660 tys. rolników w tarapatach: Muszą udowodnić, że są aktywnymi gospodarzami

• Aktywny rolnik: Czy nowe przepisy uderzą w uczciwie pracujących rolników?
• Resort rolnictwa odpowiada w kwestii aktywnego rolnika: Tysiące osób do weryfikacji
• Czy będzie likwidacja Wspólnej Polityki Rolnej?
• Rolnictwo i suwerenność żywnościowa w UE. Czy będą zmiany?

Wprowadzenie kryterium „aktywnego rolnika” w ramach nowych regulacji dotyczących wsparcia rolnictwa wzbudza liczne kontrowersje. Zgodnie z projektem, osoby zajmujące się rzeczywistą produkcją rolną będą mogły liczyć na dopłaty, podczas gdy ci, którzy nie prowadzą działalności rolniczej, zostaną wykluczeni z systemu wsparcia. Taka zmiana może dotknąć około 660 tys. rolników, którzy będą musieli udowodnić swoją aktywność zawodową, co wiąże się z dodatkowymi formalnościami i dokumentacją. Choć ministerstwo zapewnia, że proces weryfikacji zostanie uproszczony, rolnicy obawiają się, że nowe przepisy mogą skomplikować im życie i wykluczyć ich z pomocy finansowej. O sprawę dopytują posłowie.

Aktywny rolnik: Czy nowe przepisy uderzą w uczciwie pracujących rolników?

"Jak wskazuje ministerstwo, wprowadzenie definicji „aktywnego rolnika” ma na celu ukierunkowanie wsparcia finansowego na osoby rzeczywiście zajmujące się produkcją rolną, eliminując z systemu dotacji podmioty, które nie prowadzą działalności rolniczej, lecz czerpią korzyści z systemu dopłat. W teorii regulacja ta ma wspierać gospodarstwa faktycznie utrzymujące się z rolnictwa oraz przeciwdziałać procederom uzyskiwania środków przez osoby nieprowadzące produkcji rolnej" - piszą posłowie Anna Gembicka, Jarosław Sachajko w interpelacji poselskiej.

Posłowie zwracają uwagę, że z analiz i opinii środowiska rolniczego, np. opisanych w artykule „Aktywny rolnik? Cwaniacy i tak sobie poradzą, a rolnicy stracą” na portalu Farmer.pl, istnieją poważne obawy, że nowe przepisy uderzą w uczciwie pracujących rolników, podczas gdy osoby znające luki prawne nadal będą w stanie obejść regulacje. W artykule zwrócono uwagę na nieprecyzyjność kryteriów oraz możliwe negatywne konsekwencje, które mogą prowadzić do wykluczenia części rolników z systemu wsparcia, co byłoby sprzeczne z pierwotnymi założeniami reformy.

W związku z powyższym posłowie proszą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie dokładnie kryteria ministerstwo planuje przyjąć w definicji „aktywnego rolnika” i jakie mechanizmy zostaną wdrożone, aby nie obciążać rolników dodatkową biurokracją?
2. Czy przeprowadzono analizę skutków finansowych wprowadzenia nowej definicji? Jakie są szacunkowe oszczędności lub dodatkowe koszty dla budżetu państwa i rolników?
3. Czy resort posiada dane dotyczące liczby rolników, którzy mogą zostać wykluczeni z systemu wsparcia w wyniku wprowadzenia kryterium „aktywnego rolnika”?
4. Jakie środki przewidziano, aby wesprzeć rolników, którzy mogą stracić dostęp do dotychczasowego wsparcia w wyniku tych zmian?
5. Czy przewidziano okres przejściowy lub inne formy złagodzenia skutków nowej regulacji dla rolników, którzy mogą zostać uznani za nieaktywnych w pierwszym roku jej obowiązywania?
6. Czy rząd planuje szerokie konsultacje społeczne w tej sprawie, uwzględniające głos środowisk rolniczych i ekspertów, aby uniknąć negatywnych skutków regulacji?
7. Czy ministerstwo dysponuje analizami w zakresie tego, jakie środki zostaną odebrane grupie wykluczonej z otrzymywania dopłat i w jaki sposób wpłynęło na wysokość dopłat dla osób, które uzyskają status "aktywnego rolnika"? Jeśli tak, proszę o udostępnienie tych analiz.
8. Jakie działania podejmuje ministerstwo w celu zablokowania planowanej przez przewodniczącą KE reformy dotyczącej likwidacji wspólnej polityki rolnej? Czy ministerstwo dysponuje danymi, w jaki sposób wpłynie to na sytuację rolników oraz o ile mniejsze będą środki przeznaczone na polskie rolnictwo? Jeśli tak, proszę o udostępnienie tych danych i analiz.

Resort rolnictwa odpowiada w kwestii aktywnego rolnika: Tysiące osób do weryfikacji

Na wstępie należy wyjaśnić, że przygotowana w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) propozycja zmiany definicji rolnika aktywnego zawodowo jest wynikiem licznych postulatów i wniosków zarówno rolników indywidualnych, jak i izb oraz organizacji rolniczych. Zgodnie z ich opinią, obecnie obowiązująca definicja w niewystarczającym stopniu ukierunkowuje wsparcie na osoby faktycznie wykonujące działalność rolniczą. Powszechne jest również przekonanie o uzyskiwaniu wsparcia przez właścicieli gruntów niewykonujących działalności rolniczej, w szczególności w małych gospodarstwach.

W związku z powyższym zakłada się, że przedstawione rozwiązania przyczynią się do lepszego ukierunkowania wsparcia w ramach WPR na podmioty faktycznie zajmujące się rolnictwem. Dlatego też proponuje się, aby weryfikacja aktywności zawodowej dotyczyła wszystkich rolników wnioskujących o płatności bezpośrednie lub płatności ONW, niezależnie od wielkości obszarowej gospodarstwa.

Jednocześnie w celu zminimalizowania obciążeń administracyjnych zaproponowano kryteria, które pozwolą automatycznie uznać rolników za aktywnych zawodowo, i które możliwe są do sprawdzenia z urzędu, tj. bez konieczności angażowania wnioskodawców. W szczególności byliby to rolnicy:

• posiadający zwierzęta zarejestrowane w systemie Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt,
• otrzymujący płatności związane z produkcją do roślin,
• otrzymujący płatności z tytułu następujących ekoschematów: Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi, Integrowana Produkcja Roślin, Biologiczna ochrona upraw,
• otrzymujący Płatności Ekologiczne.

Szacuje się, że takich beneficjentów jest około 570 tys. W przypadku pozostałych rolników (tj. ok. 660 tys.), weryfikacja aktywności rolniczej odbywałaby się na podstawie minimalnych kosztów ponoszonych na działalność rolniczą lub przychodów z działalności rolniczej, przy czym rolnik musiałby udowodnić fakt poniesienia tych kosztów lub uzyskania przychodów. W celu ułatwienia procesu dokumentowania prowadzenia działalności rolniczej planuje się ustanowić szeroki katalog dopuszczalnych dowodów (np. faktury za nawozy, środki ochrony roślin, materiał siewny i rozmnożeniowy, czynsze dzierżawne, koszty zabiegów prowadzonych usługowo, praca najemna, ubezpieczenia lub faktury za sprzedaż płodów rolnych).

Powyższe rozwiązania zostały zaprezentowane przedstawicielom organizacji rolniczych, ośrodków doradztwa rolniczego, środowiska naukowego oraz politycznego w styczniu 2025 r. wywołując szeroki oddźwięk społeczny oraz ujawniając duże podziały wśród różnych grup interesariuszy. Zarówno przedstawiciele środowisk rolniczych jak i naukowych prezentowali różne opinie odnośnie przedstawionej propozycji zmiany definicji.

Większość uczestników konsultacji podzielała potrzebę zmiany definicji, tak aby wsparcie w ramach WPR w większym stopniu zostało ukierunkowane na rolników faktycznie prowadzących działalność rolniczą. Duże poparcie wyrażone zostało dla ustanowienia katalogu rolników, których działalność pozwala na automatyczne uznanie ich za aktywnych zawodowo.

Niemniej jednak, równocześnie wskazywano, że dla znacznej grupy wnioskodawców proces wnioskowania o płatności stałby się bardziej skomplikowany i wiązałby się ze zwiększeniem obciążeń administracyjnych. Dotyczyłoby to głównie mniejszych gospodarstw. Liczne były opinie kwestionujące celowość wprowadzania nowych rozwiązań jeszcze w tej perspektywie finansowej, do końca której pozostało tylko 2 lata.

Biorąc powyższe pod uwagę, należy poinformować, że kwestia zmiany definicji rolnika aktywnego zawodowo nie została jeszcze przesądzona a przedstawione rozwiązania są jedynie projektem do dalszej dyskusji. Obecnie w MRiRW trwają analizy dotyczące potencjalnych skutków i celowości wprowadzania nowych rozwiązań jeszcze w ramach WPR 2023-2027.

W związku z powyższym skutki finansowe ewentualnej zmiany definicji będą zależały od przyjętych rozwiązań szczegółowych wdrażanej definicji rolnika aktywnego zawodowo. Natomiast liczba podmiotów wykluczonych z płatności bezpośrednich czy płatności ONW znana będzie najwcześniej po ewentualnym wdrożeniu tej zmiany w życie.

Czy będzie likwidacja Wspólnej Polityki Rolnej?

Przeciwnie do tezy zawartej w pytaniu postawionym przez Państwa Posłów, Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, wypowiadała się w sposób, który zapowiada utrzymanie Wspólnej Polityki Rolnej (WPR). W dokumencie pn. Wytyczne polityczne na następną kadencję Komisji Europejskiej 2024−2029 podkreśliła: "Zawsze będę bronić unijnej polityki dochodów europejskich rolników oraz dbać o to, aby budżet UE i nasza wspólna polityka rolna były właściwie ukierunkowane i w zrównoważony sposób posługiwały się trzema rodzajami narzędzi: zachętami, inwestycjami i uregulowaniami prawnymi."

Informacje zawarte w przedstawionych ostatnio przez Komisję Europejską (KE) dokumentach dotyczących wieloletnich ram finansowych (komunikat „Droga ku następnym wieloletnim ramom finansowym” z 11 lutego 2025 r.) oraz „Wizji dla rolnictwa i żywności” (komunikat z 19 lutego 2025 r.) wskazują, że zobowiązanie zapowiedzi zawarte w ww. Wytycznych politycznych stanowią istotny priorytet działań nowej KE.

Komunikat dotyczący wieloletnich ram finansowych stanowi wstęp do debaty nad budżetem UE po 2027 roku. KE podkreśla, że przyszły budżet UE powinien pozostać ambitny, również pod względem jego wielkości. Wymienione w komunikacie priorytety budżetowe obejmują m.in. zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego, co jest zarówno jednym z kluczowych elementów strategii UE, jak i priorytetem polskiej prezydencji w Radzie UE.

Komunikat KE przedstawia aktualne oraz przyszłe wyzwania, które będą miały wpływ na kształt kolejnych ram finansowych. Dokument identyfikuje elementy obecnych rozwiązań, które mogą zostać wykorzystane w przyszłości, a także sygnalizuje możliwe kierunki zmian.

Komunikat podkreśla konieczność zwiększenia efektywności zarządzania wydatkami UE, co skutkuje propozycjami ograniczenia liczby funduszy i dokumentów programowych. WPR wdrożona planami strategicznymi na lata 2023-2027 została wskazana jako pozytywny przykład efektywnego zarządzania budżetem.

Rolnictwo i suwerenność żywnościowa w UE. Czy będą zmiany?

Dokument „Wizja dla rolnictwa i żywności” jasno wskazuje na kluczową rolę WPR w przyszłości oraz podkreśla jej znaczenie dla realizacji traktatowych celów UE. KE jednoznacznie zaznacza, że bezpieczeństwo i suwerenność żywnościowa są elementami nienegocjowalnymi, co znajduje potwierdzenie w badaniach opinii publicznej w państwach członkowskich. W związku z tym stwierdzenie o „likwidacji WPR” nie znajduje odzwierciedlenia w faktach.

Należy stanowczo podkreślić, że stwierdzenia jakoby koncepcja „one plan per country” oznaczała likwidację WPR, czy też sugestie, że rolnicy nie otrzymają wsparcia z budżetu UE, są nieprawdziwe i stanowią dezinformację. Powielanie tych nieprawdziwych informacji prowadzi do podziałów i napięć społecznych, co jest szczególnie szkodliwe w obliczu wojny za wschodnią granicą i niepewnej sytuacji międzynarodowej.

Sprawując prezydencję w Radzie UE Polska przeprowadzi dyskusję państw członkowskich nad komunikatem „Wizja dla rolnictwa i żywności”. Chcemy ukierunkować dyskusję w taki sposób, aby m.in. uzasadnić potrzebę dalszego funkcjonowania WPR. Po zakończeniu okresu prezydencji, będziemy kontynuować promowanie silnej i odpowiednio finansowanej WPR, z oddzielnym budżetem i zachowaniem dwufilarowej struktury.