Kodeks pracy, Urlop wypoczynkowy

Urlop wypoczynkowy jest jednym z podstawowych uprawnień pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę. Ma on charakter coroczny, płatny i niezbywalny, co oznacza, że pracownik nie może się go zrzec, a pracodawca ma obowiązek prawidłowo go udzielać. Naruszenie przepisów urlopowych, w szczególności nieudzielenie pracownikowi przysługującego urlopu, może skutkować odpowiedzialnością wykroczeniową pracodawcy i karą grzywny. Jakie zasady udzielania i wykorzystywania urlopu wypoczynkowego obowiązują w 2026 roku?

Pod koniec 2026 roku część Polaków skorzysta z dodatkowego dnia wolnego od pracy, który w połączeniu z układem kalendarza zapewni aż pięć kolejnych dni wolnego bez konieczności wykorzystywania urlopu wypoczynkowego. Termin wyznaczył Prezes Rady Ministrów, jednak jego decyzja nie obejmuje wszystkich zatrudnionych. W prywatnych firmach o przyznaniu wolnego zdecyduje pracodawca. Wyjaśniamy, kto skorzysta z wyjątkowo długiej przerwy świątecznej i jakie zasady obowiązują pozostałych pracowników.

Zasady są proste - pracownik nie może zrzec się przysługującego mu urlopu wypoczynkowego, a pracodawca powinien udzielić urlopu w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo. Zdarzają się jednak sytuacje, że prawo do urlopu wypoczynkowego ulega przedawnieniu. Ile wynosi okres przedawnienia? Jak należy go liczyć?

Jak rozliczyć czas pracy pracownika w przypadku święta wypadającego w sobotę? Jakie są obowiązki pracodawcy i prawa pracownika z tym związane? Dlaczego święto w sobotę powoduje obniżenie wymiaru czasu pracy? Jak obliczyć wymiar czasu pracy w sierpniu i grudniu 2026 roku? Do kiedy należy wyznaczyć dzień wolny za święto w sobotę? Czy dzień wolny za święto można podzielić na godziny? Co jeżeli dzień wolny za święto w sobotę koliduje z terminem urlopu wypoczynkowego lub zwolnienia lekarskiego? Co grozi pracodawcy za nieprawidłowe rozliczenie święta w sobotę? Na te i inne pytania odpowiada Karolina Woźniczka, starsza specjalistka ds. kadr i płac w Meritoros SA.

Nawał obowiązków, pracoholizm, są tacy którzy mają jeszcze niewykorzystany urlop z ubiegłego roku. Nie można go chomikować w nieskończoność. Do kiedy trzeba wykorzystać zaległe, wolne dni? Jest konkretny termin, którego nie może przekroczyć pracodawca, bo w przeciwnym razie grożą mu kary. Co z zatrudnionymi? Czy niewykorzystany urlop przepada?

Kodeks pracy przewiduje kilka sytuacji, kiedy pracownik nie ma obowiązku pracować na wypowiedzeniu. Można w tym czasie, a czasami nawet trzeba, wykorzystać urlop wypoczynkowy. Pracodawca ma prawo zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy. Możliwe jest również otrzymanie dni wolnych na poszukiwanie nowej pracy. Strony mogą również ustalić wcześniejszy termin rozwiązania umowy o pracę.

Nowelizacja Kodeksu pracy, która wchodzi w życie z dniem 5 listopada 2026 r. nakłada na pracodawców nowe obowiązki. Podmioty zatrudniające od 10 do 49 pracowników będą musiały tworzyć regulaminy w związku z dyskryminacją i mobbingiem. Co z pozostałymi i jak liczyć próg 10 pracowników?

Sytuację uratował sąd II instancji uznał, że doszło do naruszenia art. 218 § 1a Kodeksu karnego. Ale zdaniem sądu rejonowego odpowiedzialność karna za krzyki wobec pracownika pojawia się dopiero wtedy, gdy zachowanie można uznać za „uporczywe”. W analizowanej sprawie świadkowie zgodnie zeznawali, że prezes nie tylko podnosił głos, lecz wręcz „wrzeszczał” i „darł się” na pracownicę. Mimo to został uniewinniony.Problem polegał na tym, że Kodeks karny nie definiuje pojęcia „uporczywości”, pozostawiając jego ocenę sądowi. Sędzia przyjął, że o uporczywym zachowaniu można mówić dopiero wtedy, gdy takie incydenty występują co najmniej raz w tygodniu przez pół roku. W praktyce oznaczało to, że nawet 26 cotygodniowych przypadków „wrzeszczenia” lub „darcia się” nie spełniało jeszcze tego kryterium. Dopiero kolejny incydent mógłby otworzyć drogę do wymierzenia kary grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do dwóch lat. Według takiej interpretacji także krzyki powtarzające się dwa razy w miesiącu nie miałyby charakteru uporczywego. Opierając się na przyjętym przez siebie progu liczby incydentów, który nie wynika wprost z przepisów, sąd rejonowy uznał, że zachowanie prezesa nie wyczerpało znamion przestępstwa i wydał wyrok uniewinniający.

Szkoda wyrządzona pracodawcy przez pracownika nie daje temu pracodawcy prawa do samodzielnego sięgnięcia po jego wynagrodzenie. Nawet gdy odpowiedzialność pracownika wydaje się oczywista np. uszkodził służbowy sprzęt, doprowadził do niedoboru w kasie albo naraził firmę na wymierną stratę, pracodawca nie może po prostu pomniejszyć jego najbliższej wypłaty o wartość szkody. Wynagrodzenie za pracę podlega bowiem szczególnej ochronie, a przepisy Kodeksu pracy ściśle określają, kiedy i na jakich zasadach można dokonać potrącenia.

Już za niecałe 2 miesiące pracodawcy będą mieli dodatkowe obowiązki. Jakie wymagania reguluje nowelizacja Kodeksu pracy, która wejdzie w życie w listopadzie 2026 r.? Czy prawna ochrona przed mobbingiem obejmuje tylko zatrudnionych na umowie o pracę?

Od ubiegłego roku obowiązują przepisy dotyczące neutralności płciowej ogłoszeń o pracę i nazw stanowisk. Wątpliwości pracodawców wzbudziło jednak m.in. to, czy określenie „osoba” może zostać uznane za naruszenie nowych regulacji. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej odpowiedziało na tę kwestię w związku z interpelacją poselską.

Urlop na żądanie jest częścią urlopu wypoczynkowego. Udzielany jest na żądanie pracownika, często w ostatniej chwili, w celu umożliwienia załatwienia spraw osobistych. Czy niewykorzystany urlop przechodzi na następny rok kalendarzowy? Jakie wynagrodzenie przysługuje za urlop na żądanie?

Regulamin pracy to instrukcja, która powinna wskazywać pracownikom, jakich zasad muszą przestrzegać w ramach stosunku pracy. Pracodawcy często traktują go jak nikomu nieprzydatną kopię przepisów ustawowych, a to duży błąd, bo dobrze napisany regulamin pełni rolę narzędzia ułatwiającego nie tylko codzienność pracowników, ale przede wszystkich działu kadr.

Okres próbny może trwać do 3 miesięcy. Czy w tym czasie pracownik może skorzystać z urlopu wypoczynkowego? Jeśli tak to ile dni mu przysługuje? Co na to Kodeks pracy?

Podjęcie pierwszej pracy po studiach rodzi dużo pytań. Pracownik dopiero poznaje swoje prawa i obowiązki. Ile dni urlopu wypoczynkowego przysługuje w pierwszej pracy po studiach? Kiedy najwcześniej można skorzystać z urlopu?

Pracodawca ma obowiązek udzielenia zaległego urlopu wypoczynkowego najpóźniej do 30 września kolejnego roku. Istnieją jednak sytuacje, gdy zachowanie tego terminu jest niemożliwe np. z powodu choroby pracownika czy urlopu macierzyńskiego.

5 listopada 2026 r. wejdą w życie nowe przepisy dotyczące mobbingu. Zmiany wprowadza ustawa z 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego. Nowelizacja ma szczególne znaczenie dla tzw. mobbingu poziomego, czyli sytuacji, w której sprawcą nękania jest współpracownik albo grupa współpracowników.

Zmiana pracodawcy w trakcie roku powoduje wątpliwości dotyczące urlopu wypoczynkowego. Po jakim czasie przysługuje urlop w nowej pracy? Od czego zależy, kiedy można skorzystać z urlopu na żądanie? 

Urlop z powodu siły wyższej w 2026 roku - ile dni dla każdego pracownika przewiduje Kodeks pracy? Ile jest płatny? Jak napisać wniosek o zwolnienie od pracy z powodu działania siły wyższej i ile wcześniej go złożyć? Czy trzeba uzasadniać wniosek? Artykuł zawiera przykłady siły wyższej.

Pracę zarobkową można wykonywać na różnych podstawach. Przykładem jest umowa o dzieło lub zlecenie. Czy osoba zatrudniona na takiej umowie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy?

Czy przerwa w pracy związana z korzystaniem z uprawnień rodzicielskich wpływa na zakres uprawnień pracownika dotyczących urlopu wypoczynkowego? W których sytuacjach wymiar przysługującego urlopu należy obniżyć, a w których nie?

Tysiące Polaków mogą zyskać dodatkowe lata stażu pracy. Wystarczy zdobyć odpowiednie zaświadczenie z ZUS. To efekt ważnych zmian w Kodeksie pracy, które pozwolą doliczyć wcześniej pomijane okresy zatrudnienia m.in. zlecania i działalność gospodarczą. Żeby jednak do tego doszło trzeba złożyć wniosek o zaświadczenie do ZUS. Bez tego dokumentu dodatkowe miesiące lub nawet lata pracy po prostu przepadną.

Uprawnienie do dodatkowego urlopu powstaje na mocy przepisów. Pracodawca obowiązku sporządzania ani wręczania pracownikowi socjalnemu odrębnego pisma potwierdzającego nabycie takiego prawa.

Młodocianemu w okresie nauki zawodu oraz przyuczenia do wykonywania określonej pracy przysługuje wynagrodzenie. Od września zmieni się jego wysokość. Jakie warunki muszą być spełnione, żeby zatrudnić pracownika młodocianego w celu przygotowania zawodowego?

Państwowa Inspekcja Pracy - a konkretnie eksperci Okręgowego Inspektoratu Pracy w Gdańsku - udzielili wyjaśnień odnośnie przepisów i praktyki dotyczących udzielania pracownikom dni wolnych za święta przypadające w sobotę. Jak się liczy czas pracy i co w przypadku usprawiedliwionej nieobecności w pracy?