Adwokat: TSUE nie rozdaje darmowych kredytów, a SKD nie wynika z prawa unijnego. Polskie sądy nadal w większości oddalają powództwa

• Co orzekł TSUE
• Sankcja kredytu darmowego nie wynika z prawa unijnego
• Proporcjonalność i bezpieczeństwo obrotu
• Mniej emocji, więcej precyzji

Co orzekł TSUE

W wyroku z 23 kwietnia 2026 r. (sprawa C 744/24) TSUE odniósł się do konstrukcji umowy kredytu konsumenckiego, w której oprocentowanie naliczane było także od tej części kredytu, która służyła sfinansowaniu kosztów takich jak prowizje czy składki ubezpieczeniowe. Trybunał uznał, że prawo unijne sprzeciwia się takiej konstrukcji, jeśli prowadzi ona do braku przejrzystości i jednolitości zasad na rynku europejskim. Jednocześnie jednak wyraźnie wskazał, że kredytodawca może rekompensować ekonomiczny koszt finansowania tych opłat poprzez odpowiednie ukształtowanie oprocentowania całej kwoty kredytu. Innymi słowy – TSUE nie zakwestionował prawa banków do wynagrodzenia za udzielony kredyt, a jedynie sposób jego technicznego rozliczenia.

Sankcja kredytu darmowego nie wynika z prawa unijnego

Kluczowe dla zrozumienia skutków wyroku jest rozróżnienie między prawem unijnym a prawem krajowym. Sankcja kredytu darmowego nie jest instytucją unijną – została wprowadzona do polskiego porządku prawnego i może być stosowana wyłącznie w przypadkach ściśle określonych przez ustawodawcę. Dotyczy ona przede wszystkim naruszenia konkretnych obowiązków informacyjnych wobec konsumenta.

Sam fakt, że określona konstrukcja oprocentowania została uznana za niezgodną z dyrektywą, nie oznacza automatycznie, że doszło do naruszenia obowiązków informacyjnych. Informacje przekazywane konsumentowi należy oceniać według stanu na moment zawarcia umowy i na podstawie jej treści. Późniejsza zmiana interpretacji prawa unijnego nie działa wstecz i nie czyni automatycznie zawartych umów wadliwymi w stopniu uzasadniającym zastosowanie sankcji kredytu darmowego.

Pierwsze orzeczenia polskich sądów wydane po kwietniowym wyroku TSUE nie potwierdzają tezy o masowym „otwarciu drogi” do kredytów darmowych. Sądy – zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji – w dalszym ciągu w zdecydowanej większości oddalają powództwa oparte na sankcji kredytu darmowego. Podkreślają przy tym, że naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów nie może być automatycznie utożsamiane z naruszeniem obowiązków informacyjnych.

Proporcjonalność i bezpieczeństwo obrotu

Z punktu widzenia stabilności rynku finansowego szczególne znaczenie ma zasada proporcjonalności oraz ochrona pewności prawa. Przez wiele lat oprocentowanie kredytowanych kosztów było praktyką powszechnie akceptowaną – nie tylko przez rynek, ale także przez organy nadzorcze (KNF, UOKiK) i sądy. Stosowanie dziś sankcji kredytu darmowego wyłącznie na podstawie zmiany interpretacji prawa unijnego prowadziłoby do „zmiany reguł gry po jej zakończeniu” i podważałoby zaufanie do stabilności stosunków prawnych zawieranych w dobrej wierze.

Nieprzypadkowo TSUE wielokrotnie podkreślał, że sankcje przewidziane w prawie krajowym muszą być nie tylko skuteczne, ale także proporcjonalne, co wynika zresztą literalnie z dyrektywy o kredycie konsumenckim (art. 23). Kredyt darmowy jako reakcja na uchybienie, które nie wywołało realnej szkody po stronie konsumenta, trudno uznać za rozwiązanie proporcjonalne.

Mniej emocji, więcej precyzji

Kwietniowy wyrok TSUE niewątpliwie wpływa na sposób projektowania przyszłych umów kredytowych i stanowi ważny sygnał interpretacyjny dla ustawodawcy. Nie oznacza jednak automatycznego przewartościowania tysięcy już zawartych umów ani masowego przyznawania sankcji kredytu darmowego.

Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny: zakresu ewentualnego naruszenia, treści informacji przekazanych konsumentowi, stanu prawnego z chwili zawarcia umowy oraz uwzględnienia zasady proporcjonalności. Dotychczasowe orzecznictwo sądów polskich po wyroku TSUE z 23 kwietnia 2026 roku dowodzi, że polskie sądy zachowują w tym zakresie ostrożność – i trudno uznać to za podejście nieracjonalne.

Warto przy tym odnotować, że większość spraw dotyczących sankcji kredytu darmowego została wytoczona przez firmy odszkodowawcze (parakancelarie), które traktują konsumenta li tylko jako środek do generowania zysku. To negatywne zjawisko również winno zostać wzięte pod uwagę przy ocenie, czy sankcja kredytu darmowego ma charakter proporcjonalny i winna być stosowana na masową skalę, jak chciałby tego firmy odszkodowawcze (parakancelarie).

Adw. Wojciech Wandzel – KKG Legal