System kaucyjny - kto jest odpowiedzialny za dezinformację? Wskazano trzech winowajców

• Najnowsza fala dezinformacji o kaucji: fałszywy VAT od zwracanych butelek
• Ponad miliard zebranych butelek, a w Internecie burza o przekręt kaucyjny
• Pięć głównych kłamstw o systemie kaucyjnym
• Kto stoi za dezinformacją? NASK wskazuje trzech winnych
• Eksperci: dezinformacja manipuluje nawet raportami - których tak naprawdę nie ma lub nie są rzetelne
• Jak się bronić przed manipulacją?

Najnowsza fala dezinformacji o kaucji: fałszywy VAT od zwracanych butelek

Jednym z najświeższych przykładów manipulacji są doniesienia o rzekomym obowiązku płacenia VAT-u od zwracanych opakowań. Wiceministra Sowińska była jednoznaczna: "To kompletna bzdura". Konsumenci zwracający opakowania nie płacą podatku od odzyskanej kaucji – to po prostu zwrot własnych pieniędzy wpłaconych przy zakupie.

Fałszywa informacja błyskawicznie obiegła media społecznościowe, wzbudzając oburzenie i zniechęcając ludzi do korzystania z systemu. To klasyczny przykład dezinformacji: pozornie konkretny zarzut, łatwy do zrozumienia, wzbudzający emocje – ale całkowicie nieprawdziwy.

Ponad miliard zebranych butelek, a w Internecie burza o przekręt kaucyjny

28 maja 2026 r. w Ministerstwie Klimatu i Środowiska odbyło się spotkanie z ekspertami poświęcone rosnącej fali dezinformacji na temat systemu kaucyjnego. Wiceminister Anita Sowińska przedstawiła twarde dane: ponad miliard zebranych opakowań, 57 tysięcy punktów zbiórki. System działa, ale w Internecie przeważa inna narracja.

"To, co obecnie obserwujemy, to zorganizowana kampania dezinformacyjna podważająca zarówno politykę środowiskową Polski i UE, jak i zaufanie do państwa oraz instytucji publicznych" – powiedziała wiceminister. Dodała, że według analiz NASK-PIB, za częścią działań stoją konkretni aktorzy wpisujący się w szerszy mechanizm dezinformacji o podłożu politycznym.

Pięć głównych kłamstw o systemie kaucyjnym

NASK-PIB zidentyfikował pięć dominujących narracji dezinformacyjnych, które zaburzają debatę publiczną o systemie kaucyjnym:

1. "Obcy zarabiają na Polakach" – teorie, że system został stworzony dla niemieckich koncernów i że na systemie zarobią Niemcy. Tego typu przekazy wpisują się w szersze narracje antyunijne i budują poczucie, że Polska jest okradana przez Zachód.
2. "Kaucja to kradzież i przekręt" – najpopularniejsza narracja. Wykorzystuje pojedyncze awarie recyklomatów do tworzenia teorii o spisku firm i polityków. Sugeruje, że system celowo zaprojektowano tak, by ludzie nie mogli odzyskać pieniędzy.
3. "System upokarza ludzi" – narracja odwołująca się do emocji i godności. System przedstawiany jest jako coś, co zamienia obywateli w śmieciarzy. Kwestie środowiskowe schodzą na dalszy plan, liczy się wzbudzenie frustracji.
4. "System szkodzi środowisku" – twierdzenia, że system zwiększa koszty wywozu śmieci, prowadzi do większego śladu węglowego lub w ogóle nie działa. Eksperci wskazują dane odwrotne: wyższy poziom zbiórki i lepsza jakość surowca.
5. "System wspiera migrację" – najbardziej absurdalna, ale emocjonalna narracja. System rzekomo ma zapewnić dochód migrantom. Eksperci podkreślają: to łączenie tematu środowiskowego z narracjami antyimigracyjnymi bez żadnego oparcia w faktach.

Kto stoi za dezinformacją? NASK wskazuje trzech winnych

Katarzyna Dziąg z NASK-PIB przedstawiła trzy główne grupy aktorów rozpowszechniających fałszywe informacje:

1. Środowiska antysystemowe – konta regularnie podważające zaufanie do państwa, polityk publicznych, transformacji klimatycznej i Unii Europejskiej.
2. Konta zaangażowane politycznie – wykorzystują temat systemu kaucyjnego jako narzędzie bieżącego sporu politycznego. Część fałszywych narracji wzmacniana jest przez polityków dla doraźnych korzyści i zasięgów w mediach społecznościowych.
3. Trolle internetowe i konta parodystyczne – rozpowszechniają dezinformację w formie memów i ironicznych komentarzy. Takie treści szybciej zdobywają popularność, bo odwołują się do emocji.

Największe fale dezinformacji pojawiały się w momentach wzrostu zainteresowania – po uruchomieniu systemu w październiku 2025 r. oraz w kwietniu 2026 r., równolegle do personalnych ataków na kierownictwo resortu klimatu.

Eksperci: dezinformacja manipuluje nawet raportami - których tak naprawdę nie ma lub nie są rzetelne

Bartosz Malowaniec z Koalicji GOZ zwrócił uwagę na szczególnie niebezpieczny rodzaj dezinformacji: manipulację danymi w pozornie wiarygodnych raportach.

"Dezinformacja oparta na danych jest trudniejsza do rozpoznania niż zwykła dezinformacja i znacznie bardziej trwała" – podkreślił ekspert. Wyjaśnił, że część raportów powstaje według z góry założonej tezy, a dobór metodologii ma prowadzić do oczekiwanego wyniku. Sensacyjne liczby (np. koszty systemu rzędu 40 mld zł) błyskawicznie trafiają do mediów, choć później są podważane przez ekspertów.

Anna Kamińska z MKiŚ dodała, że w debacie publicznej często mylone są dane dotyczące wprowadzania opakowań do obrotu z danymi o zbiórce, które naturalnie występują z opóźnieniem. To prowadzi do błędnych wniosków i podważa zaufanie do systemu.

Jak się bronić przed manipulacją?

Uczestnicy debaty podkreślali, że skuteczne przeciwdziałanie dezinformacji wymaga:

Resort klimatu zapowiada rozszerzenie systemu o szkło jednorazowe oraz utworzenie instytucji koordynującej wdrożenie. To sygnał, że pomimo kampanii dezinformacyjnej, rząd konsekwentnie realizuje politykę środowiskową.

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska, NASK-PIB