Kodeks pracy, Urlop wypoczynkowy

Nie każda niższa wypłata jest zgodna z prawem. Choć przepisy przewidują sytuacje, w których wynagrodzenie może zostać obniżone, istnieje też wiele przypadków, gdy pracodawca nie ma takiego prawa. W praktyce to właśnie brak wiedzy powoduje, że pracownicy godzą się na niższą pensję, mimo że przepisy jasno ich chronią.

Prawo pracy przewiduje, że w określonych przypadkach pracownikowi przysługuje dodatkowy dzień wolny od pracy, nawet jeśli nie wynika on bezpośrednio z kalendarza. Chodzi o sytuację, gdy święto ustawowo wolne od pracy wypada w sobotę. W 2026 roku mamy dwa takie przypadki - jeden wypada w piątek, drugi w poniedziałek.

Czy po 50 latach pracy należy się dodatkowa wypłata z mocy ustawy? W Sejmie czeka petycja w sprawie nowej nagrody jubileuszowej za 50-letni staż, która miałaby być obowiązkowa - niezależnie od tego, czy pracodawca przewidział ją w swoich zasadach. Pomysł rozgrzewa seniorów, ale budzi obawy firm. Sprawdzamy, komu i na jakich warunkach przysługiwałaby jubileuszówka oraz jakie kwoty są w grze.

W dniu 17 lutego 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, przedłożony przez Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Projekt ma wzmocnić uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) i zwiększyć skuteczność kontroli przestrzegania prawa pracy. Nowe przepisy mają lepiej chronić pracowników, ograniczyć nadużywanie umów cywilnoprawnych oraz usprawnić współpracę między instytucjami publicznymi. Przyjęte rozwiązania realizują reformę zapisaną w Krajowym Planie Odbudowy (KPO).

Urlop wypoczynkowy to jedno z podstawowych uprawnień pracownika gwarantowane przepisami Kodeksu pracy (art. 152 i następne). Co do zasady należy się w wymiarze 20 lub 26 dni na rok kalendarzowy w przypadku zatrudnienia na pełnym etacie. Czy niepełny etat powoduje obniżenie wymiaru należnego urlopu? Ile dni wolnych przysługuje na 1/2 i 3/4 etatu?

Dla kogo będzie dodatkowy płatny urlop za staż pracy? Dodatkowe 2 dni urlopu wypoczynkowego za każde kolejne 5 lat pracy? W kwietniu 2026 r. miną 2 lata od zgłoszenia propozycji wzmocnienia uprawnień urlopowych pracowników. Maksymalny wymiar dodatkowego urlopu miał wynosić 10 dni po 25 latach pracy. Łącznie z 26 dniami urlopu byłoby to aż 36 dni wolnego w roku. Pomysł początkowo miał objąć tylko ograniczoną grupę pracowników. Czy dziś jest szansa na kontynuację tego projektu?

W dniu 24 grudnia 2025 r. weszła w życie nowelizacja kodeksu pracy. Jedną z istotnych zmian jest nałożenie na pracodawców obowiązku, by ogłoszenia o naborze na stanowisko oraz nazwy stanowisk były neutralne pod względem płci, a proces rekrutacyjny przebiegał w sposób niedyskryminujący. Czy to oznacza, że także w codziennej działalności w zakładach pracy (poza procesem rekrutacji) nazwy stanowisk nie powinny wskazywać na konkretną płeć? Na to pytanie odpowiedział naszej redakcji Wydział Prasowy Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Urlop wypoczynkowy jest jednym z najważniejszych praw pracowniczych. Jego celem jest zapewnienie pracownikom odpowiedniego odpoczynku oraz regeneracji sił. W Polsce prawo do urlopu jest uregulowane w Kodeksie pracy, a pracodawca jest zobowiązany do udzielenia pracownikowi przysługującego mu urlopu w ustalonym terminie. W praktyce jednak, nie zawsze udaje się wykorzystać wszystkie dni urlopowe w danym roku kalendarzowym. Dlatego warto wiedzieć jak przepisy określają termin wykorzystania zaległych dni urlopowych, a także konsekwencje niewykorzystania urlopu.

Rodzice dzieci do 4., a nawet 8. roku życia mogą starać się o pracę zdalną na preferencyjnych zasadach. Gwarantuje to Kodeks pracy. Ile dni pracy zdalnej przysługuje rodzicom małych dzieci? Czy pracodawca może odmówić pracy zdalnej matce lub ojcu małego dziecka? Kiedy wniosek składa pracownik wychowujący dziecko do ukończenia 4 roku życia?

W kwietniu 2024 r. Ministerstwo Rodziny zadeklarowało wprowadzenie nowej instytucji do prawa polskiego. To dodatkowy urlop wypoczynkowy (względem 20 albo 26 dni urlopu z kodeksu pracy). Wymiar tego urlopu wynosi 2 dni za każde 5 lat pracy (uwzględniając też okres edukacji). Nowe przepisy będą (o ile propozycję MRPiPS zaakceptuje premier Donald Tusk) adresowane tylko do opiekunów i opiekunek dzieci do lat trzech pracujący w żłobkach. Propozycja spowodowała dyskusję w Internecie. I mocne podniesienie przez Internautów pytania: "Dlaczego taki urlop tylko dla opiekunek i opiekunów, czyli jednej kategorii pracowników? Co z innymi pracownikami".

W 1 stycznia 2026 r. weszła w życie ustawa z 26 września 2025 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw. Ta nowelizacja w sposób zasadniczy zmienia zasady ustalania stażu pracy. Po wejściu w życie tej nowelizacji okres wykonywania pracy na podstawie umów zlecenia lub świadczenia usług zawartych z obecnym pracodawcą jest zaliczany zarówno do ogólnego, jak i do tzw. zakładowego stażu pracy. Ponadto do stażu pracy (okresu zatrudnienia) jest wliczany okres prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, wykonywania wolnego zawodu, bycia wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej i inne przypadki. Przy czym nowe przepisy mają zastosowanie od 1 stycznia 2026 r. do pracodawców będących jednostkami sektora finansów publicznych. Natomiast od 1 maja 2026 r. będą się stosowały do pozostałych pracodawców.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje, że od 1 stycznia 2026 r. osoby zatrudnione będą mogły doliczyć do stażu pracy okresy inne niż zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Nowe przepisy będą miały zastosowanie: od 1 stycznia 2026 r. do pracodawców będących jednostkami sektora finansów publicznych, natomiast od 1 maja 2026 r. – do pozostałych pracodawców. Już od początku stycznia można składać wnioski do ZUS-u o wydanie zaświadczenia o doliczeniu okresów ubezpieczenia do stażu pracy. ZUS przygotował w tym celu specjalny formularz o symbolu USP.

Jeszcze do niedawna zasady były jasne: umowa na czas określony kończy się w terminie w niej wskazanym, nawet jeśli pracownik osiągnąłby podczas jej trwania 4 lata do emerytury. Najnowsza uchwała SN wywraca to do góry nogami. Pracodawcy są oburzeni, wskazując, że interpretacja sędziów wykroczyła daleko poza brzmienie kodeksu pracy. Czy Sąd Najwyższy właśnie dopisał prawo, wpędzając ich w kłopoty? Zapraszamy do wyrażenia swojej opinii w sondzie.

Standardowo pracownicy mogą skorzystać z puli 20 albo 26 dni urlopu w ciągu roku. Niektórym przysługuje urlop w dłuższym wymiarze. Co to za grupy? Na jakich zasadach przysługuje dodatkowy urlop w 2026 roku?

Układ świąt w 2026 roku oraz nowe regulacje dotyczące Wigilii sprawiają, że przy rozsądnym planowaniu można znacząco wydłużyć wypoczynek bez wykorzystywania dużej liczby dni urlopowych. Eksperci zwracają uwagę, że to dobry rok zarówno dla pracowników myślących o work-life balance, jak i dla pracodawców planujących absencje w zespołach.

W dniu 24 grudnia 2025 r. weszły w życie pierwsze zmiany kodeksu pracy dotyczące przejrzystości wynagrodzeń w procesie rekrutacyjnym. Pracodawcy będą musieli przekazywać kandydatom informację o proponowanym wynagrodzeniu (kwocie lub przedziale) oraz stosować neutralny język w ofertach pracy. Kolejne rozwiązania wynikające z unijnej dyrektywy o równości wynagrodzeń mają zostać wdrożone w prawie krajowym do 7 czerwca 2026 r., przy czym część obowiązków (np. raportowanie) będzie uruchamiana etapami w kolejnych latach.

Już 1 stycznia 2026 r. zaczną obowiązywać przepisy Kodeksu pracy, które pozwolą zaliczać do stażu pracy m.in. okres prowadzenia działalności gospodarczej oraz wykonywania umów zlecenia. Wpłynie to na wymiar urlopu, dodatki stażowe i prawo do odpraw. O czym powinny pamiętać osoby, które chcą zyskać na nowych przepisach?

Planowanie urlopów to w bardziej skomplikowanych organizacjach konieczność. Jednak w 2026 roku będzie ono inne niż zwykle. Dlaczego? Bo zmieniają się przepisy, a zrobić dobry plan będzie trudniej. Trzeba więc z góry wiedzieć, co nas czeka.

Rok 2026 ale i lata kolejne przyniosą szereg wyzwań, zmian i znaczących wzrostów kosztów w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Nadchodzący rok 2026 zapowiada się jako okres istotnych przekształceń w polskim prawie pracy i zmianę optyki na pewne instytucje. Już teraz pracownicy działów kadr, specjaliści, doradcy, prawnicy oraz sami zainteresowani pracodawcy i pracownicy powinni przygotować się na szereg rewolucyjnych rozwiązań.

Plan urlopów to obowiązkowy dokument u wielu pracodawców. Określa, kiedy pracownicy mogą skorzystać z bieżącego i zaległego urlopu wypoczynkowego. Wyjaśniamy, jakie zasady wynikają z Kodeksu pracy, kto może zrezygnować z tworzenia planu urlopów oraz jak prawidłowo zaplanować wypoczynek pracowników w 2026 roku.

Zwiększenie przewidzianych w kodeksie pracy praw pracowniczych kobiet w ciąży i rodziców dzieci do 13 roku życia, to postulat petycji obywatelskiej, która została wniesiona do Sejmu. 7-godzinny dzień pracy i dodatkowe 3 dni urlopu na każde dziecko na koszt FUS (a nie pracodawcy), to tylko niektóre z nowych przywilejów, które miałyby podnieść – aktualnie najniższy w historii – poziom dzietności w Polsce.

Z końcem roku wielu pracowników próbuje nadrobić zaległy wypoczynek, ale najnowszy raport enel-med „Łączy nas zdrowie 2025” pokazuje, że Polakom wciąż trudno jest w pełni korzystać z przysługujących im dni wolnych. Tylko co drugi zatrudniony (48%) wykorzystuje cały urlop, co trzeci (34%) nie jest w stanie tego zrobić, a 7% nie odpoczywa w ogóle. Problem dotyczy zwłaszcza dużych firm, gdzie niewykorzystanie urlopu deklaruje 39% pracowników, w mikrofirmach ten odsetek wynosi tylko 24%. Luksusem natomiast w najmniejszych firmach okazuje się regularny 14-dniowy wypoczynek, gdzie tylko 40% pracowników z niego korzysta, w dużych organizacjach 71%. Jednocześnie Polacy jasno sygnalizują, że chcą jeszcze więcej czasu na regenerację: aż 67% badanych chciałoby zwiększenia liczby dni wolnych.

Kodeks pracy: zmiany w rozliczeniu ekwiwalentu i nowość w ZFŚS. Już coraz bliżej, bo w dniu 3 i 4 grudnia 2025 r. Sejm proceduje m.in. w sprawie nowelizacji przepisów Kodeksu pracy. Chodzi o ważne zmiany w zakresie rozliczania ekwiwalentu za urlop, tj. rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (druk nr 1601, dalej jako: projekt).

Okres między Świętami Bożego Narodzenia a Nowym Rokiem to czas, kiedy w wielu firmach robi się spokojniej. Dla pracowników oznacza to możliwość odpoczynku i spokojnego planowania przerwy świątecznej. Dla pracodawców – moment zastanowienia się, czy mogą wysłać pracownika na urlop „na siłę”. Prawo jasno określa granice, a ich znajomość pozwala uniknąć nieporozumień i stresu w tym wyjątkowym okresie.

Korzystanie z urlopu wypoczynkowego opiera się na uzgodnieniach dokonanych pomiędzy pracodawcą a pracownikiem. Czasami mają one formę planu urlopów, jednak nie zawsze musi tak być. Jak wobec tego poprawnie postępować w takich przypadkach?