Odmowa orzeczenia rozwodu z uwagi na dobro dziecka

Prawo nie określa wprost co składa się na dobro dzieci w kontekście postępowania rozwodowego. Dobro dziecka można więc pojmować jako dodatnią w społecznej hierarchii wartości ocenę sytuacji dziecka z punktu widzenia zaspokojenia całokształtu jego potrzeb, materialnych i niematerialnych. Kodeks rodzinny i opiekuńczy traktuje więc dobro dziecka jako bezwzględną negatywną przesłankę rozwodową. Przepis nie określa przy tym żadnych wyjątków od tej reguły.
Przy ocenie, czy dobro dziecka sprzeciwia się rozwodowi, należy mieć na uwadze jego wiek. "Wiek bliski pełnoletności pozwala dziecku z reguły na nieskrępowany kontakt z obojgiem rodziców i dlatego tylko szczególne powody mogłyby przemawiać za odmową rozwodu" (orzeczenie SN z dnia 20 listopada 1952 r., C 600/52, OSNCK 1954, nr 2, poz. 31), z kolei młodsze dziecko, w okresie dojrzewania, może szczególnie boleśnie odczuć orzeczenie rozwodu (zob. orzeczenie SN z dnia 23 marca 1956 r., III C 347/55, OSNCK 1956, nr 4, poz. 114).
Ochrona dobra dziecka trwa aż do chwili osiągnięcia przez niego pełnoletności. Ochrona ta dotyczy jednak tylko dzieci pochodzących z małżeństwa. W szczególności z ochrony takiej nie korzysta dziecko jednego z małżonków ze związku pozamałżeńskiego. Natomiast w doktrynie, jak i w orzecznictwie panuje ugruntowany pogląd, że art. 56 § 2 k.r.o. dotyczy tak dzieci biologicznych obojga małżonków, jak i dzieci przysposobionych (zob. orzeczenie SN z dnia 7 listopada 1957 r., IV CR 306/57, OSNCK 1958, nr 4, poz. 113).
Obok wieku drugim czynnikiem kształtującym ocenę rozwodu z punktu widzenia dobra małoletnich dzieci jest stan ich zdrowia fizycznego i psychicznego. Za uzasadnione należy uznać również stanowisko, że orzeczenie rozwodu nie jest dopuszczalne z uwagi na dobro dziecka, jeżeli materiał dowodowy sprawy daje podstawę do podzielenia obaw małżonka odmawiającego swej zgody na rozwód, że założenie przez małżonka żądającego rozwodu nowej rodziny może doprowadzić do zerwania kontaktów z dzieckiem (wyrok SN z dnia 12 września 1975 r., III CR 226/75, LEX nr 7750).
Nie zawsze jednak nawet wystąpienie takich okoliczności będzie podstawą do odmowy udzielenia rozwodu z uwagi na dobro dziecka. Oceniając przesłankę negatywną rozwodu z punktu dobra dziecka niezbędne jest również odniesienie się do faktycznego sprawowania władzy przez małżonków w trakcie trwania związku małżeńskiego. Stosując przesłankę negatywną dobra dziecka, obowiązkiem sądu jest dokonać pełnej oceny całokształtu stosunków osobistych rodziców i dziecka, jak również sytuacji materialnej dziecka jaka powstanie w wyniku rozwodu. Ocena wywiązywania się małżonków z obowiązków alimentacyjnych wobec dziecka jest niezbędna dla ustalenia hipotetycznej sytuacji dziecka po rozwodzie. Opuszczenie rodziny i niedopełnianie obowiązku alimentacyjnego przez małżonka żądającego rozwodu może wskazywać na zamiar całkowitego zerwania przez rodzica jakichkolwiek więzi z dzieckiem, co byłoby wyraźnie sprzeczne z dobrem małoletniego. Za wnioskiem, że dobro dzieci ucierpi wskutek rozwodu, może przemawiać również nieustępliwe stanowisko małżonków co do sposobu wykonywania w przyszłości władzy rodzicielskiej, a zwłaszcza domaganie się każdego z rodziców, by dzieci powierzono jemu z wyłączeniem wszelkiej ingerencji drugiego małżonka. Dotyczy to w szczególności wypadków, gdy istnieją podstawy do przewidywania, że utrzymanie status quo w stosunkach wzajemnych rodziców będzie dla ich małoletnich dzieci bardziej korzystne.