Przełom w podatkach - wreszcie coś dla podatników: zapadła uchwała NSA, która zmienia wszystko. Będzie można wznowić postępowanie zakończone ostateczną decyzją

• Przełom w podatkach: zapadła uchwała NSA, która zmienia wszystko. Będzie można wznowić postępowanie zakończone ostateczną decyzją
• Były dwa stanowiska co do wznowienia postępowania: istota rozbieżności orzeczniczej
• Kiedy wznawia się postępowanie?
• Sprawa możliwości wznowienia postępowania trafiła już jakiś czas temu do RPO. Argumentacja Rzecznika Praw Obywatelskich
• Sens prawny i praktyczne konsekwencje uchwały NSA z 13 października 2025 r., sygn. akt II FPS 3/25. Przełom w podatkach - wreszcie coś dla podatników. Będzie można wznowić postępowanie zakończone ostateczną decyzją

Przełom w podatkach: zapadła uchwała NSA, która zmienia wszystko. Będzie można wznowić postępowanie zakończone ostateczną decyzją

Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2025 roku potwierdziła stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich. NSA orzekł, że przesłanką wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną na wniosek strony mogą być okoliczności lub dowody, które były znane stronie w toku postępowania, lecz nie zostały przez nią powołane, o ile nie były one znane organowi prowadzącemu postępowanie. Uchwała rozstrzyga dotychczasowe rozbieżności w orzecznictwie i ustala wykładnię literalną przepisu.

Były dwa stanowiska co do wznowienia postępowania: istota rozbieżności orzeczniczej

W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwie sprzeczne linie orzecznicze, co powodowało brak jednolitości i dezorientację odwołujących się podatników, gdzie wygranie sprawy czy ewentualne wnioski o wznowienie postępowania były często loterią. Albo się trafiło na sędziego, który popiera jeden nurt, albo na tego, który uznaje drugi nurt. Było tak:

1. pierwsza linia orzecznicza uznawała, że jeżeli strona miała świadomość istnienia okoliczności lub dowodu i nie powołała ich w toku postępowania, nie może potem domagać się wznowienia postępowania na tej podstawie. Przeciwko wznowieniu na tej podstawie opowiadali się przedstawiciele organów skarbowych oraz Prokuratura Krajowa, podkreślając, że strona miała możliwość przedstawienia dowodów w toku zwykłego postępowania oraz że taka możliwość obowiązuje aż do rozstrzygnięcia w drugiej instancji.
2. druga linia orzecznicza uznawała, że świadomość strony co do istnienia dowodów nie wyklucza prawa do wznowienia postępowania, ale z tym zastrzeżeniem, że o ile organ nie znał tych okoliczności lub dowodów. Po stronie dopuszczającej wznowienie stanęli Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, Krajowa Izba Doradców Podatkowych oraz Fundacja Praw Podatnika, wspierani przez ekspertów i reprezentantów praktyki podatkowej. Ich argumentacja odwoływała się do literalnej wykładni przepisu, zasad ogólnych postępowania administracyjnego oraz orzecznictwa trybunałów europejskich.

Kiedy wznawia się postępowanie?

Przepis art. 240. § 1 ordynacji podatkowej jasno wskazuje, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

• 1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
• 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa;
• 3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ podatkowy, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 130–132;
• 4) strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;
• 5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję;
• 5a) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, nieznane organowi, który wydał decyzję, wskazujące na wystąpienie unikania opodatkowania w rozumieniu art. 119a § 1 lub nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, lub możliwość zastosowania środków ograniczających umowne korzyści;
• 6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu;
• 7) decyzja została wydana na podstawie innej decyzji lub orzeczenia sądu, które następnie zostały uchylone, zmienione, wygaszone lub stwierdzono ich nieważność w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji;
• 8) została wydana na podstawie przepisu, o którego niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, ustawą lub ratyfikowaną umową międzynarodową orzekł Trybunał Konstytucyjny;
• 9) ratyfikowana umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania lub inna ratyfikowana umowa międzynarodowa, której stroną jest Rzeczpospolita Polska, ma wpływ na treść wydanej decyzji;
• 10) rozstrzygnięcie zapadłe w toku procedury rozstrzygania sporów dotyczących podwójnego opodatkowania w rozumieniu art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 16 października 2019 r. o rozstrzyganiu sporów dotyczących podwójnego opodatkowania oraz zawieraniu uprzednich porozumień cenowych ma wpływ na treść wydanej decyzji;
• 11) orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma wpływ na treść wydanej decyzji;
• 12) uprawnienia określone w art. 119j § 1 mają wpływ na treść decyzji.

Sprawa możliwości wznowienia postępowania trafiła już jakiś czas temu do RPO. Argumentacja Rzecznika Praw Obywatelskich

Rzecznik Praw Obywatelskich w ramach zagadnienia, które do niego trafiło, tj. postępowania przed NSA i możliwości wznowienia postępowania, przedstawił stanowisko zgodne z wykładnią literalną przepisu i zorientowaną na zapewnienie skutecznej ochrony praw podatników oraz prawdy materialnej. Okazało się, że ostatecznie NSA wydał uchwałę idącą właśnie w ten sam ton argumentacji, co zaprezentowana przez RPO. Najważniejsze argumenty RPO obejmowały:

• literalne brzmienie art. 240 § 1 pkt 5 ordynacji podatkowej, które wiąże możliwość wznowienia z nieznajomością okoliczności lub dowodów przez organ, a nie z ich nieznajomością przez stronę;
• analogię do innych procedur, w których ustawodawca wprost ogranicza możliwość wznowienia wtedy, gdy strona miała świadomość istnienia dowodów; brak takiego wyraźnego ograniczenia w Ordynacji podatkowej przemawia za dopuszczalnością wznowienia także wtedy, gdy strona znała dowody (co nie zakazane, to dozwolone)
• zasadę prawdy materialnej jako sedno postępowania administracyjnego, wymagającą od organów ustalenia stanu faktycznego zgodnie z rzeczywistością;
• zasadę równości i zaufania do organów, której trudna wykładnia pozbawiała podatników realnej możliwości naprawienia prawomocnego rozstrzygnięcia obarczonego błędem z uwagi na nieuwzględnione dowody.

Sens prawny i praktyczne konsekwencje uchwały NSA z 13 października 2025 r., sygn. akt II FPS 3/25. Przełom w podatkach - wreszcie coś dla podatników. Będzie można wznowić postępowanie zakończone ostateczną decyzją

Uchwała NSA ma istotne znaczenie praktyczne i systemowe. Najważniejsze skutki obejmują rozszerzenie możliwości dochodzenia korekty rozstrzygnięć ostatecznych w sprawach podatkowych tam, gdzie organ nie dysponował informacją, nawet jeżeli strona wiedziała o tej informacji wcześniej. Spowoduje to wzmocnienie zasady prawdy materialnej poprzez umożliwienie sądom i organom ponownego rozpoznania sprawy, kiedy istotne elementy faktyczne nie były uwzględnione przez organ. Tym samym dojdzie do zwiększenia ochrony podatników, którzy z różnych przyczyn nie powołali dowodów w toku postępowania administracyjnego, a których wyłączną wiedzą objęte były okoliczności nieuwzględnione przez organ. W praktyce zaistnieje konieczność dostosowania praktyki organów podatkowych i doradców podatkowych do nowej wykładni w zakresie oceny wniosków wznowieniowych oraz dokumentacji gromadzonej w toku postępowań.

Wnioski o wznowienie powinny być przygotowane z uwzględnieniem pełnej dokumentacji i wykazywać, że dane okoliczności lub dowody były nieznane organowi. Organy będą musiały koniecznie szczegółowo zbadać twierdzenia stron we wnioskach o wznowienie pod kątem tego, czy wskazane okoliczności rzeczywiście były nieznane organowi w czasie prowadzonego postępowania. Organy powinny dokumentować prowadzony stan wiedzy i przyczyny ewentualnego nieuwzględniania materiału dowodowego. W konsekwencji sądy administracyjne powinny stosować wykładnię wskazaną przez NSA i koncentrować się na obiektywnym ustaleniu, czy organ dysponował danymi okolicznościami, a nie ograniczać prawa stron do wznowienia na podstawie ich wiedzy.