Kiedy może nastąpić warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbywania kary?

• Pozbawienie wolności
• Przesłanki warunkowego przedterminowego zwolnienia z wykonanywania kary pozbawienia wolności
• Podsumowanie

Pozbawienie wolności

Prawo karne przewiduje takie sankcje jak: grzywna, ograniczenie wolności, pozbawienie wolności. Ostatnia z nich jest najbardziej dotkliwa i dlatego jest wymierzana tylko za większe przestępstwa. Ma ona jednak wiele celów. Są nimi między innymi:

• zapobieganie popełnieniu kolejnego przestępstwa poprzez izolację od społeczeństwa;
• ukaranie sprawcy, czyli wymierzenie sprawiedliwości za uczynione zło;
• odstraszanie innych członków społeczeństwa od popełniania takiego czynu zabronionego;
• resocjalizacja skazanego, żeby w przyszłości po wyjściu z zakładu karnego, nie popełnił już czynu zabronionego.

Pomimo tych wielu funkcji, ten rodzaj kary jest szczególnie dotkliwy dla skazanego. Polega on bowiem na odizolowaniu go od społeczeństwa oraz rodziny. Ponadto, człowiek musi też dostosować się do więziennego trybu życia.

Przesłanki warunkowego przedterminowego zwolnienia z wykonanywania kary pozbawienia wolności

Wspomniana wyżej instytucja polega na tym, że skazany, który odbywa karę pozbawienia wolności może wcześniej przed upływem orzeczonego terminu, opuścić zakład karny i wyjść na wolność. Natomiast takie rozwiązanie może być stosowane tylko wobec niektórych więźniów, którzy spełniają określone prawem warunki. Są to przede wszystkim: postawa, zachowanie takiego człowieka po popełnieniu czynu oraz w trakcie odbywania kary, które wskazują na to, że nie naruszy ponownie prawa oraz będzie wykonywał orzeczone środki karne, zabezpieczające. Ponadto, sąd decydując o warunkowym zwolnieniu z odbywania kary bierze pod uwagę także okoliczności popełnienia przestępstwa. W zależności od konkretnej sprawy mogą mieć charakter łagodzący albo obciążający sprawcę czynu. Inaczej bowiem ocenia się na przykład osobę, która w sposób zaplanowany, przemyślany popełniła przestępstwo, a inaczej kogoś kto został mocno sprowokowany i działał pod wpływem emocji.

Co więcej, przepis art. 78 Kodeksu karnego określa minimalny czas wykonania kary, który uprawnia sąd do orzekania o warunkowym przedterminowym zwolnieniu z wykonania kary. Zasadą jest to, że skazany może ubiegać się o takie zwolnienie najwcześniej po odbyciu co najmniej połowy czasu kary. W przypadku gdy orzeczono względem niego karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 25 lat – po odbyciu co najmniej 15 lat kary. W przypadku osoby skazanej w warunkach recydywy ubieganie się o warunkowe przedterminowe zwolnienie możliwe jest po odbyciu dwóch trzecich kary, zaś w przypadku skazania w warunkach recydywy wielokrotnej oraz skazanego, wobec którego wydano prawomocne postanowienie stwierdzające, że bezprawnie utrudniał wykonanie kary pozbawienia wolności, po odbyciu trzech czwartych kary.

Warto też dodać, iż skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności może zostać tak warunkowo zwolniony dopiero po odbyciu co najmniej 30 lat kary. Taka możliwość daje jednak pewną nadzieję na to, że jeżeli będzie się dobrze zachowywał, poddawał resocjalizacji, to ma szansę w przyszłości na to, żeby wyjść na wolność.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbywania kary nie jest jednak łatwe do uzyskania. Jak wskazał bowiem Sąd Apelacyjny w Lublinie w postanowieniu z dnia 26 października 2005 roku, II Akzw 622/05:

„Warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbycia reszty kary jest zawsze fakultatywne, a zatem nawet zaistnienie wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie, jak i w art. 78 § 1 KK, nie obliguje sądu do udzielenia tego zwolnienia. Ponadto, udzielenie warunkowego przedterminowego zwolnienia jest możliwe dopiero po stwierdzeniu zaistnienia kumulatywnie wszystkich powołanych przesłanek, a nie tylko niektórych wymienionych w przepisie art. 77 § 1 KK.”

W orzeczeniu tym wskazano więc, że orzekanie o warunkowym przedterminowym zwolnieniu jest dopuszczalne dopiero gdy zostaną spełnione łącznie wszystkie przesłanki, które zgodnie z kodeksem karnym uprawniają do takiego zwolnienia. Ponadto, nawet zaistnienie wszystkich tych przesłanek wcale nie oznacza jeszcze tego, że sąd zezwoli na takie przedterminowe zwolnienie. Sąd bowiem może je orzec, ale wcale nie musi. Do tej kwestii sąd powinien więc podchodzić bardzo indywidualnie analizując wszystkie szczegóły danej sprawy.

Z drugiej jednak strony należy też zaznaczyć, iż stosowanie instytucji warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbywania kary pozbawienia wolności nie może być podporządkowane dowolnemu uznaniu sędziowskiemu, zależnemu od humoru sędziego itp. Warto bowiem odnieść się do postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 24 marca 2009 roku, II Akzw 195/09, zgodnie z którym:

„Udzielenie przedterminowego zwolnienia z kary osobie na to zasługującej nie jest postąpieniem oddanym dowolnemu uznaniu sędziowskiemu, ale jest powinnością sądu służącą sprawiedliwości. Odmówienie zwolnienia skazanemu, który na to zasługuje, szkodzi działalności penitencjarnej, bo może wskazywać, że nawet zasadnicze zmiany postaw skazanych, wzorowe postępowanie w zakładzie karnym, angażowanie się w inicjatywy penitencjarne i podobne zachowania nie znajdują uznania sądów, nielicującej ze sprawiedliwością i udaremniać wyniki resocjalizacji skazanych, a zresztą całej działalności penitencjarnej.”

Co ważne, udzielenie warunkowego przedterminowego zwolnienia nie oznacza zakończenia procesu resocjalizacji. Jak bowiem podkreśla Sąd Apelacyjny w Lublinie w postanowieniu z dnia 27 grudnia 2007 roku, II Akzw 1075/07:

„Udzielenie dobrodziejstwa instytucji warunkowego przedterminowego zwolnienia nie oznacza zakończenia procesu resocjalizacji. Resocjalizacja taka jest bowiem kontynuowana w warunkach wolnościowych podczas wyznaczonego okresu próby, a służą jej m.in. obowiązki nałożone przez sąd penitencjarny na warunkowo zwolnionego i oddanie go pod dozór kuratora.”

Orzekając o takim przedterminowym zwolnieniu sąd może zobowiązać skazanego do różnych obowiązków, jak między innymi:

• informowanie sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby;
• poddania się terapii;
• powstrzymywania się od przebywania w określonych miejscach, środowiskach;
• wykonywania pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu.

Podsumowanie

Pozbawienie wolności jest bardzo surową, dotkliwą karą. Istnieje możliwość ku temu by wcześniej zakończyć jej odbywanie. Skorzystanie z tego rozwiązania nie jest jednak łatwe, ponieważ musi zostać spełnionych wiele wymogów, a w każdej sprawie sąd ocenia wszystkie okoliczności bardzo indywidualnie. W niektórych przypadkach sąd wymierzając karę może też orzec o zakazie przedterminowego warunkowego zwolnienia z jej odbywania.

Należy jednak pamiętać, że sąd nie może odmówić zastosowania tegoż rozwiązania gdy zostaną spełnione wszystkie wymogi oraz zaistnieją bardzo dobre wyniki resocjalizacji. Byłoby to bowiem nie tylko nierespektowanie przez sąd prawa, ale także utrudnianie procesu resocjalizacji.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbywania kary pozbawienia wolności należy odróżnić od czasowego zawieszenia wykonanywania kary pozbawienia wolności. To drugie rozwiązanie może być zastosowane w wyjątkowych sytuacjach jak np. ciężka choroba skazanego lub potrzeba opieki nad bliską osobą z rodziny. W takim przypadku kara pozbawienia wolności nie ulega zakończeniu, ale jest zatrzymana na określony czas. Po jego upływie skazany nadal musi odbyć resztę orzeczonego czasu pozbawienia wolności.

Na postanowienie w przedmiocie warunkowego zwolnienia przysługuje zażalenie. Podlega ono rozpoznaniu w terminie 14 dni. Na postanowienie odmawiające udzielenia warunkowego zwolnienia przysługuje zażalenie także dyrektorowi zakładu karnego lub sądowemu kuratorowi zawodowemu, jeżeli składali wniosek o warunkowe zwolnienie.

Do złożenia wniosku o warunkowe przedterminowe zwolnienie należy złożyć odpowiednie dokumenty, jak między innymi: zaświadczenie o odbywaniu kary, opinia wychowawcy lub psychologa, inne dokumenty dotyczące zachowania skazanego w czasie odbywania kary.

Autor: Radca prawny dr Kamil Lorek