Czy można głosować w wyborach samorządowych poza miejscem zameldowania?

Głosowanie poza miejscem zameldowania

Zobacz produkt: Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz

Przy okazji ostatnich wyborów prezydenckich głośno było w mediach o możliwości głosowania poza miejscem zameldowania. Dotyczyło to albo instytucji dopisania do spisu wyborców gminy, w której w okresie wyborów osoba będzie tymczasowo przebywała (art. 31 Ustawy o wyborze Prezydenta RP), albo wydania zaświadczenia o prawie do głosowania (art. 33 ww. ustawy). Podobne ułatwienia dla wyborców przewidują przepisy dotyczące wyborów parlamentarnych. Odpowiednio: art. 19 (dopisanie do listy wyborców) i art. 23 (zaświadczenie o prawie do głosowania) Ordynacji wyborczej do Sejmu i Senatu.

Udogodnienia te są coraz bardziej popularne wśród wyborców. W związku ze zbliżającymi się wyborami samorządowymi rodzą się pytania czy podobne uprawnienia przysługiwać nam będą przy wybieraniu członków rad gmin, powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.

Zobacz również serwis: Wybory

Wybory samorządowe

Niestety. W wyborach lokalnych 21 listopada i 5 grudnia 2010 r. poza kilkoma wyjątkami, nie będziemy mogli głosować przebywając poza miejscem naszego zameldowania.

Wynika to ze specyfiki wyborów samorządowych i powiązanym z nimi pojęciem lokalnej wspólnoty samorządowej. Zgodnie z art. 16 Konstytucji RP wspólnotę samorządową tworzy ogół mieszkańców danej jednostki zasadniczego podziału terytorialnego. Uczestniczy ona w sprawowaniu władzy publicznej wykonując w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność istotną część zadań publicznych. Trudno byłoby wyrazić zgodę na to aby np. mieszkaniec Szczecina miał decydować o wyborze władz Rzeszowa, skoro nie należy do wspólnoty zrzeszającej mieszkańców tego akurat miasta.

Zobacz również serwis: Gmina

Kolejną przeszkodą byłyby ogromne trudności organizacyjne w przypadku gdybyśmy mogli wybierać „swoich” lokalnych kandydatów poza granicami naszego samorządu. W każdej gminie kandydują inne osoby. Nawet gdyby wyborca odpowiednio wcześniej poinformował właściwy organ o tym gdzie będzie przebywał w dniu wyborów, to przesyłanie list kandydatów w wyznaczone miejsca, przy większej liczbie podobnych wniosków, wiązałoby się ze znacznym zwiększeniem kosztów przeprowadzenia wyborów w skali całego kraju.

Mając na uwadze powyższe, udogodnienia związane z wyborami prezydenckimi i parlamentarnymi nie znalazły się ani w Ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw ani w Ustawie o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta. W ten sposób ustawodawca dał prymat wyrażonej w Preambule Konstytucji zasadzie sprawności działania instytucji publicznych, kosztem wyborczej zasady powszechności, która sprawdza się przy wyborach organów centralnych państwa, ale nie można jej nadać tak szerokiego zastosowania do wyborów lokalnych.

---

Wyjątki

Chociaż są pewne wyjątki. Jedną z niewielu możliwości oddania głosu, bez odwiedzania własnego lokalu wyborczego, przy wyborach samorządowych daje art. 40a dodany do Ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw ustawą z dnia 19 listopada 2009 r.

Dotyczy to jednak tylko wyborców kończących najpóźniej w dniu wyborów 75 rok życia albo posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności albo określone orzeczenie organu rentowego. Osoby te mogą udzielić pełnomocnictwa do głosowania w ich imieniu. Akt pełnomocnictwa do głosowania sporządza się na wniosek wyborcy, wniesiony do wójta (burmistrza, prezydenta miasta) gminy, w której wyborca jest wpisany do rejestru wyborców, najpóźniej w 10 dniu przed dniem wyborów.

Czynności związane ze sporządzeniem aktu pełnomocnictwa są wolne od opłat. Wniosek powinien zawierać: nazwisko i imię (imiona), imię ojca, datę urodzenia, numer ewidencyjny PESEL oraz adres zamieszkania zarówno wyborcy, jak i osoby, której ma być udzielone pełnomocnictwo do głosowania, a także wyraźne oznaczenie wyborów, których dotyczy pełnomocnictwo do głosowania.

Zobacz również: Na czym polega obowiązek meldunkowy

Pacjenci i więźniowie

Inna sytuacja, w której możliwe jest głosowanie poza własnym obwodem dotyczy przebywających w szpitalach, zakładach pomocy społecznej, zakładach karnych i aresztach śledczych. Rada gminy na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta) jest zobligowana do utworzenia w jednym z tych miejsc odrębnego obwodu głosowania jeżeli w dniu wyborów będzie w nim przebywać co najmniej 15 wyborców (art. 30 ust. 2b Ordynacji wyborczej do rad gmin, powiatów i sejmików województw).

Jednak dotyczy to głosujących objętych rejestrem wyborców w gminie, na terenie której położona jest wymieniona jednostka. Tak więc w tym wypadku osoba zameldowana np. w Olsztynie, a przebywająca w jednym z warszawskich szpitali także nie będzie miała możliwości oddania głosu w najbliższych wyborach.

Wniosek o wpisanie do stałego rejestru wyborców

Wobec takich ograniczeń ustawowych pozostają nam już tylko dwa rozwiązania: zameldowanie się na stałe w gminie, w której zamierzamy oddać głos lub złożenie wniosku w jej Wydziale Spraw Obywatelskich lub Wydziale Ewidencji Ludności o wpisanie do stałego rejestru wyborców.

Zgodnie z art. 11 Ordynacji wyborczej do Sejmu i Senatu rejestr wyborców dzieli się na część A (obejmującą obywateli polskich) oraz część B (obejmującą obywateli Unii Europejskiej). Tak więc z wnioskiem o dopisanie do rejestru wyborców mogą również wystąpić obywatele państw członkowskich UE, niebędący obywatelami polskimi, którzy wykażą, że stale zamieszkują na terenie danej gminy.

Wniosek o dopisanie do rejestru wyborców składa się na formularzu według wzoru ustalonego w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie rejestru wyborców z dnia 11 marca 2004 r. (Dz.U. Nr 42, poz. 388).

Wzór wniosku dla obywateli polskich stanowi załącznik nr 3, a dla obywateli innych państw UE załącznik nr 4 tego rozporządzenia. Wniosek obywatela polskiego powinien zawierać: nazwisko i imiona wyborcy, imię ojca, datę urodzenia, numer ewidencyjny PESEL i adres zamieszkania.

Zobacz również: Jak przebiegają wybory do rady gminy

---

Obywatel UE podaje we wniosku: nazwisko i imiona, imię ojca, datę urodzenia, obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej, numer paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość oraz adres zamieszkania wyborcy. Ponadto musi on dołączyć:

• kserokopię ważnego dokumentu stwierdzającego tożsamość oraz

• pisemną deklarację, w której podaje:
  • swoje obywatelstwo i adres stałego zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
  • nazwę okręgu wyborczego albo miejscowości, w państwie członkowskim swojego pochodzenia, gdzie jest umieszczony w rejestrze wyborców,
  • oświadczenie, że zamierza korzystać z czynnego prawa wyborczego tylko na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
  • oświadczenie, że w państwie członkowskim swojego pochodzenia nie został pozbawiony czynnego prawa wyborczego

Wnioski te nie są obciążone żadną opłatą. Decyzję o wpisaniu lub o odmowie wpisania do rejestru wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) w terminie 3 dni od dnia wniesienia wniosku, jednak w przypadku obywateli Unii Europejskiej – nie później niż 30-dnia po zarządzeniu wyborów. O wpisaniu wyborcy do rejestru niezwłocznie zawiadamia się urząd gminy właściwy ze względu na ostatnie miejsce zameldowania wnioskodawcy na pobyt stały w celu skreślenia go z rejestru wyborców w tej gminie.

Studenci

W praktyce grupą najbardziej zainteresowaną możliwością dopisania do rejestru wyborców są studenci. Jednak urząd nie uwzględnia takich wniosków automatycznie. Osoba chcąca skorzystać z tego prawa musi przekonać urzędników, że zamieszkuje w danej gminie pod stałym adresem, zamierza pozostawać w niej w przyszłości, z zamiarem stałego pobytu, itd. W takim wypadku, trudno uprawdopodobnić niektórym studentom, np. mieszkającym w akademikach, wracającym na wakacje do swych rodzinnych miejscowości i tam zameldowanym, że to właśnie w tym konkretnym mieście przebywają i zamierzają dalej stale zamieszkiwać.

Zobacz również serwis: Student

Tak więc, jeśli nie osiągnęliśmy jeszcze odpowiedniego wieku, ani też nie mamy żadnych przeszkód zdrowotnych i nie chcemy zmieniać naszego miejsca zameldowania/zamieszkania, a zależy nam bardzo na spełnieniu obywatelskiego obowiązku głosowania – postarajmy się nie planować żadnych wyjazdów w czasie najbliższych wyborów samorządowych.