Babciowe a aktywność zawodowa. Kiedy w praktyce świadczenie „aktywni rodzice w pracy” będzie przysługiwało?

• Babciowe, czyli nowe świadczenia „aktywny rodzic”
• Aktywność zawodowa do babciowego
• Nowe świadczenie „aktywni rodzice w pracy” - dla kogo 1500 zł lub 1900 zł?
• Aktywność zawodowa jako warunek otrzymania świadczenia „aktywni rodzice w pracy”
• Aktywność zawodowa w przypadku osoby samodzielnie wychowującą dziecko
• Składki w przypadku niepodlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym
• Podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników
• Składki osoby pobierającej zasiłek, świadczenie albo wynagrodzenie
• Kiedy świadczenie „aktywni rodzice w pracy”? Kiedy 1500 zł, a kiedy 1900 zł miesięcznie?
• Kiedy świadczenie „aktywni rodzice w pracy” nie przysługuje?
• Czy świadczenie „aktywni rodzice w pracy” może zostać odebrane?

Babciowe, czyli nowe świadczenia „aktywny rodzic”

Babciowe wprowadzi ustawa o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic”, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń wspierających rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka (tzw. świadczenia „aktywny rodzic”), oraz zasady przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Nowe świadczenia mają wejść w życie 1 października 2024 roku.

Świadczeniami „aktywny rodzic” zgodnie z projektem ustawy są: świadczenie „aktywni rodzice w pracy”, świadczenie „aktywnie w żłobku” i świadczenie „aktywnie w domu”.

Celem świadczeń „aktywny rodzic” jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie pogodzenie zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową. Przy czym, na to samo dziecko, za dany miesiąc, przysługuje tylko jedno ze świadczeń „aktywny rodzic”.

Przyjrzyjmy się bliżej konkretnym rozwiązaniom prawnym zawartym w ustawie. Kiedy w praktyce świadczenia „aktywni rodzice w pracy” będzie przysługiwało? Jakie są warunki dotyczące aktywności zawodowej?

Aktywność zawodowa do babciowego

Aktywność zawodowa na potrzeby nowych świadczeń została zdefiniowana w art. 6 pkt 2 lit. a-d projektu ustawy. Zgodnie z treścią tego przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o aktywności zawodowej oznacza to:

1. podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1– 8, 10 i 23 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r.poz. 497), 
2. pobieranie zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780), zasiłku chorobowego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2189), z wyjątkiem zasiłków i świadczeń przysługujących po ustaniu tytułu do ubezpieczenia chorobowego albo wypadkowego oraz pobieranie wynagrodzenia chorobowego na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465), 
3. podleganie obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4 – 15 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146) – w stosunku do osób, których zgłoszenie dokonywane jest za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, 
4. podleganie, na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r. poz. 90), ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników z mocy ustawy albo przez nieprzerwany okres co najmniej 12 miesięcy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników na wniosek.

Nowe świadczenie „aktywni rodzice w pracy” - dla kogo 1500 zł lub 1900 zł?

Zgodnie z zapisami projektu ustawy, świadczenie „aktywni rodzice w pracy” przysługuje obywatelom polskim, a także cudzoziemcom, zgodnie z określonymi przez ustawodawcę przepisami, zawartymi w art. 7 projektowanej ustawy.

Świadczenie „aktywni rodzice w pracy” przysługuje na nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo sprawowaną przez dziennego opiekuna dziecko aktywnym zawodowo:

1. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z uwzględnieniem art. 10 ust. 3 [tj. W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia „aktywni rodzice w pracy” ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia.], albo
2. opiekunowi faktycznemu dziecka, albo
3. osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej albo osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177).

Na dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej albo w rodzinnym domu dziecka świadczenie „aktywni rodzice w pracy” przysługuje wyłącznie odpowiednio aktywnej zawodowo osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej albo aktywnej zawodowo osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka.

Aktywność zawodowa jako warunek otrzymania świadczenia „aktywni rodzice w pracy”

W przypadku osoby ubiegającej się lub otrzymującej „aktywni rodzice w pracy”, która wspólnie z małżonkiem lub wspólnie z rodzicem dziecka wychowuje dziecko, albo zgodnie z oświadczeniem wspólnie z inną osobą zamieszkuje i wychowuje dziecko, świadczenie „aktywni rodzice w pracy” przysługuje jeżeli zarówno osoba ubiegająca się lub otrzymująca świadczenie „aktywni rodzice w pracy” jak i osoba wspólnie z nią wychowująca dziecko, z tytułu aktywności zawodowej podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy, której łączna wysokość wynosi nie mniej niż 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy czym podstawa, od której opłacane są składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe każdego z nich nie może być niższa niż:

1. 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia „aktywni rodzice w pracy”;
2. 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia „aktywni rodzice w pracy” – w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, o których mowa w ust. 4 lub w art. 18a i 18c ustawy z dnia 13 października1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. 

Aktywność zawodowa w przypadku osoby samodzielnie wychowującą dziecko

W przypadku osoby ubiegającej się lub otrzymującej świadczenie „aktywni rodzice w pracy” będącej, zgodnie z oświadczeniem, osobą samodzielnie wychowującą dziecko, świadczenie „aktywni rodzice w pracy” przysługuje jeżeli osoba ubiegająca się lub otrzymująca świadczenie „aktywni rodzice w pracy” z tytułu aktywności zawodowej podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu od podstawy, której wysokość wynosi nie mniej niż 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Składki w przypadku niepodlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym

Ustawodawca wskazuje, że niepodleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu wykonywania aktywności zawodowej, o której mowa w art. 6 pkt 2 lit. c projektowanej ustawy, jest równoważne z opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy, której łączna wysokość wynosi 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Niepodleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców jest równoważne z opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy, której łączna wysokość wynosi 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników

Podleganie, na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników z mocy ustawy albo przez nieprzerwany okres co najmniej 12 miesięcy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników na wniosek, jest równoważne z opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy, której łączna wysokość wynosi 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Składki osoby pobierającej zasiłek, świadczenie albo wynagrodzenie

W przypadku osoby pobierającej zasiłek, świadczenie albo wynagrodzenie, o których mowa art. 6 pkt 2 lit. b ustawy, przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe przyjmuje się podstawę wymiaru składek jaka byłaby przyjęta, gdyby zasiłek, świadczenie lub wynagrodzenie nie były pobierane w tym okresie. Dla tych celów przyjmuje się podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe ostatnio przyjętą do obliczenia składek. Jeśli nie jest możliwe ustalenie podstawy wymiaru składek w ten sposób, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę zasiłku, świadczenia albo wynagrodzenia.

W przypadku osoby pobierającej zasiłek wyrównawczy przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się kwotę tego zasiłku.

Kiedy świadczenie „aktywni rodzice w pracy”? Kiedy 1500 zł, a kiedy 1900 zł miesięcznie?

Świadczenie „aktywni rodzice w pracy” przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12. miesiąc życia, do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dziecko ukończy 36. miesiąc życia - tak wynika z art. 10 ust. 1 projektowanej ustawy.

Świadczenie „aktywni rodzice w pracy” przysługuje w wysokości 1500 zł miesięcznie na dziecko, a w przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji – w wysokości 1900 zł miesięcznie. 

W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia „aktywni rodzice w pracy” ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia.

W przypadku gdy osoba pobierająca świadczenie „aktywni rodzice w pracy”, drugi rodzic dziecka, małżonek lub inna osoba, która wspólnie z nią wychowuje dziecko, nie spełniają warunków, o których mowa w art. 9, osoba pobierająca świadczenie „aktywni rodzice w pracy” zachowuje prawo do tego świadczenia do końca miesiąca następującego po miesiącu, w którym nie spełniają warunków, o których mowa w art. 9 projektowanej ustawy. Zachowanie prawa do świadczenia „aktywni rodzice w pracy” na zasadach określonych w zdaniu pierwszym przysługuje nie więcej niż dwa razy w okresie, o którym mowa w art. 10 ust. 1.

Kiedy świadczenie „aktywni rodzice w pracy” nie przysługuje?

Świadczenie „aktywni rodzice w pracy” nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba ubiegająca się o świadczenie „aktywni rodzice w pracy” albo osoba pobierająca to świadczenie została pozbawiona władzy rodzicielskiej;

2) na to samo dziecko, za dany miesiąc:

a) zostało przyznane świadczenie „aktywnie w żłobku”, 

b) zostało przyznane świadczenie „aktywnie w domu”;

3) członkowi rodziny przysługuje za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia „aktywni rodzice w pracy”, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Czy świadczenie „aktywni rodzice w pracy” może zostać odebrane?

W przypadku gdy matka albo ojciec marnotrawią wypłacane im świadczenie „aktywni rodzice w pracy” albo wydatkują je niezgodnie z celem, należne świadczenie „aktywni rodzice w pracy” w całości lub w części jest im przekazywane odpowiednio przez kierownika ośrodka pomocy społecznej albo dyrektora centrum usług społecznych w formie rzeczowej lub w formie opłacania usług.