W systemie kaucyjnym nie będzie wyjątków. MKiŚ: Dla zachowania szczelności systemu wszyscy sprzedawcy muszą uczestniczyć w obiegu kaucji

• Apteki i suplementy diety w systemie kaucyjnym – nowe obowiązki od 1 października 2025 r.
• Odpowiedź MKiŚ na interpelację w sprawie wyłączenia aptek i suplementów diety z systemu kaucyjnego

Od 1 października 2025 r. apteki, w których sprzedawane są napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym, zostaną zobowiązane do uczestnictwa w tym systemie – niezależnie od profilu swojej działalności. Nowelizacja ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi nie przewiduje wyjątków dla aptek ani producentów suplementów diety. Posłanka Gabriela Lenartowicz w interpelacji do Ministerstwa Klimatu i Środowiska wskazuje, że nowe przepisy oznaczają dodatkowe obowiązki dla farmaceutów oraz wzrost kosztów dla pacjentów. Resort odpowiada, że nie planuje wyłączeń – dla zachowania szczelności systemu wszyscy sprzedawcy objętych napojów muszą uczestniczyć w obiegu kaucji.

Apteki i suplementy diety w systemie kaucyjnym – nowe obowiązki od 1 października 2025 r.

"Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi nakłada na przedsiębiorców prowadzących jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego obowiązek uczestnictwa w systemie kaucyjnym. W przyjętej pod koniec ubiegłego roku nowelizacji nie uwzględniono postulatów podmiotów prowadzących apteki oraz producentów suplementów diety dotyczących wyłączenia ich spod tego obowiązku" - pisze posłanka Gabriela Lenartowicz w interpelacji poselskiej, skierowanej do minister klimatu i środowiska.

"Oznacza to, że od 1 października 2025 r. apteki o powierzchni sprzedaży nie większej niż 200 m2, w których pacjentom są oferowane produkty będące napojami w opakowaniach na napoje objętych systemem kaucyjnym:

• butelki jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych oraz puszki metalowe - będą zobowiązane do uczestniczenia w systemie kaucyjnym w zakresie pobierania kaucji,
• butelki szklane wielokrotnego użytku - będą zobowiązane do uczestniczenia w systemie kaucyjnym w zakresie pobierania i zwracania kaucji oraz zbierania pustych opakowań.

Ponadto, w przypadku aptek o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m2, w których pacjentom są oferowane produkty będące napojami w opakowaniach na napoje objętych systemem kaucyjnym, apteki będą zobowiązane do uczestniczenia w systemie kaucyjnym w zakresie pobierania i zwracania kaucji oraz zbierania wszystkich pustych opakowań i odpadów opakowaniowych.

Apteki, jako placówki ochrony zdrowia, powinny móc koncentrować swoją pracę przede wszystkim na profesjonalnej opiece nad pacjentem, w tym zapewnieniu mu dostępu do produktów leczniczych, wyrobów medycznych i suplementów diety oraz sprawowaniu opieki farmaceutycznej i udzielaniu usług farmaceutycznych. Włączenie aptek do systemu kaucyjnego będzie wiązało się z obciążeniem dodatkowymi obowiązkami farmaceutów i techników farmaceutycznych (odbiór pustych opakowań lub czynności związane z obsługą automatu kaucyjnego), które mogą negatywnie wpłynąć na wykonywanie obowiązków zasadniczych. To także trudności o charakterze organizacyjnym i logistycznym. Wydzielenie przestrzeni przeznaczonej na zbieranie pustych opakowań (lub na automat kaucyjny), w tym spoza apteki i o różnym poziomie czystości, może okazać się trudne lub wręcz niemożliwe do zrealizowania. Apteki muszą spełniać zdefiniowane w przepisach wymogi lokalowe, w tym posiadać określoną liczbę pomieszczeń o odpowiedniej powierzchni i wyposażeniu, oraz spełniać restrykcyjne normy sanitarno-higieniczne. Ponadto objęcie aptek systemem kaucyjnym to również konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów przez podmioty prowadzące apteki (zawarcie umowy z podmiotem reprezentującym oraz koszty związane z ewentualnym automatem kaucyjnym).

Objęcie systemem kaucyjnym suplementów diety będzie się natomiast wiązało ze wzrostem ich cen - zostaną powiększone o kaucję, a koszt ten ponosić będą pacjenci. Dla wielu z nich suplementy diety, wraz z produktami leczniczymi, są produktami pierwszej potrzeby, pełniącymi kluczową funkcję w codziennej profilaktyce zdrowotnej i wspomaganiu procesów leczenia. Każda dodatkowa opłata, jaką jest w tym przypadku kaucja, może stanowić dla nich istotne obciążenie finansowe, szczególnie w kontekście ograniczonych budżetów jakie nierzadko posiadają osoby starsze czy przewlekle chore, zmagające się z i tak już wysokimi kosztami terapii i opieki zdrowotnej" - zauważa Gabriela Lenartowicz.

W związku z powyższym posłanka zwróciła się do minister klimatu i środowiska z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozważa wyłączenie aptek z systemu kaucyjnego z uwagi na ich szczególną rolę w systemie ochrony zdrowia?
2. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozważa wyłączenie suplementów diety z systemu kaucyjnego z uwagi na ich szczególne przeznaczenie?

Odpowiedź MKiŚ na interpelację w sprawie wyłączenia aptek i suplementów diety z systemu kaucyjnego

W odpowiedzi na interpelację posłanki Gabrieli Lenartowicz w sprawie wyłączenia aptek i suplementów diety z systemu kaucyjnego Ministerstwo Klimatu i Środowiska przedstawiło poniższe wyjaśnienia. Całą odpowiedź cytujemy poniżej w całości bez zmian:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozważa wyłączenie aptek z systemu kaucyjnego z uwagi na ich szczególną rolę w systemie ochrony zdrowia?

Zgodnie z art. 40g ust. 16 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) (zwana dalej „ustawą”) kaucję pobiera się na etapach dystrybucji produktu w opakowaniu, o którym mowa w załączniku nr 1a do ustawy, będącego napojem, poprzedzających sprzedaż tego produktu użytkownikowi końcowemu oraz od użytkownika końcowego nabywającego ten produkt.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie rozważa wyłączenia żadnych jednostek handlowych, w których dochodzi do sprzedaży produktów w opakowaniach z objętych systemem kaucyjnym. Aby zachować szczelność systemu i obieg kaucji w całym łańcuchu sprzedaży, zobowiązanymi do pobrania kaucji będą dystrybutorzy produktów w opakowaniach objętych systemem. Jeżeli w aptece dochodzić będzie do sprzedaży napojów w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym – apteka będzie zobowiązana do podpisania umowy z operatorem, pobierania kaucji od klienta i rozliczania pobranej kaucji.

Istotną kwestią w zakresie obowiązku uczestniczenia w systemie kaucyjnym ma powierzchnia sprzedaży. Prowadzący małe sklepy (w tym apteki) o powierzchni sprzedaży poniżej 200 m² będą mogli dobrowolnie przystępować do systemu w zakresie zwrotu kaucji oraz prowadzenia punktów zbiórki opakowań i odpadów opakowaniowych. Zawarta w art. 8 pkt 10a ustawy definicja powierzchni sprzedaży odwołuje się do powierzchni sprzedaży zdefiniowanej w art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1130, z późn. zm.), zgodnie z którą przez powierzchnię sprzedaży należy rozumieć tę część ogólnodostępnej powierzchni obiektu handlowego stanowiącego całość techniczno-użytkową, przeznaczonego do sprzedaży detalicznej, w której odbywa się bezpośrednia sprzedaż towarów (bez wliczania do niej powierzchni usług i gastronomii oraz powierzchni pomocniczej, do której zalicza się powierzchnie magazynów, biur, komunikacji, ekspozycji wystawowej itp.). W związku z powyższym do powierzchni sprzedaży należy wliczać wyłącznie powierzchnie przeznaczone do sprzedaży detalicznej, w której odbywa się bezpośrednia sprzedaż towarów, bez uwzględniania pozostałych powierzchni, takich jak powierzchnie biur, usług, magazynów, zaplecza itp., itd).

Zależy nam aby zagwarantować przejrzystość, spójność i rzetelność działania systemu, dlatego wprowadzanie jakichkolwiek wyłączeń w zakresie pobierania kaucji za opakowania objęte system, prowadzące do rozszczelnienia systemu, nie jest możliwe.

2. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozważa wyłączenie suplementów diety z systemu kaucyjnego z uwagi na ich szczególne przeznaczenie?

MKiŚ nie rozważa na tym etapie, wyłączenia z systemu kaucyjnego suplementów diety (czyli napojów), które oferowane są w opakowaniach objętych systemem. Ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi w art. 8b definiuje opakowania na napoje jako opakowania na płyn przeznaczony do bezpośredniego wypicia, bez konieczności poddania go obróbce, w szczególności na wodę, sok, nektar, mleko, jogurt i inny pitny produkt mleczny, napój alkoholowy, wskazując dalej wyłączenia z powyższego zakresu. Suplementy diety często sprzedawane są jako tzw. shoty przeznaczone do spożycia bezpośrednio z opakowania, a więc spełniają wszystkie przesłanki do objęcia ich systemem i nałożenia na nie wszystkich obowiązków i celów selektywnej zbiórki jak w przypadku innych napojów.

Sformułowanie „płyn przeznaczony do bezpośredniego wypicia” należy rozumieć zgodnie z Wytycznymi Komisji dotyczących produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na podstawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych tworzyw sztucznych na środowisko (2021/C 216/01), wskazującymi w pkt. 4.5.1., że niektórych produktów w formie płynnej, nawet jeżeli nadają się do picia (np. ocet, polewy w płynie, sos sojowy, soki cytrynowe, oleje jadalne, produkty wymagające przed spożyciem rozcieńczenia, takie jak likiery, soki, syropy czy koncentraty), nie spożywa się bezpośrednio z pojemnika lub wymagają one dalszego rozcieńczenia, zanim będą nadawać się do spożycia. Z tego powodu nie kwalifikują się one jako napoje na podstawie dyrektywy, gdyż nie konsumuje się ich ani nie spożywa, pijąc.

Opakowania płynnych suplementów diety, które nie nadają się do spożycia bezpośrednio z pojemnika (przykładowo: wymagają dawkowania łyżką czy za pomocą dozownika), nie spełniają definicji opakowania na napoje, o których mowa w art. 8b ww. ustawy. Co za tym idzie, nie są objęte obowiązkami dotyczącymi produktów w opakowaniach na napoje, w tym obowiązkiem zapewnienia udziału wagowego tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu (art. 14a ustawy) oraz obowiązkiem osiągania poziomów selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych w ramach systemu kaucyjnego (art. 21a ustawy).