ciągu 6 miesięcy od momentu jej rozpoczęcia, organy fiskalne tracą prawo do doliczania odsetek za zwłokę za okres przekraczający ten półroczny limit.
Kiedy termin 6 miesięcy ulega wydłużeniu? Ustawodawca przewidział oczywiście katalog sytuacji wyłączonych z powyższej reguły. Do sześciomiesięcznego okresu prowadzenia kontroli, w ramach którego dopuszczalne jest naliczanie odsetek, nie zalicza się:
- terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego dla dokonania określonych czynności;
- okresów zawieszenia kontroli podatkowej i kontroli celno-skarbowej, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 119gb § 2 i art. 284a § 5 Ordynacji podatkowej;
- okresów opóźnień spowodowanych z winy strony lub jej przedstawiciela albo z przyczyn niezależnych od organu.
Przepisy zaczęły obowiązywać po 14 dniach od publikacji w Dzienniku Ustaw, czyli dokładnie od 4 listopada 2025 r. Z perspektywy praktycznej istotne jest, że nowe regulacje stosuje się również do kontroli rozpoczętych do 6 miesięcy przed dniem wejścia ich w życie, pod warunkiem że nie zostały jeszcze zakończone. Choć ta modyfikacja nie wywraca systemu do góry nogami, niewątpliwie wzmacnia ochronę podatnika przed przeciągającymi się procedurami oraz nieproporcjonalnym obciążeniem finansowym.
REKLAMA
Co zrobić, gdy kontrola przekracza 6 miesięcy?
Jeśli Twoja kontrola podatkowa trwa już ponad pół roku, masz konkretne narzędzia do obrony swoich praw. Po pierwsze – dokumentuj wszystko. Notuj daty kolejnych czynności kontrolnych i wszelkie opóźnienia leżące po stronie urzędu. Po drugie – złóż ponaglenie do organu wyższego stopnia (dyrektora izby administracji skarbowej), wskazując na przewlekłość postępowania. Po trzecie – w przypadku wydania decyzji określającej zaległość, zweryfikuj naliczone odsetki. Jeśli kontrola przekroczyła 6 miesięcy bez Twojej winy, masz prawo żądać korekty. Pamiętaj również o możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłość. Nowe przepisy działają już teraz – nie czekaj, aż urząd sam je zastosuje.
Ile możesz zaoszczędzić na nowym przepisie?
Załóżmy, że urząd skarbowy wszczął kontrolę Twojej firmy i po 14 miesiącach stwierdził zaległość w wysokości 100 000 zł. Przy stawce odsetek za zwłokę 14,5% rocznie (dla uproszczenia pozostaniemy przy tej stawce, chociaż w ciągu 2025 roku uległa zmianie), za cały okres kontroli zapłaciłbyś ok. 16 900 zł samych odsetek. Po wejściu w życie nowych przepisów odsetki nalicza się tylko za pierwsze 6 miesięcy – czyli około 7 250 zł. Oszczędność? Prawie 10 000 zł w kieszeni. Im dłużej trwa kontrola i im wyższa kwota zaległości, tym większa korzyść.
Fundamentalna nowość: zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika wreszcie w procedurze podatkowej
Zdecydowanie większą wagę ma druga z podpisanych przez Prezydenta ustaw – również datowana na 12 września 2025 r., lecz oznaczona jako druk sejmowy nr 1265. Wprowadza ona do Ordynacji podatkowej swoisty odpowiednik „domniemania niewinności", który do tej pory nie funkcjonował w sprawach podatkowych.
Nowe brzmienie art. 122 § 2 Ordynacji podatkowej
Do art. 122 dopisano paragraf drugi o następującej treści:
„W postępowaniu podatkowym wszczętym z urzędu niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzyga się na korzyść strony, z wyjątkiem przypadków gdy:
- w postępowaniu uczestniczą strony o spornych interesach lub wynik postępowania ma bezpośredni wpływ na interesy innych osób;
- przepisy prawa wymagają od strony wykazania określonych faktów;
- sprzeciwia się temu ważny interes publiczny, w tym istotny interes państwa."
Co to oznacza w praktyce? W postępowaniach inicjowanych przez aparat skarbowy z własnej inicjatywy – a więc nie na żądanie podatnika – wszelkie nierozstrzygalne wątpliwości dotyczące okoliczności faktycznych (podkreślmy: nie interpretacji przepisów!) muszą być wyjaśniane z korzyścią dla strony zobowiązanej. Innymi słowy, jeżeli urząd nie zdoła jednoznacznie udowodnić, że określone zdarzenie przebiegło w konkretny sposób, nie może na tej podstawie formułować negatywnych wniosków wobec kontrolowanego.
A co z wątpliwościami dotyczącymi przepisów prawa? Na takie sytuacje Ordynacja podatkowa przewiduje odrębną regulację. Chodzi o art. 2a, który brzmi:
„Niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika."
W jakich sytuacjach fiskus nadal może interpretować wątpliwości na niekorzyść podatnika?
Nowa zasada nie będzie miała zastosowania w następujących okolicznościach:
- postępowania wielostronne z konfliktem interesów – przykładowo sprawy dotyczące transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi kapitałowo lub osobowo;
- ustawowy obowiązek dowodowy po stronie podatnika – np. konieczność wykazania rzeczywistego zdarzenia gospodarczego przy odliczaniu podatku VAT z faktury;
- przewaga interesu publicznego lub państwowego – gdy kontrola dotyczy kwestii kluczowej dla integralności systemu podatkowego lub praktyk mogących prowadzić do poważnego uszczuplenia dochodów budżetowych.
Czy wyjątek dotyczący interesu publicznego to furtka dla urzędników? Wbrew obawom, ten wyjątek nie powinien stanowić pretekstu do nieograniczonego stosowania niekorzystnych rozstrzygnięć względem podatników. Zgodnie z zamierzeniem prawodawcy oraz logiką konstytucyjną, jego wykorzystanie powinno ograniczać się do rzeczywiście wyjątkowych przypadków. Celem nowelizacji nie jest bowiem osłabienie uprawnień państwa, lecz przywrócenie równowagi między interesem fiskalnym a prawami obywatela.
Dlaczego musieliśmy czekać tak długo?
Co znamienne, analogiczna regulacja (wyjaśnianie wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony) funkcjonowała już wcześniej w polskim systemie prawnym – w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wprowadzono ją ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 935) i obowiązuje od 1 czerwca 2017 r. Przeniesienie jej do Ordynacji podatkowej – mimo że postulowano to od dawna – odkładano przez ponad 8 lat.
Od kiedy obowiązują nowe przepisy Ordynacji podatkowej?
Obie nowelizacje – zarówno ta ograniczająca naliczanie odsetek przy przeciągających się kontrolach, jak i zasada rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść podatnika – wchodzą w życie 14 dni po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Oznacza to, że obowiązują od 4 listopada 2025 r. i można je stosować oraz powoływać się na nie. Co istotne, stosuje się je również do postępowań i kontroli będących w toku w momencie rozpoczęcia ich obowiązywania.
Co te zmiany oznaczają dla Twojego portfela?
Wyobraź sobie sytuację: prowadzisz firmę, urząd wszczyna kontrolę, a ta ciągnie się miesiącami. Do tej pory każdy dzień zwłoki oznaczał rosnące odsetki (w razie stwierdzenia zaległości podatkowych), nawet jeśli opóźnienie wynikało wyłącznie z opieszałości urzędników. Po zmianach to fiskus poniesie konsekwencje swojej przewlekłości. Dla przedsiębiorcy kontrolowanego przez 18 miesięcy różnica na korzyść będzie wynosiła nienaliczone odsetki podatkowe za 1 rok. Druga zmiana jest równie istotna: jeśli urząd nie udowodni jednoznacznie, że coś zrobiłeś źle – nie może Cię za to ukarać. Koniec z domysłami na Twoją niekorzyść. To mała mała rewolucja praw podatnika. Warto znać swoje prawa i powoływać się na nie w razie kontroli.
Jak wykorzystać nowe przepisy w praktyce? Konkretne scenariusze i gotowe rozwiązania
Wiele osób pyta: czy te zmiany to tylko teoria, czy naprawdę mogę na nich skorzystać? Odpowiedź brzmi: tak, ale musisz wiedzieć, jak się ich domagać. Oto trzy najczęstsze sytuacje, w których nowe regulacje mogą uratować Twój budżet.
Kontrola trwa już 8 miesięcy i nie widać końca
Masz prawo złożyć pismo do organu prowadzącego kontrolę z żądaniem zastosowania art. 53a § 3a Ordynacji podatkowej. Napisz w nim: "Kontrola rozpoczęła się [data], minęło [X] miesięcy, w związku z czym wnoszę o niepobieranie odsetek za zwłokę za okres przekraczający 6 miesięcy, zgodnie z przepisami obowiązującymi od 4 listopada 2025 r." Dołącz potwierdzenie daty wszczęcia kontroli. Takie pismo zabezpiecza Cię na wypadek niekorzystnej decyzji.
Urząd twierdzi, że "prawdopodobnie" zaniżyłeś przychód
Jeśli organ nie ma twardych dowodów, a opiera się na przypuszczeniach lub poszlakach, powołaj się na art. 122 § 2 Ordynacji podatkowej. W odwołaniu od decyzji napisz: "Organ nie przedstawił jednoznacznych dowodów potwierdzających stan faktyczny, w związku z czym zastosowanie ma zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony." To działa szczególnie skutecznie przy sporach o kwalifikację transakcji czy faktyczność zdarzeń gospodarczych.
Wątpliwości dotyczą przepisów, nie faktów
Nie mylmy dwóch zasad. Jeśli spór dotyczy interpretacji prawa (np. czy dana usługa podlega 8% czy 23% VAT), zastosowanie ma art. 2a Ordynacji – i tu wątpliwości również rozstrzyga się na Twoją korzyść. Jeśli dotyczy faktów (czy faktura dokumentuje rzeczywiste zdarzenie) – stosujemy nowy art. 122 § 2.
Praktyczna rada jest taka - zawsze w korespondencji z urzędem precyzuj, na który przepis się powołujesz i dlaczego. To wprawdzie nie jest obowiązek strony, aby powoływać się na konkretne przepisy, ale zdecydowanie ułatwi to urzędnikowi rozpoznanie, o co dokładnie chodzi Ci w danym piśmie. Ponadto będzie odnosił wrażenie, że znasz te przepisy i swoje prawa, zatem jest szansa, że będzie ściślej je interpretował i nie wykraczał poza ich treść. Trzeba pamiętać, że organy podatkowe nie zawsze stosują korzystne regulacje automatycznie – ale możesz ich do tego "zmusić", znając swoje prawa i wykazując to w korespondencji ze skarbówką.
Jak przygotować firmę do kontroli skarbowej w 2025 roku? Praktyczny poradnik dla przedsiębiorców
Nowe przepisy Ordynacji podatkowej to doskonała okazja, aby zrewidować sposób przygotowania firmy na ewentualną kontrolę skarbową. Przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą oraz właściciele małych i średnich firm powinni wdrożyć kilka kluczowych nawyków:
- Po pierwsze, prowadź szczegółowy rejestr dat – zapisuj moment otrzymania każdego pisma z urzędu skarbowego, termin wszczęcia kontroli oraz daty poszczególnych czynności kontrolnych.
- Po drugie, archiwizuj całą korespondencję z organami podatkowymi w formie elektronicznej i papierowej przez minimum 6 lat od końca roku podatkowego, którego dotyczą dokumenty.
- Po trzecie, rozważ konsultację z doradcą podatkowym już na etapie otrzymania zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli – specjalista pomoże Ci ocenić, czy w Twoim przypadku mogą mieć zastosowanie nowe regulacje dotyczące odsetek za zwłokę lub zasada in dubio pro tributario.
Warto również regularnie monitorować zmiany w prawie podatkowym na rok 2025 i 2026, ponieważ pakiet deregulacyjny Rafała Brzoski zapowiada kolejne uproszczenia w relacjach podatnik-fiskus. Pamiętaj: świadomy podatnik to podatnik chroniony – znajomość swoich praw podczas kontroli podatkowej może zaoszczędzić Ci tysięcy złotych i miesięcy stresu.
Krok w kierunku równowagi między fiskusem a podatnikiem
Żadna z opisanych nowelizacji nie stanowi być może rewolucji, jednak obie świadczą o bardziej wyważonym podejściu do procedur podatkowych. Organy skarbowe zyskały w ostatnich latach rozległe kompetencje. Wprowadzenie zasady interpretowania nierozstrzygalnych wątpliwości dowodowych na korzyść podatnika oraz ograniczenie możliwości naliczania odsetek za przewlekłość kontroli to niewątpliwy zwrot w przeciwnym kierunku – ku ochronie praw osób i podmiotów rozliczających się z państwem.
Ustawa z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 1414)
Ustawa z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 1417)
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
REKLAMA
