Czy zagrożenie zdrowia uzasadnia opuszczenie stanowiska pracy?

• Zagrożenie zdrowia i życia w pracy - kto odpowiada?
• Odpowiednie warunki pracy
• Praca wymagająca szczególnej sprawności
• Co grozi za bezzasadną odmowę świadczenia pracy 

Zagrożenie zdrowia i życia w pracy - kto odpowiada?

Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa oraz higieny pracy w zakładzie, a także musi chronić zdrowie i życie pracowników poprzez liczne działania, do których zalicza się: 

• organizacja pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy; 
• zapewnianie przestrzegania w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawanie poleceń usunięcia uchybień w tym zakresie, a także kontrolowanie wykonania tych poleceń; 
• reagowanie na potrzeby w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz dostosowywanie środków podejmowanych w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników, biorąc pod uwagę zmieniające się warunki wykonywania pracy;
• zapewnienie spójnej polityki zapobiegającej wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym uwzględniającej zagadnienia techniczne, organizację pracy, warunki pracy, stosunki społeczne oraz wpływ czynników środowiska pracy;
• uwzględnianie ochrony zdrowia młodocianych, pracownic w ciąży lub karmiących dziecko piersią oraz pracowników niepełnosprawnych w ramach podejmowanych działań profilaktycznych;
• zapewnienie wykonania nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy;
• zapewnienie wykonania zaleceń społecznego inspektora pracy.

Bezpieczeństwo pracy powinno być rzeczą priorytetową dla pracodawcy i nie powinien on dopuszczać do stanu zagrożenia życia bądź zdrowia pracownika – stanowi tak Kodeks pracy, art. 207 § 1 oraz art. 94. 

Odpowiednie warunki pracy

Intencją stosunku pracy jest wykonywanie umówionego jej rodzaju przez zatrudnioną osobę. Zatem nieusprawiedliwiona nieobecność w pracy czy też bezpodstawna odmowa jej świadczenia, stanowi ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych. Pracownik ma jednak prawo do wykonywania pracy w warunkach bezpiecznych i higienicznych. W przypadku, gdy nie są zapewnione, może powstrzymać się od wykonywania pracy. 

Zachowanie takie jest uzasadnione tylko w razie poważnych zagrożeń w zakresie BHP. Mówi o tym art. 210 § 1 i 2 Kodeksu pracy, zgodnie, z którym pracownik może zaniechać dalszego wykonywania pracy, jeżeli warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika bądź wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom.

Według Kodeksu pracy, jeżeli powstrzymanie się od wykonywania pracy nie usuwa zagrożenia, pracownik ma prawo oddalić się z miejsca zagrożenia, niezwłocznie zawiadamiając o tym przełożonego – warunkiem do skorzystania z uprawnień określonych w art. 210 kp jest niezwłoczne zawiadomienie przełożonego.

Za czas powstrzymania się od wykonywania pracy bądź oddalenia się z miejsca zagrożenia – pracownik powinien zachować prawo do wynagrodzenia.

Praca wymagająca szczególnej sprawności

W przypadku pracy, gdzie wymaga się od pracownika szczególnej sprawności psychicznej, może on powstrzymać się od jej wykonywania, jeśli jego stan psychofizyczny nie zapewnia bezpiecznego realizowania pracy oraz stanowi zagrożenie dla innych osób. Warunkiem odsunięcia od pracy jest zawiadomienie przełożonego – obie przesłanki muszą być spełnione łącznie.

Prace wymagające szczególnej sprawności psychofizycznej nie należą do terminu prac szczególnie niebezpiecznych.

Prace wymagające szczególnej sprawności są wymienione w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej: 

• przy obsłudze podnośników i platform hydraulicznych, prace przy obsłudze żurawi wieżowych i samojezdnych;
• prace operatorów samojezdnych ciężkich maszyn budowlanych i maszyn drogowych;
• prace drużyn trakcyjnych oraz maszynistów – operatorów samojezdnych ciężkich maszyn torowych i kierowców drezyn motorowych;
• prace nastawniczego, ustawiacza i manewrowego na kolei i na zakładowych bocznicach kolejowych oraz prace dyżurnego ruchu na kolei;
• prace kierowców: autobusów, pojazdów przewożących materiały niebezpieczne oraz pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 16 ton i długości powyżej 12 m, trolejbusów i motorniczych tramwajów;
• prace przy obsłudze instalacji chemicznych do produkcji gazów toksycznych lub tworzących mieszaniny wybuchowe z powietrzem;
• prace remontowo-konserwacyjne przy amunicji i jej konfekcjonowaniu;
• prace pilota morskiego;
• prace przy obsłudze znaków nawigacyjnych na wodzie;
• prace przy technicznej obsłudze wodowania statków;
• prace na wysokości na masztach i wieżach antenowych;
• prace na wiaduktach i mostach;
• prace pilota samolotowego, śmigłowcowego i szybowcowego, balonu wolnego i skoczka spadochronowego zawodowego;
• prace nawigatora lotniczego i mechanika pokładowego w lotnictwie;
• prace kontrolera ruchu lotniczego;
• prace kaskadera filmowego;
• prace treserów dzikich zwierząt i akrobatów cyrkowych.

Przepisy nie określają dokładnie, kiedy można mówić o złym stanie psychofizycznym, przyjęło się, że to do pracownika należy podjęcie decyzji, czy jego stan jest na tyle zły, że nie pozwala kontynuować pracy i stanowi zagrożenie.

Co grozi za bezzasadną odmowę świadczenia pracy 

Bezzasadna odmowa świadczenia pracy skutkować może poważnymi konsekwencjami, a w ostateczności rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z przyczyn zawinionych przez pracownika (umocowanie znajduje się w art. 52 Kodeksu pracy). W przypadku, gdy pracownik naruszy obowiązki pracownicze, pracodawca powinien jednak w pierwszej kolejności skorzystać ze środków dyscyplinujących, do których należą kary niemajątkowe: kara upomnienia i kara nagany oraz kary majątkowe: kara pieniężna.

Podsumowując: zagrożenie życia bądź zdrowia uzasadnia odsunięcie od pracy. Pracownik może opuścić stanowisko pracy, ale muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki: warunki pracy są nieodpowiednie i zagrażają życiu oraz zdrowiu; pracownik musi poinformować o tym bezzwłocznie przełożonego.

Więcej ważnych informacji znajdziesz na stronie głównej Inforu