Wyrok TSUE: Nie można zakazywać publikacji treści promujących zmianę płci i homoseksualizm wśród małoletnich. To niezgodne z prawem i wartościami UE

• Czego dotyczyły przepisy ustawy przyjętej przez Węgry, które zaskarżyła Komisja Europejska
• Skarga Komisji Europejskiej z 2022 roku
• Stanowisko i argumentacja TSUE

Czego dotyczyły przepisy ustawy przyjętej przez Węgry, które zaskarżyła Komisja Europejska

Węgry zmieniły szereg krajowych aktów prawnych w celu ochrony małoletnich uchwalając „ustawę nr LXXIX z 15 czerwca 2021 r. o przyjęciu surowszych środków wobec sprawców przestępstw pedofilii oraz o zmianie niektórych ustaw w celu ochrony dzieci” (zwaną dalej „ustawą zmieniającą”).

Jak wyjaśnia TSUE, przepisy tej ustawy zakazują lub ograniczają małoletnim dostęp do treści, zwłaszcza w dziedzinie audiowizualnej lub reklamy, promujących lub prezentujących odejście od tożsamości odpowiadającej płci przypisanej przy urodzeniu, zmianę płci lub homoseksualizm.

W szczególności ustawa LXXIX z 2021 r.:
1) wprowadziła przepis §6/A do ustawy nr XXXI z1997r. o ochronie dzieci i administracji opiekuńczej, który zabrania udostępniania małoletnim treści, które promują lub prezentują odejście od tożsamości odpowiadającej płci przypisanej przy urodzeniu, zmianę płci lub homoseksualizm,

2) wprowadziła przepis § 8 ust. 1a do ustawy nr XLVIII z 2008 r. w sprawie podstawowych warunków i pewnych ograniczeń mających zastosowanie do działalności w zakresie reklamy handlowej, który zakazuje udostępniania małoletnim reklam, które promują lub prezentują odejście od tożsamości odpowiadającej płci przypisanej przy urodzeniu, zmianę płci lub homoseksualizm,

3) wprowadziła przepis § 9 ust. 6 do ustawy nr CLXXXV z 2010r. o usługach medialnych i środkach masowego przekazu, który zobowiązuje dostawców linearnych usług medialnych do zaklasyfikowania do kategorii V wszystkich audycji, których kluczowym elementem jest promowanie lub prezentowanie odejścia od tożsamości odpowiadającej płci przypisanej przy urodzeniu, zmiany płci lub homoseksualizmu, a w konsekwencji do nadawania takich programów wyłącznie w godzinach od 22.00 do 5.00,

4) wprowadziła przepis § 32 ust. 4a do ustawy nr CLXXXV z 2010 r. o usługach medialnych i środkach masowego przekazu, który wyłącza możliwość zaklasyfikowania audycji, których kluczowym elementem jest promowanie lub prezentowanie odejścia od tożsamości odpowiadającej płci przypisanej przy urodzeniu, zmianę płci lub homoseksualizm, jako ogłoszeń społecznych lub komunikatów służących zwiększaniu świadomości,

5) zmieniła przepis § 9 ust. 12 ustawy nr CXC z 2011 r. o krajowym systemie edukacji publicznej, tak by zakazywał tego, aby zajęcia dotyczące kultury seksualnej, życia seksualnego, orientacji seksualnej i rozwoju seksualnego miały na celu promowanie odejścia od tożsamości odpowiadającej płci przypisanej przy urodzeniu, zmiany płci lub homoseksualizmu,

6) zmieniła przepis § 67 ust.1 lit. a)–d) ustawy nr XLVII z 2009 r. o rejestrze karnym, rejestrze orzeczeń wydanych wobec obywateli węgierskich przez sądy państw członkowskich Unii Europejskiej i rejestrowaniu danych biometrycznych pochodzących z postępowania karnego io d policji – tak by nakładał na podmiot mający bezpośredni dostęp do danych rejestrowych obowiązek umożliwienia osobie upoważnionej zapoznania się zdanymi rejestrowymi osób, które dopuściły się przestępstw przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę dzieci.

Zdaniem Węgier zmiany te mają na celu ochronę małoletnich.

Skarga Komisji Europejskiej z 2022 roku

Komisja Europejska wniosła 19 grudnia 2022 r. przeciwko Węgrom do Trybunału Sprawiedliwości UE skargę o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w związku z przyjęciem ww. ustawy nr LXXIX z 15 czerwca 2021. Wniosła do Trybunału o stwierdzenie naruszenia przez ww. przepisy węgierskie:
1) prawa pierwotnego i wtórnego Unii dotyczącego usług na rynku wewnętrznym;
Chodzi tu o art. 56 TFUE oraz następujących aktów prawa wtórnego Unii:
- dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym),
- dyrektywy 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 12 grudnia 2006 r. dotyczącej usług na rynku wewnętrznym,
- dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych).

2) pewnej liczby praw gwarantowanych przez Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej (zwaną dalej „Kartą”),

3) art. 2 TUE, który stanowi: „Unia opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, jak również poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości. Wartości te są wspólne państwom członkowskim w społeczeństwie opartym na pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz na równości kobiet i mężczyzn”.
oraz
4) ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO) - Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych).

Stanowisko i argumentacja TSUE

Trybunał Sprawiedliwości UE, obradujący w pełnym składzie, uznał, że skarga Komisji Europejskiej jest zasadna w odniesieniu do wszystkich podniesionych zarzutów.

Swoboda świadczenia i korzystania z usług

Zdaniem TSUE zmiany zawarte w ww. węgierskiej ustawie nr LXXIX z 15 czerwca 2021 r. naruszają swobodę świadczenia i korzystania z usług, ustanowioną w prawie pierwotnym Unii oraz w różnych przepisach dyrektywy o handlu elektronicznym, dyrektywy o usługach oraz dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych.
TSUE zauważył, że owe zmiany ograniczają dostawcom usług medialnych lub innym usługodawcom możliwość opracowywania i rozpowszechniania treści, których kluczowym elementem jest zasadniczo prezentowanie lub promowanie odejścia od tożsamości odpowiadającej płci przypisanej przy urodzeniu, zmiany płci i homoseksualizmu. Zmiany te pociągają zatem za sobą ograniczenia tej swobody.

TSUE podkreślił w szczególności margines swobody, jakim w braku przepisów harmonizujących na szczeblu Unii dysponują państwa członkowskie przy definiowaniu, które treści, w szczególności audiowizualne, mogą zaszkodzić fizycznemu, psychicznemu lub moralnemu rozwojowi małoletnich. Tym niemniej Trybunał orzekł, że z tego marginesu swobody należy korzystać z poszanowaniem Karty, a w szczególności gwarantowanego w jej art. 21 ust. 1 zakazu dyskryminacji ze względu na płeć i orientację seksualną.
W tej konkretnej sprawie Trybunał stwierdził, że nie dochowano tego wymogu.

Zdaniem TSUE aspekty ustawy zmieniającej oparte na kryterium prezentowania lub promowania odejścia od tożsamości odpowiadającej płci przypisanej przy urodzeniu, zmiany płci lub homoseksualizmu opierają się bowiem na założeniu, że każde prezentowanie lub promowanie tego rodzaju, niezależnie od ich konkretnej treści, może naruszać najlepszy interes dziecka. Takie podejście ujawnia tymczasem preferencję dla niektórych tożsamości płciowych i orientacji seksualnych na niekorzyść innych, które w konsekwencji są stygmatyzowane, co nie jest do pogodzenia z wymogami wynikającymi w społeczeństwie opartym na pluralizmie z zakazu dyskryminacji ze względu na płeć i orientację seksualną.
W obliczu takiego naruszenia istoty tego zakazu przedmiotowe ograniczenia nie wydają się - zdaniem TSUE - w żadnym wypadku uzasadnione, w szczególności celem w postaci działania na rzecz najlepszego interesu dziecka.

Zdaniem TSUE małoletni mogą być odpowiednio chronieni przed audycjami nieodpowiednimi dla ich wieku bez ustanawiania dyskryminacji bezpośredniej ze względu na płeć i orientację seksualną, takiej jak ta wynikająca z omawianych zmian przepisów.

Ingerencja w prawa podstawowe

Ponadto w opinii TSUE, rozpatrywane zmiany przepisów węgierskich są "szczególnie poważną ingerencją" w szereg praw podstawowych chronionych na mocy Karty, obejmujących mianowicie zakaz dyskryminacji ze względu na płeć i orientację seksualną, poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego (art. 7 Karty) oraz wolność wypowiedzi i informacji (art. 11 Karty). Zdaniem Trybunału rozpatrywane ustawodawstwo węgierskie stygmatyzuje i marginalizuje osoby niecispłciowe, w tym transpłciowe, lub nieheteroseksualne, jako szkodliwe dla fizycznego, psychicznego i moralnego rozwoju małoletnich wyłącznie ze względu na ich tożsamość płciową lub orientację seksualną. Tytuł ustawy zmieniającej łączy takie osoby z przestępstwami pedofilii, co może wzmocnić tę stygmatyzację i wywołać wobec nich niezawistne zachowania.

TSUE uznał, że w tych okolicznościach ingerencje przepisów węgierskich, o których mowa, naruszają istotę wyżej wymienionych praw podstawowych i nie mogą być uzasadnione celami podnoszonymi przez Węgry, a mianowicie działaniem na rzecz najlepszego interesu dziecka czy też prawem rodziców do zapewnienia wychowania i nauczania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami religijnymi, filozoficznymi i pedagogicznymi.

Ponadto Trybunał stwierdził, że Węgry naruszyły w niniejszym wypadku prawo do godności ludzkiej (art. 11 Karty praw podstawowych UE). Wynika to z faktu, że kwestionowane przez Komisję aspekty ustawy zmieniającej traktują grupę osób, która stanowi integralną część społeczeństwa opartego na pluralizmie, jako zagrożenie dla społeczeństwa, zasługujące na szczególne traktowanie pod względem prawnym jedynie z powodu tożsamości płciowej lub orientacji seksualnej tych osób. W opinii TSUE stygmatyzujący i obraźliwy charakter ustawy zmieniającej prowadzi do wywołania, utrzymania lub wzmocnienia ich „niewidzialności” społecznej, co narusza godność tych osób.

Naruszenie wartości, na których opiera się Unia Europejska

Trybunał po raz pierwszy stwierdził odrębne naruszenie art. 2 TUE, który określa wartości, na których opiera się Unia i które są wspólne wszystkim państwom członkowskim. Zdaniem TSUE przepisy węgierskiej ustawy LXXIX z 2021 r odnoszące się do treści prezentujących lub promujących odejście od tożsamości odpowiadającej płci przypisanej przy urodzeniu, zmianę płci lub homoseksualizm stanowią bowiem skoordynowany zbiór środków dyskryminacyjnych, które w sposób oczywisty i szczególnie poważny naruszają prawa osób niecispłciowych, w tym transpłciowych, lub nieheteroseksualnych, a także wartości poszanowania godności ludzkiej, równości i poszanowania praw człowieka, obejmujących także prawa osób należących do mniejszości.

Z tych powodów - zdaniem TSUE - ustawa ta stoi w sprzeczności z samą tożsamością Unii jako wspólnego porządku prawnego w społeczeństwie opartym na pluralizmie. Węgry nie mogą skutecznie powoływać się na swoją tożsamość narodową w celu uzasadnienia przyjęcia ustawy naruszającej wyżej wymienione wartości.

Naruszenie przepisów RODO

Dodatkowo Trybunał uznał, że rozpatrywane węgierskie przepisy naruszają RODO oraz prawo do ochrony danych zagwarantowane w Karcie w zakresie, w jakim zmieniono ustawę o rejestrze karnym, chcąc rozszerzyć dostęp do zawartych w rejestrze karnym informacji dotyczących osób, które popełniły przestępstwa przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę dzieci.
Chociaż taki dostęp może okazać się uzasadniony w pewnych okolicznościach, Trybunał stwierdził w istocie, że ustawodawstwo węgierskie nie określa z wystarczającą dokładnością ani osób upoważnionych do dostępu do danych z rejestrów karnych, ani materialnych warunków dostępu niezbędnych do zapewnienia odpowiednich zabezpieczeń praw i wolności osób, których dane dotyczą.

Źródło: Wyrok TSUE z 21 kwietnia 2026 r. – w sprawie Komisja przeciwko Węgrom (Valeurs de l’Union),sygn. C-769/22.