Zachowek po rodzicach. Kiedy przysługuje, ile wynosi i czy może przepaść?

• Komu przysługuje zachowek po rodzicach?
• Ile wynosi zachowek po rodzicu?
• Kiedy przedawnia się roszczenie o zachowek?
• Podsumowanie

Komu przysługuje zachowek po rodzicach?

Kwestię tę reguluje art. 991 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należy się określony ułamek udziału spadkowego, jaki przypadłby im przy dziedziczeniu ustawowym.

W przypadku małoletnich dzieci i osób trwale niezdolnych do pracy są to dwie trzecie takiego udziału „zachowkowego”, a w pozostałych przypadkach – połowa.

Jeżeli uprawniony członek rodziny zmarłego, nie otrzymał należnego mu zachowku np. w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, powołania do spadku czy zapisu, to przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Ile wynosi zachowek po rodzicu?

W praktyce zatem zachowek jest instytucją, która ma chronić bliskich spadkodawcy przed pozbawieniem ich majątku.

Jest to prosty przykład. Warto bowiem pamiętać, iż przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Znaczenie mają tu też określone darowizny dokonane przez spadkodawcę.

Istotną kwestią w przypadku zachowku jest termin, w jakim należy wystąpić z roszczeniem.

Kiedy przedawnia się roszczenie o zachowek?

Jeżeli nie otrzymaliśmy należnej części np. w formie uczynionej przez spadkodawcę darowizny, to możemy przeciwko spadkobiercy wystąpić z roszczeniem o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Zgodnie z art. 1007 Kodeksu cywilnego:

• roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu;

• roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku;

• roszczenie przeciwko fundacji rodzinnej obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego funduszu założycielskiego przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku;

• roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanego mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.

Warto wspomnieć, iż 5-letni termin przedawnienia stosuje się do roszczeń powstałych po dniu 23 października 2011 r. Wcześniej obowiązywały terminy 3-letnie.

Co to oznacza w praktyce? Otóż, jeśli dochodzimy należnego zachowku od spadkobiercy testamentowego, to pięcioletni termin biegnie od dnia ogłoszenia testamentu.

Może się zdarzyć, iż spadkodawca wprawdzie nie pozostawił testamentu, jednak rozdysponował swoim majątkiem jeszcze za życia w postaci darowizny. W takiej sytuacji można wystąpić z roszczeniem o uzupełnienie zachowku, a termin przedawnienia będzie biegł od chwili otwarcia spadku (czyli od śmierci spadkodawcy).

Podsumowanie

Kwestie dotyczące zachowku po rodzicach budzą wiele wątpliwości. Warto znać najważniejsze zasady, pamiętając jednocześnie, iż każda sprawa wygląda inaczej. Ponadto sprawy spadkowe często są dość skomplikowane. Z tego powodu pomocna może okazać się pomoc adwokata lub radcy prawnego. Osoby, które nie mają możliwości pokrycia kosztów prawnika, mogą skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej.

Polecamy: Darowizny, testamenty, spadki. Prawidłowe zapisy. Przykładowe wzory