Czy zawsze trzeba płacić opłaty sądowe

• Kto nie musi wnosić opłat sądowych
• W jakich sprawach nie pobiera się opłat sądowych

Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych reguluje zasady, na jakich pobierane są opłaty w tych sprawach. Przewiduje ona szereg wyjątków od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Wyjątki te mają charakter zarówno podmiotowy – ustawa wskazuje podmioty niemające obowiązku ponoszenia kosztów, jak i przedmiotowy – ustawa wskazuje, w jakich sprawach nie pobiera się opłat.

Kto nie musi wnosić opłat sądowych

Podmiotem, który zwolniony jest z obowiązku uiszczania opłat w sprawach cywilnych jest Skarb Państwa. 

Nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (czyli zarówno opłat jak i wydatków): 

• strona dochodząca ustalenia ojcostwa lub macierzyństwa oraz roszczeń z tym związanych; 

• strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych oraz strona pozwana w sprawie o obniżenie alimentów; 
• strona wnosząca o uznanie postanowień umownych za niedozwolone; 
• pracownik wnoszący powództwo albo składający wniosek o wszczęcie postępowania nieprocesowego , o ile wartość przedmiotu sporu nie jest wyższa niż 50 000 zł, lub strona wnosząca odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych; 
• kurator wyznaczony przez sąd orzekający lub sąd opiekuńczy dla danej sprawy; 
• prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta i Rzecznik Finansowy; 
• powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów w sprawach dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz w sprawach dotyczących ochrony indywidualnych interesów konsumenta; 
• inspektor pracy oraz związki zawodowe w sprawach z zakresu prawa pracy; 
• strona w sprawach związanych z ochroną zdrowia psychicznego; 
• osoba ubezwłasnowolniona w sprawach o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia; 
• strona, która została zwolniona od kosztów sądowych przez sąd – w zakresie przyznanego jej zwolnienia; 

• strona dochodząca naprawienia szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego; 
• osoba ubiegająca się o uzyskanie kompensaty na podstawie ustawy o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych; 
• strona w sprawach dotyczących wypłat oraz zwrotu należności powstałych w wyniku realizacji przepisów z zakresu ochrony roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy; 
• osoba dotknięta przemocą w rodzinie w sprawach o zobowiązanie osoby stosującej przemoc w rodzinie do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub zakazanie zbliżania się do tego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia; 
• osoba wnosząca pozew o przyznanie renty wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia lub występująca z żądaniem udzielenia zabezpieczenia takiego roszczenia.

Ponadto obowiązku uiszczania opłat nie mają:

• organizacje pożytku publicznego (z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej);
• stowarzyszenia ogrodowe w rozumieniu ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych;
• organizacje pozarządowe oraz inne podmioty w sprawach dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Za kuratora wydatki ponosi tymczasowo strona, dla której kurator został ustanowiony, a gdyby to nie było możliwe – strona, która swym wnioskiem lub swą czynnością spowodowała ustanowienie kuratora, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. 

W pozostałych wymienionych wyżej wypadkach za stronę zwolnioną od kosztów sądowych wydatki ponosi tymczasowo Skarb Państwa. 

W jakich sprawach nie pobiera się opłat sądowych

Nie pobiera się opłat od wniosku: 

• o udzielenie zabezpieczenia, zgłoszonego w piśmie rozpoczynającym postępowanie; 
• o przyjęcie oświadczenia o uznaniu dziecka, o nadanie dziecku nazwiska, o przysposobienie dziecka, o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką oraz o umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka; 
• o przesłuchanie świadka testamentu ustnego, o otwarcie i ogłoszenie testamentu oraz o zwolnienie z obowiązków wykonawcy testamentu; 
• będącego podstawą wszczęcia przez sąd postępowania z urzędu, a także od pism składanych sądowi opiekuńczemu w wykonaniu obowiązku wynikającego z ustawy albo nałożonego przez ten sąd; 
• o odtworzenie zaginionych lub zniszczonych akt; 
• o wpis w księdze wieczystej prawa własności uzyskanego na podstawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości; 
• naczelnika urzędu skarbowego o wpis w księdze wieczystej hipoteki przymusowej na zabezpieczenie należności państw członkowskich lub państw trzecich; 
• o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego organizacji społecznych oraz kościołów i związków wyznaniowych ubiegających się o status organizacji pożytku publicznego; 
• wynikającego ze zmian w podziale terytorialnym państwa, o wpis w księdze wieczystej prawa własności i prawa użytkowania wieczystego na rzecz jednostek samorządu terytorialnego; 
• o zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem w wyniku prowadzenia mediacji na podstawie umowy o mediację; 
• komornika o wykreślenie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji. 

Nie pobiera się opłat od pozwu:

• o odszkodowanie za stratę majątkową w następstwie ograniczenia wolności i praw człowieka i obywatela w czasie stanu nadzwyczajnego; 
• o ochronę dóbr osobistych, gdy sprawa dotyczy patriotycznych tradycji zmagań Narodu Polskiego z okupantami, nazizmem i komunizmem, wniesionego przez kombatanta lub jego zstępnego, a także osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, których statutowym celem jest ochrona patriotycznych tradycji zmagań Narodu Polskiego z okupantami, nazizmem i komunizmem;
• o roszczenie majątkowe z tytułu zbrodni ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości, zbrodni wojennej lub zbrodni agresji;
• o ochronę dobrego imienia Rzeczypospolitej Polskiej lub Narodu Polskiego. 

Nie pobiera się opłat od: 

• zażalenia na postanowienie sądu, którego przedmiotem jest odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia oraz odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie; 
• zażalenia na postanowienie sądu dotyczące wysokości opłaty albo wysokości wydatków; 
• skargi na orzeczenie referendarza sądowego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych; 
• skargi na orzeczenie referendarza sądowego w przedmiocie odmowy ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. 

Nie pobiera się opłat: 

• od wniosku, zażalenia i apelacji nieletniego w postępowaniu w sprawach nieletnich. 
• od skargi na orzeczenie referendarza sądowego i zażalenia w elektronicznym postępowaniu upominawczym. 

Nie pobiera się opłat w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób, a wydatki ponosi Skarb Państwa. 

Skarb Państwa ponosi wydatki: 

• w toku postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych,
• w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

W toku postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy o roszczenia pracownika wydatki obciążające pracownika ponosi tymczasowo Skarb Państwa. Sąd pracy w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji rozstrzyga o tych wydatkach, z tym że obciążenie pracownika tymi wydatkami może nastąpić w wypadkach szczególnie uzasadnionych. 

Nie pobiera się opłaty sądowej, a uiszczoną opłatę zwraca się, jeżeli zażalenie, wniesione na zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pisma albo na postanowienie sądu o odrzuceniu środka zaskarżenia, sąd uzna za oczywiście uzasadnione.