RPO: "Wykorzystanie osób z niepełnosprawnościami, by w ich imieniu dochodzić świadczeń pielęgnacyjnych z pobraniem prowizji. Wygrany proces z udziałem RPO"

• Zwycięstwo RPO: Sąd oddala powództwa spółki, która wykorzystywała osoby z niepełnosprawnościami
• Stan faktyczny sprawy. RPO: "Wykorzystanie osób z niepełnosprawnościami, by w ich imieniu dochodzić świadczeń pielęgnacyjnych z pobraniem prowizji. Wygrany proces z udziałem RPO"
• Problem prawny pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym
• Wygórowane wynagrodzenia i wyzysk
• Czym jest wyzysk?
• Precedensowe wyroki i ich znaczenie. RPO: "Wykorzystanie osób z niepełnosprawnościami, by w ich imieniu dochodzić świadczeń pielęgnacyjnych z pobraniem prowizji. Wygrany proces z udziałem RPO"

Zwycięstwo RPO: Sąd oddala powództwa spółki, która wykorzystywała osoby z niepełnosprawnościami

W ostatnich miesiącach głośnym echem odbiły się wyroki sądów rejonowych w Krakowie, które stanowią ważny precedens w walce z nieuczciwymi praktykami firm (trzeba powiedzieć dobitnie) - żerujących na potrzebujących.

Stan faktyczny sprawy. RPO: "Wykorzystanie osób z niepełnosprawnościami, by w ich imieniu dochodzić świadczeń pielęgnacyjnych z pobraniem prowizji. Wygrany proces z udziałem RPO"

Sprawa dotyczy mechanizmu, w którym spółka z o.o. oferowała osobom z niepełnosprawnościami lub ich opiekunom "pomoc" w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W zamian za prowadzenie spraw w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, firma zastrzegała sobie wynagrodzenie w wysokości aż trzykrotności miesięcznego świadczenia. W jednej z omawianych spraw, gdzie świadczenie przyznano na pół roku, opłata wyniosła połowę całkowitej kwoty, jaką pozwana miała otrzymać. To jawna dysproporcja, która budzi poważne wątpliwości etyczne i prawne.

Problem prawny pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym

Głównym problemem była forma działania spółki. Zgodnie z polskim prawem, pełnomocnikiem w postępowaniu administracyjnym może być jedynie osoba fizyczna, a nie spółka kapitałowa. Mimo to, w umowach zawartych z klientami, firma upoważniała się do powierzenia prowadzenia spraw innym osobom, w tym adwokatom i radcom prawnym. Taka konstrukcja prawna, zdaniem RPO, była wadliwa u samych podstaw.

Co więcej, sposób, w jaki spółka powierzała sprawy profesjonalnym pełnomocnikom, również był sprzeczny z ustawą o prawie o adwokaturze. Adwokat, który działał na zlecenie spółki, nie zawierał z klientami oddzielnej, pisemnej umowy, co generalnie jest wymogiem prawa. W ten sposób spółka omijała przepisy regulujące świadczenie pomocy prawnej i uniemożliwiała klientom skorzystanie z ochrony, jaką dają standardy zawodów zaufania publicznego.

Wygórowane wynagrodzenia i wyzysk

Oprócz nieprawidłowości formalnych, RPO zwrócił uwagę na rażącą dysproporcję między wartością usługi a pobieranym wynagrodzeniem. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości, minimalne wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego za prowadzenie sprawy o podobnym stopniu skomplikowania jest o ponad połowę niższe niż kwota, którą spółka żądała od swoich klientów. Rzecznik podkreślił, że sprawa o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, choć ważna dla życia klienta, nie jest zazwyczaj skomplikowana. Dodatkowo, klienci musieli sami składać wnioski i odbierać korespondencję, co dodatkowo obniżało realną wartość świadczonej "pomocy".

Czym jest wyzysk?

Zgodnie z przepisem art.  388 §  1 Kodeksu Cywilnego: jeżeli jedna ze stron, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo, niedoświadczenie lub brak dostatecznego rozeznania drugiej strony co do przedmiotu umowy, w zamian za swoje świadczenie przyjmuje albo zastrzega dla siebie lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy przewyższa w rażącym stopniu wartość jej własnego świadczenia, druga strona może według swego wyboru żądać zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia albo unieważnienia umowy.

§  1¹.  Jeżeli wartość świadczenia jednej ze stron w chwili zawarcia umowy przewyższa co najmniej dwukrotnie wartość świadczenia wzajemnego, domniemywa się, że przewyższa je w stopniu rażącym.

§  2.  Uprawnienia określone w § 1 wygasają z upływem lat trzech od dnia zawarcia umowy, a jeżeli stroną umowy jest konsument - z upływem lat sześciu.

Sąd Rejonowy w Krakowie, rozpatrując obie sprawy, w pełni podzielił tę argumentację. Uznał, że działanie spółki można zakwalifikować jako wyzysk, zgodnie z ww. art. 388 § 1 Kodeksu cywilnego. Jak było wskazane przepis ten dotyczy sytuacji, w której jedna ze stron, wykorzystując przymusowe położenie, niedołęstwo lub niedoświadczenie drugiej strony, zastrzega dla siebie świadczenie rażąco przewyższające wartość jej własnego świadczenia.

Precedensowe wyroki i ich znaczenie. RPO: "Wykorzystanie osób z niepełnosprawnościami, by w ich imieniu dochodzić świadczeń pielęgnacyjnych z pobraniem prowizji. Wygrany proces z udziałem RPO"

Sąd Rejonowy w swoich ustnych motywach uzasadnienia potwierdził, że umowy były nieważne i nie mogły stanowić podstawy do dochodzenia zapłaty. Zgodził się z RPO, że spółka z o.o. nie miała prawa do prowadzenia tych spraw i że dochodzone przez nią kwoty były rażąco wygórowane. Wyroki te, choć na razie nieprawomocne, stanowią potężny sygnał dla nieuczciwych firm, które w sposób zorganizowany wykorzystują osoby w trudnym położeniu.