Od 8 lipca inspektorzy pracy będą mogli zmieniać umowy cywilnoprawne w umowy o pracę

• Reforma Państwowej Inspekcji Pracy wchodzi w życie
• MRPiPS wydało poradnik dla pracodawców
• Niedopuszczalne umowy cywilnoprawne będą przekształcane w umowy o pracę
• Pracodawca nie dowie się, kto poprosił PIP o pomoc
• Pozostałe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy

Reforma Państwowej Inspekcji Pracy wchodzi w życie

8 lipca 2026 r. wchodzą w życie nowe przepisy dotyczące Państwowej Inspekcji Pracy. Reforma wzmacnia kompetencje kontrolne PIP, która zyska nowe narzędzia do walki z pozornymi umowami cywilnoprawnymi. Nowe regulacje umożliwią inspektorom pracy dokładniejszą weryfikację faktycznych warunków współpracy, a nie tylko treści zawartej umowy. Kluczowe będzie to, jak praca jest wykonywana w praktyce, a nie jak została nazwana.

Walka z wypychaniem zatrudnianych osób na pozorne umowy cywilnoprawne, które pozbawiają ich praw pracowniczych, to główny cel reformy. Chodzi o sytuacje, gdy zgodnie z prawem pracownik powinien być zatrudniony na umowę o pracę, ale zamiast tego ma umowę zlecenia, umowę business-to-business (B2B) lub inną. Prawidłowo zawarte umowy cywilnoprawne nie są zagrożone.

MRPiPS wydało poradnik dla pracodawców

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało poradnik „Reforma Państwowej Inspekcji Pracy – najważniejsze informacje dla pracodawców”. Publikacja w przystępny sposób wyjaśnia, krok po kroku, jak przygotować się do nadchodzących zmian.

Poradnik wyjaśnia, kiedy współpraca może zostać uznana za stosunek pracy oraz opisuje potencjalne konsekwencje nieprawidłowości – w tym zakwestionowanie przyjętej formy zatrudnienia i sankcje finansowe. MRPiPS zachęca do zapoznania się z poradnikiem jako praktycznym wsparciem przedsiębiorców w przygotowaniu firmy do nowych przepisów.

Niedopuszczalne umowy cywilnoprawne będą przekształcane w umowy o pracę

Kodeks pracy zabrania zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi, jeżeli pracodawcę i pracownika łączy stosunek pracy. Stosunek pracy to sytuacja, w której pracownik wykonuje osobiście określoną pracę, pracuje pod kierownictwem lub nadzorem pracodawcy lub przełożonego i ma wyznaczone miejsce i czas pracy.

Zawarcie umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy B2B lub innej w sytuacji, gdy powinna być zawarta umowa o pracę narusza przepisy. W ten sposób pracownicy pozbawiani są wielu praw: urlopu wypoczynkowego czy uprawnień związanych z rodzicielstwem, odbiera się im poczucie bezpieczeństwa i stabilności oraz utrudnia założenie rodziny.

Reforma przygotowana przez MRPiPS przyznaje okręgowym inspektorom pracy uprawnienie do przekształcania umów niezgodnych z prawem. Nie oznacza to, że inspektorzy będą mogli dowolnie zmieniać umowy. Nowe przepisy chronią prawa wszystkich stron. Okręgowy inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję o przekształceniu umowy wyłącznie w sytuacjach określonych prawem, po przeprowadzeniu kontroli i spełnieniu określonych warunków.

Pracodawca nie dowie się, kto poprosił PIP o pomoc

Osoba zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej, która uważa, że wykonuje pracę tak jak pracownik, może zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektor PIP przeprowadzi kontrolę. Kontrole zazwyczaj są niezapowiedziane, a pracodawca nie dowie się, co ją spowodowało ani kto poprosił PIP o pomoc.

Jeżeli inspektor wykryje nieprawidłowości, w pierwszej kolejności wyda polecenie usunięcia naruszeń - wyznaczy pracodawcy termin na zawarcie umowy o pracę lub ustalenie faktycznych warunków współpracy w taki sposób, żeby była zgodna z prawem. W przypadku, gdy polecenie nie zostanie wykonane, inspektor PIP będzie mógł złożyć do Okręgowego Inspektora Pracy wniosek o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę w umowę o pracę.

Pozostałe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy

Poza przekształcaniem umów nowe przepisy wprowadzają też dodatkowe rozwiązania. Mianowicie pracodawca będzie mógł poprosić PIP o interpretację indywidualną, żeby upewnić się, czy sposób, w jaki zatrudnia swoich pracowników, jest zgodny z prawem, a jeżeli nie – jak doprowadzić go do stanu zgodnego z prawem.

PIP otrzyma możliwość przeprowadzania kontroli zdalnie, co usprawni na przykład sprawdzanie dokumentów. ZUS i KAS będą przekazywać dane PIP, żeby kontrole mogły przebiegać szybciej. Pozwoli to PIP lepiej namierzać podmioty do skontrolowania. Dzięki temu uczciwe firmy rzadziej będą spotykać się z niepotrzebnymi kontrolami.

PIP będzie mogła nakładać wyższe kary. Ma to skutecznie odstraszać od łamania prawa.