Będzie weto w sprawie ETS-2. Stanowisko Prezydenta RP Karola Nawrockiego nie pozostawia złudzeń

• Czym w ogóle jest system ETS?
• ETS-2 – rozszerzenie systemu na nowe sektory
• Czy Polska szczególnie odczuje skutki ETS-2?
• Prezydent: UE powinna rozpocząć odchodzenie od ETS
• Prezydent Karol Nawrocki proponuje działania naprawcze
• Co w przypadku odrzucenie ETS-2? Możliwe konsekwencje dla Polski
• Zielony Ład – szeroka reforma funkcjonowania Unii Europejskiej

Czym w ogóle jest system ETS?

Unijny System Handlu Uprawnieniami do Emisji (ETS), ustanowiony na mocy dyrektywy 2003/87/WE, stanowi jedno z głównych narzędzi ograniczania emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej. Mechanizm ten ma zachęcać przedsiębiorstwa do inwestowania w technologie, które zmniejszają emisje, a docelowo prowadzą do ich eliminacji.

Obecnie obowiązujący, czwarty etap ETS zakłada, że do 2030 r. emisje netto gazów cieplarnianych w UE spadną o co najmniej 62% względem poziomu z 2005 r.

System obejmuje m.in.:

• elektrownie,
• energochłonne sektory przemysłu,
• lotnictwo (loty w UE, EOG i do Szwajcarii),
• transport morski.

Rozliczeniu podlegają przede wszystkim emisje:

• dwutlenku węgla (CO₂),
• podtlenku azotu (N₂O),
• perfluorowęglowodorów,
• metanu.

System opiera się na zasadzie „zanieczyszczający płaci”. Przedsiębiorstwa muszą posiadać uprawnienia (EUA) do emisji każdej tony gazów cieplarnianych. Mogą je otrzymać bezpłatnie w określonych limitach lub nabyć na aukcjach. Dochody z ich sprzedaży trafiają do budżetów państw członkowskich. Obecna cena emisji jednej tony CO₂ wynosi ok. 68 euro.¹

ETS-2 – rozszerzenie systemu na nowe sektory

W maju 2023 r. ustanowiono nowy, odrębny system – ETS-2. Obejmie on sektory dotychczas wyłączone z ETS, w tym:

• budynki,
• transport drogowy,
• wybrane gałęzie przemysłu.

W praktyce oznacza to wprowadzenie opłat od paliw wykorzystywanych do ogrzewania budynków (mieszkalnych i użytkowych) oraz paliw stosowanych w transporcie drogowym.

Czy Polska szczególnie odczuje skutki ETS-2?

Według analiz przedstawionych przez Wandę Buk i Marcina Izdebskiego², Polska może być jednym z państw, które najmocniej odczują skutki wdrożenia ETS-2. Wynika to m.in. z:

• dużego zapotrzebowania na ciepło w warunkach klimatycznych Polski,
• wysokiego udziału węgla w ogrzewaniu budynków,
• niskiego udziału pojazdów elektrycznych i wodorowych.

Koszty systemu mogą obciążyć gospodarstwa domowe:

• bezpośrednio – poprzez wyższe ceny paliw i ogrzewania,
• pośrednio – poprzez wzrost kosztów transportu i usług.

Prezydent: UE powinna rozpocząć odchodzenie od ETS

Zdaniem Prezydenta Karola Nawrockiego system ETS jest jedną z głównych przyczyn wysokich kosztów energii oraz osłabienia konkurencyjności europejskiej gospodarki. W jego ocenie prowadzi to do stopniowego przenoszenia produkcji poza Europę.

17 marca, podczas konferencji prasowej minister Karol Rabenda podkreślił, że stanowisko Prezydenta w tej sprawie jest jednoznaczne. Zwrócił uwagę, że Polska wydaje rocznie ok. 35 mld zł na ETS, a po likwidacji bezpłatnych uprawnień kwota ta może wzrosnąć do ok. 48 mld zł. Jednocześnie wskazano, że choć w UE emisje CO₂ spadły w ciągu dwóch dekad o ok. 35%, to w skali globalnej emisje rosną – m.in. za sprawą dynamicznego rozwoju gospodarki Chin.

Prezydent podkreśla, że od rozwiązania problemu ETS zależą:

• wysokość rachunków za energię,
• poziom zatrudnienia,
• dalszy rozwój polskiej gospodarki.

W jego ocenie konieczne jest odejście od półśrodków i rozpoczęcie działań od podstaw, czyli od likwidacji systemu ETS.

Prezydent Karol Nawrocki proponuje działania naprawcze

Na wypadek braku większości dla likwidacji ETS Prezydent proponuje konkretne rozwiązania korygujące funkcjonowanie systemu.

Opłata zastępcza

Zamiast nieprzewidywalnego rynku uprawnień proponowane jest wprowadzenie opłaty zastępczej wpłacanej do budżetów państw członkowskich. Jej wysokość miałaby być ograniczona i powiązana z najniższymi kosztami podobnych systemów na świecie.

Limit cenowy CO₂

Obecny mechanizm stabilizacji rynku (MSR) – zdaniem doradców Prezydenta – nie działa skutecznie. Proponuje się wprowadzenie realnego „bezpiecznika cenowego”, który reagowałby bezpośrednio na wzrost cen uprawnień.

Ograniczenie spekulacji

Postuluje się wykluczenie instytucji finansowych z handlu uprawnieniami, aby ograniczyć spekulacyjny charakter rynku.

Utrzymanie bezpłatnych uprawnień

Prezydent sprzeciwia się likwidacji bezpłatnych uprawnień dla przemysłu energochłonnego, wskazując na niedoskonałości mechanizmu CBAM.

Na koniec: Rezygnacja z ETS-2

Prezydent uznaje ETS-2 za najbardziej dotkliwy element polityki klimatycznej UE, szczególnie dla gospodarstw domowych i transportu.

Co w przypadku odrzucenie ETS-2? Możliwe konsekwencje dla Polski

Komisja Europejska uzależnia dostęp do środków z nowych Wieloletnich Ram Finansowych (ok. 2 bln euro) od wdrożenia określonych mechanizmów, w tym ETS-2. W praktyce oznacza to, że brak implementacji systemu może skutkować:

• wstrzymaniem części funduszy unijnych,
• dodatkowymi karami finansowymi za niewdrożenie prawa UE.

O budżecie UE na lata 2028–2034 można przeczytać na stronie KE:

Budżet UE na lata 2028–2034

Zielony Ład – szeroka reforma funkcjonowania Unii Europejskiej

Zmiany w ETS wpisują się w szerszą strategię – Europejski Zielony Ład, zaprezentowany 11 grudnia 2019 r. przez przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulę von der Leyen. Jego celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r. i ograniczenie wzrostu globalnej temperatury do 1,5°C względem epoki przedindustrialnej.

Zielony Ład nie ogranicza się jednak wyłącznie do działań na rzecz klimatu. To także nowa strategia wzrostu gospodarczego, zakładająca oddzielenie rozwoju gospodarczego od zużycia zasobów naturalnych. Ważnym elementem są kwestie równości społecznej i wsparcia dla grup defaworyzowanych – m.in. osób starszych, z niepełnosprawnościami czy należących do mniejszości etnicznych.

¹tradingeconomics.com/commodity/carbon

²ets2koszty - autorami raportu są Wanda Buk - była podsekretarz stanu w Ministerstwie Cyfryzacji oraz Marin Izdebski - były dyrektor Departamentu Spółek Paliwowo-Energetycznych w Ministerstwie Aktywów Państwowych

Podstawa prawna:

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/959 z dnia 10 maja 2023 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii oraz decyzję (UE) 2015/1814 w sprawie ustanowienia i funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej dla unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych

Ustawa z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz.U. 2025 poz. 1685)