Konieczna jest szersza edukacja. Tylko ponad 7,5 mln osób w 2025 r. miało zastrzeżony numer PESEL. Czy zmieni się to w 2026 r.?

• Jak zastrzec PESEL?
• Ponad 7,5 mln Polaków miało w ub.r. zastrzeżony PESEL. To tylko nieco ponad 20 proc. dorosłego społeczeństwa
• Zastrzeżenie numeru PESEL jest bardzo przydatne i zabezpiecza przed padnięciem ofiarą przestępstwa polegającego na tym, że ktoś np. zawrze umowę na nasze nazwisko
• Czy warto zastrzec swój PESEL?
• Liczba osób zastrzegających swój PESEL będzie tylko rosnąć wraz z coraz większą popularnością państwowych usług cyfrowych i świadomością zagrożeń
• Zastrzeżenie numeru PESEL nie wiąże się z żadnymi niedogodnościami, bo jeśli zechcemy dokonać czynności, która wymaga podania go, to urzędnik czy notariusz poinformują o konieczności odblokowania

Jak zastrzec PESEL?

Kto może skorzystać z usługi zastrzeżenia PESEL? Każdy, kto: ma numer PESEL, jest pełnoletni. PESEL można zastrzec w dowolnym urzędzie gminy. Usługa będzie zrealizowana od razu. Urzędnik przyjmie wniosek, wprowadzi go do systemu i wyda ci potwierdzenie zastrzeżenia lub cofnięcia zastrzeżenia numeru PESEL. PESEL można też zastrzec przez Internet.

• Kliknij przycisk Zastrzeż PESEL lub cofnij zastrzeżenie i zaloguj się. System przeniesie cię do mObywatel.gov.pl.
• Wybierz Zastrzeż PESEL lub Cofnij zastrzeżenie.
• Jeśli chcesz cofnąć zastrzeżenie numeru PESEL, możesz to zrobić: bezterminowo lub określić datę i godzinę, kiedy system automatycznie zastrzeże ponownie twój numer PESEL. Szczegóły tutaj.

Ponad 7,5 mln Polaków miało w ub.r. zastrzeżony PESEL. To tylko nieco ponad 20 proc. dorosłego społeczeństwa

Na koniec ub.r. zastrzeżonych było ponad 7,5 mln numerów PESEL. Oznacza to, że 25,4 mln dorosłych Polaków jeszcze nie zabezpieczyło się w tej kwestii. Dokładnie rok wcześniej zastrzeżeń było 5,4 mln, więc ostatni rok przyniósł widoczną zmianę w tym zakresie. Jak wyjaśniają eksperci, wielu Polaków nie czuje zagrożenia lub jest przekonanych o tym, że ma za małe oszczędności, by ktoś zaciągnął na nich zobowiązanie. I tutaj prawnicy ostrzegają, że to dość ryzykowne rozumowanie. Ponadto prognozują, że dotychczasowy trend w zakresie wzrostu liczby zastrzeżeń powinien zostać utrzymany, choć może ulegać stopniowemu wyhamowaniu.

Zastrzeżenie numeru PESEL jest bardzo przydatne i zabezpiecza przed padnięciem ofiarą przestępstwa polegającego na tym, że ktoś np. zawrze umowę na nasze nazwisko

– Zastrzeżenie numeru PESEL jest bardzo przydatne i zabezpiecza przed padnięciem ofiarą przestępstwa polegającego na tym, że ktoś np. zawrze umowę na nasze nazwisko. Trzeba edukować ludzi w tym zakresie i mówić o negatywnych konsekwencjach braku zastrzeżenia. Dzisiaj wiele rodzajów przestępstw to czyny dokonywane zdalnie, a zawarcie umowy nie wymaga bezpośredniej weryfikacji konkretnej osoby z dokumentem tożsamości danego człowieka – wyjaśnia dr Sokołowski.

Z kolei radca prawny Marek Niczyporuk z kancelarii Ars Aequi uważa, że niewielka popularność rozwiązania, jakim jest możliwość zastrzeżenia numeru PESEL, wynika z tego, że wielu ludzi uważa, iż ryzyko nieuprawnionego użycia ich nie dotyczy lub nie mają oni oszczędności na tyle wysokich, by ktoś w ogóle mógł zaciągnąć kredyt na ich nazwisko.

– Praktyka wskazuje, że często oszustwa, w których wykorzystywane są cudze numery PESEL, dotyczą zaciągania zobowiązań o niskich wartościach na osoby o niekoniecznie wysokim statusie majątkowym. Nagle ofiara musi się zmierzyć z wieloma egzekucjami na stosunkowo niewielkie kwoty. Ich obsługa prawna wiele kosztuje. W efekcie, mimo małego majątku, można popaść w poważne problemy finansowe – ostrzega mec. Niczyporuk.

Czy warto zastrzec swój PESEL?

Tak, warto zastrzec PESEL. Ekspert podkreśla również, że należy edukować Polaków w temacie zagrożeń wynikających z braku zastrzeżenia numeru PESEL i tego, że „na celowniku” oszustów nie są osoby najbogatsze, ale właśnie najczęściej te mniej zamożne. Z kolei dr Agnieszka Goldiszewicz z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej dodaje, że istniejąca w Polsce możliwość zastrzeżenia numerów identyfikacyjnych osób fizycznych jest rozwiązaniem innowacyjnym na tle krajów Europy i sytuuje Polskę w kręgu pionierów technologicznych w obszarze cyfryzacji.

Od 1 czerwca 2024 r. instytucje finansowe (np. banki) mają obowiązek weryfikować, czy numer PESEL jest zastrzeżony przy zawieraniu np. umowy kredytu lub pożyczki. Z zastrzeżonym numerem PESEL nadal możesz:

• zarejestrować się do lekarza,
• zrealizować receptę,
• wypłacić środki w bankomacie,
• zlecić przelew bankowy,
• wyjechać za granicę lub
• załatwić sprawę urzędową.

– Do tej pory tylko 23% dorosłej populacji skorzystało z możliwości zastrzeżenia numeru PESEL. Jest to stosunkowo wysoki wynik, biorąc pod uwagę strukturę wiekową uprawnionej populacji, którą w dużej mierze tworzą osoby starsze, zagrożone zjawiskiem tzw. cyfrowego wykluczenia – dodaje dr Goldiszewicz.

W jej ocenie, odnotowany w 2025 roku przyrost liczby zgłoszonych zastrzeżeń numeru PESEL ma niezwykle dynamiczny charakter, ale liczba 2 mln jest obiektywnie wysoka. W opinii ekspertki, czynnikiem, który w ubiegłym roku mógł mieć wpływ na duże zainteresowanie możliwością zastrzeżenia numeru PESEL, były szeroko zakrojone kampanie informacyjne powiązane ze zwiększeniem świadomości ryzyk związanych z wyłudzeniem numeru PESEL.

– Z punktu widzenia analizowanych danych interesujące mogłoby się okazać ustalenie tego, w jakich grupach wiekowych najczęściej korzystano z omawianego uprawnienia. Powstaje więc pytanie, która z grup okazała się najefektywniejszym odbiorcą komunikatów dotyczących konieczności zabezpieczania danych osobowych o szczególnym znaczeniu – zauważa ekspertka z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Liczba osób zastrzegających swój PESEL będzie tylko rosnąć wraz z coraz większą popularnością państwowych usług cyfrowych i świadomością zagrożeń

– Uważam, że liczba osób zastrzegających swój PESEL będzie tylko rosnąć wraz z coraz większą popularnością państwowych usług cyfrowych i świadomością zagrożeń. W dzisiejszych czasach wykluczenie cyfrowe nie obejmuje już z pewnością znacznej części społeczeństwa, więc raczej chodzi o świadomość zagrożeń niż o brak realnej możliwości skorzystania z zabezpieczenia ww. numeru poprzez jego zastrzeżenie – dodaje ekspert z kancelarii Ars Aequi. Do tego dr Goldiszewicz prognozuje, że dotychczasowy trend w zakresie wzrostu liczby zastrzeżonych numerów PESEL powinien zostać utrzymany na mniej więcej dotychczasowym poziomie. Istnieje jednak duże prawdopodobieństwo, że ulegnie on stopniowemu wyhamowywaniu.

– Z uprawnienia korzystać będą nadal osoby, które dostrzegają potrzebę ochrony zgromadzonych zasobów, a dotychczas nie miały czasu tego uczynić. Najczęściej są to osoby w tzw. średnim wieku, choć także najmłodsi dorośli, działający „profilaktycznie”. Seniorzy zaś mogą albo nie mieć świadomości istnienia mechanizmu zastrzegania numeru PESEL albo obawiać się trudności związanych z przeprowadzaniem tej procedury – uzupełnia ekspertka.

Zastrzeżenie numeru PESEL nie wiąże się z żadnymi niedogodnościami, bo jeśli zechcemy dokonać czynności, która wymaga podania go, to urzędnik czy notariusz poinformują o konieczności odblokowania

Do tego dr Mariusz Sokołowski przekonuje, że zastrzeżenie numeru PESEL nie wiąże się z żadnymi niedogodnościami, bo jeśli zechcemy dokonać czynności, która wymaga podania go, to urzędnik czy notariusz poinformują o konieczności odblokowania. Samo cofnięcie zastrzeżenia jest proste i może zostać przeprowadzone w aplikacji mObywatel. Radca prawny Marek Niczyporuk podkreśla, że władze powinny częściej uświadamiać społeczeństwo w obszarze zagrożeń i namawiać do korzystania z dostępnych zabezpieczeń.

Źródło: MondayNews