Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Policja może legitymować obywatela tylko gdy jest podstawa

Policja może legitymować obywatela tylko wtedy, gdy ma podstawę.
Policja może legitymować obywatela tylko wtedy, gdy ma podstawę.
Fotolia

Policja może legitymować obywatela tylko wtedy, gdy istnieje ustawowa przyczyna uzasadniająca takie wkroczenie w autonomię informacyjną jednostki. Obywatel może odmówić podania swych danych bez konsekwencji prawnych, gdy funkcjonariusz nie ma do tego podstawy prawnej – wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego. Mimo to obywatele skarżą się, że gdy nie stosują się do policyjnych poleceń określonego zachowania się, dostają mandaty i wnioski do sądów o ukaranie za „uniemożliwianie lub utrudnianie” czynności funkcjonariuszy. Powodem ukarania za „niezastosowanie się do polecenia” bywa nawet sama odmowa poddania się legitymowaniu. 

Kiedy Policja może legitymować obywatela to przedmiot wystąpienia rzecznika praw obywatelskich Marcina Wiącka do komendanta głównego Policji gen. insp. Jarosława Szymczyka.

Ludzie skarżą się na policyjne postępowania mandatowe i kierowane do sądów wnioski o ukaranie na podstawie art. 65a Kodeksu wykroczeń. Zgodnie z nim „kto umyślnie, nie stosując się do wydawanych przez funkcjonariuszy Policji lub Straży Granicznej, na podstawie prawa, poleceń określonego zachowania się, uniemożliwia lub istotnie utrudnia wykonanie czynności służbowych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny”.

Polecenia takie są wydawane „na podstawie prawa”. Zasada praworządności (art. 7 Konstytucji RP) wymaga zaś, aby były wydawane nie tylko na podstawie prawa, ale także i „w jego granicach”. 

Czy Policja zawsze ma prawo wylegitymować obywatela?

Szczególne znaczenie ma tu art. 15 ust. 1 pkt 10 ustawy o Policji. Wynika z niego, że policjanci mają prawo wydawania poleceń określonego zachowania się w granicach niezbędnych do wykonywania czynności określonych w pkt 1-5 lub 9 lub wykonywania innych czynności służbowych podejmowanych w zakresie i w celu realizacji ustawowych zadań Policji lub w granicach niezbędnych do ochrony przed zatarciem śladów przy zabezpieczaniu miejsca zdarzenia lub w celu uniknięcia bezpośredniego zagrożenia osób lub mienia, gdy jest to niezbędne dla sprawnej realizacji zadań Policji albo uniknięcia zatarcia śladów przestępstwa lub wykroczenia.

Co do zasady więc funkcjonariusze mogą (art. 14 ustawy o Policji) wydawać polecenia określonego zachowania się, wykonując czynności operacyjno-rozpoznawcze, dochodzeniowo-śledcze i administracyjno-porządkowe w celu: 

  • rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw, przestępstw skarbowych i wykroczeń; 
  • poszukiwania osób ukrywających się przed organami ścigania lub wymiaru sprawiedliwości;
  • poszukiwania osób, które na skutek wystąpienia zdarzenia uniemożliwiającego ustalenie miejsca ich pobytu należy odnaleźć w celu zapewnienia ochrony ich życia, zdrowia lub wolności.

Jednym z najczęściej wydawanych jest polecenie okazania dokumentu tożsamości w ramach prawa do legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości. 

Jaki jest cel legitymowania obywateli przez Policję?

Celem legitymowania osób jest według orzeczeń Sądu Najwyższego „ustalenie lub potwierdzenie tożsamości oraz innych danych osoby na podstawie posiadanych przez nią dokumentów, czyli stwierdzenie faktycznej zgodności co do tej osoby i personaliami jej przypisanymi w legalnym dokumencie. Policjant ma zatem prawo legitymować osoby, gdy ustalenie ich tożsamości, w ocenie funkcjonariusza, niezbędne jest do wykonania czynności służbowych, np. w celu identyfikacji osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia, ustalenia świadków zdarzenia powodującego naruszenie bezpieczeństwa lub porządku publicznego, poszukiwania osób zaginionych lub ukrywających się przed wymiarem sprawiedliwości, czy przebywających w pobliżu obiektów chronionych”.

W orzecznictwie SN utrwalony jest pogląd, według którego, gdy funkcjonariusz żąda w ramach legitymowania podania danych osobowych, kiedy nie ma do tego podstawy prawnej, obywatel może odmówić podania tych danych bez poniesienia konsekwencji prawnych. 

A w myśl art. 51 ust. 1 Konstytucji RP nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji go dotyczących. Władze publiczne nie mogą zaś pozyskiwać i gromadzić innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym (art. 51 ust. 2 Konstytucji RP). 

W kontekście art. 51 ust. 2 Konstytucji RP oznacza to, że Policja nie może pozyskiwać i gromadzić innych informacji o obywatelach niż te, które są niezbędne dla realizacji celów określonych w art. 14 ustawy o Policji. Nie wystarczy zatem, że istnieje norma kompetencyjna uprawniająca funkcjonariuszy do legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości, ale musi również zachodzić opisana ustawą przyczyna uzasadniająca wkroczenie w sferę autonomii informacyjnej jednostki. Tylko wówczas jest spełniona strona podmiotowa wykroczenia z art. 65a k. w.

Legitymowanie jako wskaźnik wydajności pracy funkcjonariuszy

Z ustaleń pracowników Biura RPO (ostatnio przy wizytacji Oddziału Prewencji Policji Komendy Stołecznej Policji) wynika jednak, że od stażystów w patrolach policyjnych „oczekiwana jest aktywność polegająca na ujawnianiu wykroczeń, a w przypadku ich braku - na legitymowaniu osób. W przypadku braku zapisu w notatnikach (minimum 3 legitymowania), o takim działaniu zainteresowani muszą sporządzić notatkę służbową”.

Pozwala to stwierdzić, że już w trakcie stażu policyjnego kształtowane są zachowania funkcjonariuszy, które budzą wątpliwości z punktu widzenia obowiązującego prawa. Funkcjonariusz ma bowiem wykonać ustaloną arbitralnie normę legitymowania osób - niezależnie od tego, czy istniały opisane prawem przyczyny to uzasadniające.

Ze spraw badanych w BRPO wynika także, że w wielu przypadkach sam fakt odmowy poddania się legitymowaniu -  niezależnie od tego, czy była przewidziana prawem przyczyna uzasadniająca taką czynność -  postrzegany jest jako zachowanie podlegające ukaraniu za niezastosowanie się do polecenia, karane na podstawie art. 65a k. w. bądź art. 65 § 2 k. w. 

Dochodzi do tego zwłaszcza w trakcie zgromadzeń spontanicznych, które podlegają ochronie na podstawie art. 57 Konstytucji RP.  – Należy w związku z tym wskazać, że funkcjonariusze Policji, którzy podejmują decyzję o legitymowaniu uczestników legalnie odbywającego się zgromadzenia, którzy nie popełnili przestępstwa lub wykroczenia, naruszają konstytucyjną wolność zgromadzeń, jak też autonomię informacyjną jednostki (art. 51 ust. 1 i 2 Konstytucji RP) – podkreśla Marcin Wiącek.

Dlatego przekazuje te uwagi KGP z prośbą o ich uwzględnienie w działaniach Policji. Zwraca się też o stanowisko komendanta.

 

Reklama
Chcesz dowiedzieć się więcej, sprawdź »
Zarządzanie biurem rachunkowym - Poradnik Gazety Prawnej
Zarządzanie biurem rachunkowym - Poradnik Gazety Prawnej
Tylko teraz
Źródło: Rzecznik Praw Obywatelskich
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Wynagrodzenie minimalne 2023 [quiz]
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/15
    Kiedy będą miały miejsce podwyżki minimalnego wynagrodzenia w 2023 roku?
    od 1 stycznia i od 1 lipca
    od 1 stycznia i od 1 czerwca
    od 1 lutego i od 1 lipca
    Następne
    Prawo
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Obniżenie prowizji przy wcześniejszej spłacie kredytu - co z decyzją SN?
    Sąd Najwyższy do czasu wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE zawiesił decyzję ws. ewentualnego obniżania prowizji za udzielenie kredytu mieszkaniowego w przypadku wcześniejszej spłaty tego kredytu - dowiedziała się PAP w SN. W TSUE oczekuje bowiem na wyrok podobne pytanie z Austrii.
    Bezpieczny Kredyt 2% - od kiedy?
    Kredyt mieszkaniowy oprocentowany na 2 proc. powinien obowiązywać od tegorocznych wakacji - poinformował podczas piątkowej konferencji prasowej rzecznik rządu Piotr Müller.
    Czego dotyczy dyrektywa Omnibus?

    Czym jest dyrektywa Omnibus? Jakie prawa przyznaje konsumentom? Oto najważniejsze informacje. 

    DGP: Czy konkubinat zostanie w końcu uregulowany prawnie?

    Konkubinat, czyli nieformalny związek pozostających we wspólnym pożyciu dwojga osób, choć staje się coraz bardziej popularny, nie doczekał się jak do tej pory w polskim prawie regulacji ustawowej. 

    Jakie będą kwoty wolne od podatku od spadków i darowizn od 1 lipca 2023 r.

    Kwoty wolne od podatku od spadków i darowizn będą wyższe od 1 lipca 2023 r. Ile wyniesie kwota wolna od podatku od spadków i darowizn?

    Dzień Ochrony Danych Osobowych. Jak dbać o bezpieczeństwo w sieci?
    SG: w czwartek 26 stycznia z Ukrainy do Polski odprawiono 21,7 tys. osób, a z Polski do Ukrainy - 18,4 tys.

    W czwartek z Ukrainy do Polski odprawiono 21,7 tys. osób, a z Polski do Ukrainy 18,4 tys. - podała w piątek na Twitterze straż graniczna. 

    Zmiany w postępowaniu cywilnym przyjęte przez Sejm

    Zmiany w postępowaniu cywilnym, które mają zmniejszyć obciążenie sądów oraz wprowadzić nowe postępowanie z udziałem konsumentów przewiduje nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego przyjęta przez Sejm. Zmienić się ma też próg wartości przedmiotu sporu dzielący sprawy miedzy sądy rejonowe i okręgowe. 

    Elektroniczny Dziennik Budowy rusza

    Elektroniczny Dziennik Budowy – rządowa aplikacja do prowadzenia dziennika budowy w formie elektronicznej rusza w piątek 27 stycznia. Inwestor może wybrać czy nadal chce prowadzić dziennik budowy w wersji papierowej, czy w nowej formie elektronicznej. Od 2030 r. wersja elektroniczna dziennika budowy będzie obowiązkowa.

    Centralny Rejestr Wyborców i 6 tysięcy nowych lokali wyborczych już w najbliższych wyborach

    Centralny Rejestr Wyborców, 6 tysięcy nowych lokali wyborczych i bezpłatne przewozy dla wyborców w gminach bez publicznego transportu, co ma służyć zwiększeniu frekwencji – to główne założenia nowelizacji Kodeksu wyborczego, jaką Sejm w czwartek 26 stycznia.

    Dodatek antyemerytalny dla mundurowych przyjęty przez Sejm

    Dodatek antyemerytalny dla żołnierzy i funkcjonariuszy po 15 latach służby wprowadza ustawa uchwalona przez Sejm w czwartek 26 stycznia. Ustawa przewiduje też, że obowiązujący już w kilku służbach dodatek motywacyjny po 25 latach obejmie również służby specjalne, KAS i Straż Marszałkowską.

    Świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie 2023/24 z wyższym kryterium dochodowym
    Od nowego okresu świadczeniowego, który rozpocznie się 1 października 2023 r., wzrośnie kwota kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
    Postępowania awansowe na uczelniach na nowych zasadach

    Postępowania awansowe na uczelniach wyższych będą odbywać się na zmodyfikowanych zasadach. Prezydent Andrzej Duda podpisał nowelizację Prawa o szkolnictwie wyższym, która przewiduje zmiany w postępowaniach awansowych, obligatoryjne publiczne kolokwia habilitacyjne i dostosowanie przepisów do wprowadzenia nowych dyscyplin nauki. 

    Najemnicy łamią prawo międzynarodowe i narażają się na odpowiedzialność karną

    Najemnicy biorący udział w konfliktach zbrojnych naruszają prawo. Ich służba jest zakazana zarówno przez prawo międzynarodowe, jak i przepisy poszczególnych państw. Jaka jest definicja najemnika? Na jakie konsekwencje naraża się najemnik? Jakie kary za podjęcie służby najemnej przewiduje polskie prawo? 

    1 lutego 2023 r. ruszy nowy nabór wniosków programu "Rodzina 500+"
    Od 1 lutego rusza nabór wniosków na nowy okres świadczeniowy programu "Rodzina 500+". Z programu każdego miesiąca korzysta około 7 mln dzieci; od początku funkcjonowania programu wypłacono ponad 220 mld zł – powiedziała w czwartek minister rodziny i polityki społecznej Marlena Maląg.
    Kradzież tożsamości ułatwia jawność numeru PESEL

    Kradzież tożsamości to zjawisko, któremu mają zapobiegać przepisy ustawy, nad której projektem trwają w rządzie trwają prace legislacyjne. Jak rzecznik praw obywatelskich ocenia proponowane rozwiązania? Co budzi wątpliwości RPO?

    Osoby mobbingujące często pozostają bezkarne
    Wielu pracowników nie potrafi odróżnić, co można określić jako mobbing, a co nie. Problem w polskich firmach wciąż narasta i może mieć poważne konsekwencje.
    ZUS wypłaca coraz więcej międzynarodowych świadczeń
    Jak informuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, coraz więcej obywateli naszego kraju, którzy pracowali zarówno w Polsce, jak i w krajach Unii Europejskiej lub EFTA, osiąga prawa do świadczeń emerytalno-rentowych.
    Kompleksowa opieka dla wcześniaków KORD w 2023 - pilotaż niebawem ma wejść w życie
    Wcześniaki urodzone przed 32. tygodniem ciąży będą wreszcie objęte programem kompleksowej opieki rozwojowej (KORD) do 3. roku życia. Daje on szansę na poprawę opieki nad wcześniakami w Polsce w niedalekiej perspektywie - poinformowali eksperci w środę w Sejmie.
    Wycinka drzew z własnej posesji w 2023 jednak bez zmian w prawie?
    W środę sejmowa komisja ds. deregulacji przyjęła 8 spośród 27 poprawek, jakie zostały zgłoszone w drugim czytaniu do projekt ustawy deregulacyjnej. Komisja zdecydowała m.in. o wykreśleniu przepisów, które miały ułatwić wycinkę drzew na prywatnych posesjach.
    MI pracuje nad włączeniem aut elektrycznych do tzw. kilometrówki
    Ministerstwo Infrastruktury pracuje nad ustawowym rozwiązaniem, które pozwoliłoby na skorzystanie z tzw. kilometrówki posiadaczom samochodów elektrycznych i hybrydowych - poinformował w środę wiceminister infrastruktury Rafał Weber.
    Loteria ma zachęcić do badań profilaktycznych

    W loterii, która wystartuje 1 lutego 2023 r. będą mogły wziąć udział osoby, które skorzystały z programu Profilaktyka 40 PLUS.

    Urlop ojcowski

    Urlop ojcowski – urlop przysługujący ojcu wychowującemu dziecko. 

    Urlop tacierzyński

    Urlop tacierzyński – potoczna nazwa części urlopu macierzyńskiego, z której matka dziecka może zrezygnować, i która może być wykorzystana przez ojca wychowującego dziecko.

    Ile zarabia bibliotekarz? I dlaczego tak mało?

    Ile zarabia bibliotekarz – to zależy od obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa i regulaminów wynagradzania poszczególnych bibliotek. Z jakich składników składa się wynagrodzenie bibliotekarza? Jak kształtują się stawki wynagrodzenia zasadniczego tej grupy zawodowej? Jakie dodatki przysługują osobom należącym do niej?