Przełom czy cios dla frankowiczów? Ministerstwo interpretuje wyrok TSUE – czy staje po stronie banków w tej jednej kwestii?

• Kredyt we frankach a potrącenie: TSUE mówi „tak” - i to wprost
• Potrącenie warunkowe i ważny szczegół o kapitale
• Odsetki w kredycie frankowym: konsument ma działać, a bank nie ma premiować bezczynności
• Koszty procesu w sprawie frankowej: autonomia jest, ale nie może odstraszać
• Co to oznacza dla frankowiczów i banków — w skrócie

Kredyt we frankach a potrącenie: TSUE mówi „tak” - i to wprost

Komentarz MS do orzeczenia TSUE w sprawie C 902/24 brzmi jak polityczno-prawny komunikat: Bruksela ma potwierdzać, że kierunek obrany w „ustawie frankowej” jest prawidłowy. W praktyce chodzi o jedno - żeby spory frankowiczów z bankami kończyły się szybciej, a sądy nie tonęły w dublujących się postępowaniach.

Najmocniejszy punkt komentarza dotyczy potrącenia. Trybunał przesądził, że potrącenie wierzytelności przez bank - czyli skompensowanie roszczeń banku i konsumenta tak, by po rozliczeniu dłużnikiem była wyłącznie strona z wyższym saldem - jest zgodne z dyrektywą 93/13.

Ministerstwo Srawiedliwości podkreśla, że to rozstrzygnięcie ma współgrać z linią wynikającą z wcześniejszej sprawy C 396/24 (Lubreczlik): uznanie zarzutu potrącenia może pozwolić zamknąć rozliczenia w jednym procesie, zamiast rozpisywać je na dwa osobne pozwy. Z perspektywy obywatela brzmi to banalnie, ale w praktyce oznacza mniej kosztów, mniej biegania po sądach i - co równie ważne - mniej przestrzeni na procesową grę na czas.

Trybunał zwraca też uwagę na prawo do rzetelnego procesu: ochrona sądowa obejmuje również pozwanego przedsiębiorcę, nawet jeśli naruszył dyrektywę 93/13. Innymi słowy: państwo nie może ustawić sprawy tak, by bankowi odebrać przewidziane w prawie krajowym narzędzia obrony, jeżeli prowadziłoby to do nieproporcjonalnego ograniczenia jego prawa do sądu.

Potrącenie warunkowe i ważny szczegół o kapitale

Ciekawostka, którą MS eksponuje, może mieć duże znaczenie w praktyce: TSUE dopuścił także potrącenie warunkowe. To sytuacja, w której bank podnosi je na wypadek, gdyby sąd odrzucił jego główną obronę opartą na twierdzeniu, że umowa jest ważna.

Jest tu haczyk, którego nie warto przegapić: jeśli bank twierdzi, że umowa była ważna, to - aż do czasu prawomocnego stwierdzenia nieważności - wezwania do zwrotu kapitału doręczane konsumentowi nie wywołują skutków w zakresie odsetek za opóźnienie. To ogranicza ryzyko nabijania odsetek bankowi w okresie, gdy spór o ważność umowy nie został jeszcze rozstrzygnięty.

Odsetki w kredycie frankowym: konsument ma działać, a bank nie ma premiować bezczynności

Drugi filar komentarza dotyczy odsetek. MS wskazuje, że w wariancie potrącenia warunkowego bank - dopóki utrzymuje, że umowa jest ważna - nie powinien otrzymywać odsetek za opóźnienie.

Jeśli chodzi o konsumenta, TSUE zaakceptował podejście, że odsetki należne frankowiczowi liczy się od wezwania do zapłaty skierowanego do banku. Resort przypomina, że to spójne z wyrokiem C 28/22 (Getin Noble Bank), w którym Trybunał sprzeciwił się rozwiązaniom zachęcającym kredytodawców do przeciągania etapu przedsądowego. Przekaz jest prosty: nie opłaca się sztucznie wydłużać sporu poza sądem tylko po to, by zmniejszyć koszt odsetkowy.

Koszty procesu w sprawie frankowej: autonomia jest, ale nie może odstraszać

Trzecia część komentarza Ministerstwa Sprawiedliwości dotyczy kosztów procesu. TSUE przypomniał, że państwa mają autonomię proceduralną w dzieleniu kosztów, o ile respektują zasady równoważności i skuteczności. Skuteczność oznacza tu jedno: system nie może zniechęcać konsumenta do dochodzenia praw wynikających z dyrektywy 93/13.

Trybunał co do zasady uznał, że polskie mechanizmy (w tym możliwość odstąpienia od obciążania kosztami w szczególnych wypadkach, znana z art. 102 KPC) mieszczą się w tych ramach. Jednocześnie wskazał, że sąd krajowy powinien móc ocenić okoliczności sprawy - także wtedy, gdy konsument działa w złej wierze, np. po wyjaśnieniach sądu bezzasadnie sprzeciwia się potrąceniu.

Resort akcentuje, że projekt ustawy idzie nawet dalej w stronę ochrony konsumenta: jeśli bank dokona potrącenia, a konsument nie kwestionuje go co do zasady, konsument nie ma być obciążany kosztami procesu (tu ma to być gwarancja, a nie tylko fakultatywna możliwość).

Co to oznacza dla frankowiczów i banków — w skrócie

Komentarz resortu sprawiedliwości można podsumować następująco:

• Mniej „drugich procesów”: potrącenie ma domykać rozliczenia w jednym postępowaniu.
• Odsetki konsumenta startują od wezwania: warto pilnować, kiedy i jak je wysyłać.
• Bank bez odsetek za opóźnienie (w scenariuszu warunkowego potrącenia) do czasu rozstrzygnięcia ważności umowy.
• Koszty: model ma nie odstraszać od pozwu, ale sąd może patrzeć na zachowanie stron.

A w tle pozostaje pytanie, które dziś interesuje wszystkich: czy wyrok TSUE przechyla szalę na stronę banków? Z komentarza MS wynika, że raczej porządkuje procedurę i rozliczenia - a przy okazji ogranicza najczęstszy problem frankowych sporów: mnożenie wątków, pozwów i terminów. Dla frankowiczów to dobra wiadomość pod jednym warunkiem: że szybciej znaczy również czytelniej, a nie taniej kosztem słabszej strony.