Ma 63 lata i umowę na okres próbny. Czy pracodawca może go zwolnić?

REKLAMA
REKLAMA
Czy można zwolnić pracownika w wieku przedemerytalnym zatrudnionego na okres próbny?
- Czy można zwolnić pracownika w wieku przedemerytalnym zatrudnionego na okres próbny?
- SN
- Dopuszczalne sposoby rozwiązania umowy o pracę w trakcie ochrony przedemerytalnej
- Czasowe powierzenie pracownikowi objętemu ochroną przedemerytalną innej pracy
Czy można zwolnić pracownika w wieku przedemerytalnym zatrudnionego na okres próbny?
Problem
Zatrudniliśmy pracownika (mężczyznę) w wieku 63 lat na okres próbny (3 miesiące). Na rozmowie kwalifikacyjnej zaprezentował się dobrze. Jednak po tygodniu zatrudnienia widać, że jest zupełnie niezainteresowany tą pracą i brakuje mu kompetencji niezbędnych na powierzonym stanowisku. Jesteśmy przekonani, że ta współpraca się nie uda. Czy możemy wypowiedzieć umowę na okres próbny w tym przypadku, czy trzeba czekać, aż sama rozwiąże się z upływem terminu?
REKLAMA
Rada
Państwa pracownik mający 63 lata jest objęty ochroną przedemerytalną. Zatem co do zasady nie można rozwiązać z nim stosunku pracy w drodze wypowiedzenia. Ochrona przedemerytalna nie obejmuje natomiast rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika. Jeżeli zatem pracownik dopuści się ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, będą Państwo mogli rozwiązać z nim stosunek pracy w trybie dyscyplinarnym. Jeżeli nie wystąpią okoliczności uzasadniające rozwiązanie umowy w tym trybie, umowa rozwiąże się z upływem czasu, na jaki została zawarta, lub będzie można ją zakończyć za porozumieniem stron.
Uzasadnienie
Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku (art. 39 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, dalej: k.p.). Dotyczy to każdego rodzaju umowy o pracę, co potwierdził także Sąd Najwyższy:
SN
Wynikający z art. 39 k.p. zakaz wypowiedzenia umowy o pracę dotyczy także umowy zawartej na czas określony, w tym także takiej, której okres obowiązywania upływa przed osiągnięciem przez pracownika wieku emerytalnego (uchwała SN z 30 września 2025 r., sygn. akt III PZP 6/24, OSNP 2026/4/29).
REKLAMA
Przyjęta przez Sąd Najwyższy interpretacja oznacza w praktyce, że każdy pracownik, który znajduje się w 4-letnim okresie poprzedzającym osiągnięcie wieku emerytalnego, korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem – bez względu na to, czy pracuje na podstawie umowy bezterminowej, czy czasowej. Rodzaj umowy nie ma żadnego wpływu na zakres tej ochrony.
Dopuszczalność wypowiedzenia umowy na okres próbny przy ochronie przedemerytalnej. Ochrona pracownika wynikająca z art. 39 k.p. obejmuje zakaz wypowiadania stosunku pracy w okresie przedemerytalnym. Nie chroni natomiast pracownika przed rozwiązaniem umowy na okres próbny spowodowanym upływem terminu, na który została zawarta. Przepisy prawa pracy nie zobowiązują pracodawcy do przedłużenia okresu trwania takiej umowy do czasu uzyskania przez pracownika uprawnień emerytalnych. Zatem jeżeli umowa została zawarta na okres próbny i upływ terminu jej trwania przypadnie w okresie ochrony przedemerytalnej pracownika, stosunek pracy ulegnie rozwiązaniu z nadejściem tego terminu.
Przepisy prawa pracy przewidują dwa przypadki, w których dopuszczalne jest wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi korzystającemu z ochrony przedemerytalnej. Może to nastąpić w razie:
- uzyskania przez pracownika prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a zatem nie można wypowiedzieć stosunku pracy pracownikowi, który posiada rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (art. 40 k.p.),
- ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy (art. 41[1] § 1 k.p.).
Wyjątek zezwalający na wypowiedzenie umowy w trakcie ochrony przedemerytalnej nie może być stosowany w przypadkach, gdy w istocie rzeczy nie następuje likwidacja zakładu pracy, a jego działalność jest faktycznie kontynuowana. Wyjątek ten odnosi się tylko do pełnej i ostatecznej likwidacji zakładu pracy, a więc takiej, w której żaden inny pracodawca (podmiot) nie staje się następcą zlikwidowanego zakładu, a zakład likwidowany przestaje istnieć zarówno w sferze faktu, jak i w sferze prawa (wyrok SN z 24 września 2020 r., sygn. akt III PK 3/19, OSNP 2021/11/118).
Pracodawca ze względu na panującą na rynku sytuację likwiduje część stanowisk pracy i związku z tym ma zamiar wypowiedzieć umowy o pracę kilku pracownikom. Wśród nich są osoby w wieku przedemerytalnym, które uzyskają prawo do emerytury po osiągnięciu 60 lat (kobiety) i 65 lat (mężczyźni), zatrudnione na podstawie umów na czas określony i na okres próbny. Tym osobom pracodawca nie może wypowiedzieć umów, ponieważ likwidacja stanowiska pracy nie znosi ochrony przed wypowiedzeniem umowy pracownika w wieku przedemerytalnym.
Dopuszczalne sposoby rozwiązania umowy o pracę w trakcie ochrony przedemerytalnej
Brak możliwości wypowiedzenia umowy na okres próbny osobie chronionej nie oznacza, że rozwiązanie jej jest zupełnie niedopuszczalne. Może ona zostać rozwiązana w każdym czasie, także w okresie ochrony przedemerytalnej, za porozumieniem stron – o ile obie strony zgodzą się na takie rozwiązanie stosunku pracy.
Ponadto rozwiązanie umowy o pracę na okres próbny z pracownikiem w okresie ochrony przedemerytalnej może nastąpić w trybie bez zachowania okresu wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 k.p.) albo bez winy pracownika (art. 53 k.p.) w przypadku jego długotrwałej choroby.
Pracodawca ma prawo rozwiązać umowę na okres próbny z osobą objętą ochroną przedemerytalną bez zachowania okresu wypowiedzenia (art. 52 k.p.) w sytuacji, gdy osoba ta:
- dopuści się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych,
- popełni w czasie trwania umowy o pracę przestępstwo, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie jej na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem,
- z własnej winy utraci uprawnienia konieczne do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.
Uchylanie się od obowiązków może być podstawą zwolnienia dyscyplinarnego (zgodnie z art. 52 § 1 pkt 1 k.p.), jeśli zostanie zakwalifikowane jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Aby zwolnienie było skuteczne, zachowanie to musi być bezprawne, zawinione (wina umyślna lub rażące niedbalstwo) oraz zagrażać interesom pracodawcy.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego do zachowań takich zalicza się m.in.:
- bezzasadną odmowę wykonania polecenia służbowego (o ile polecenie było zgodne z prawem i umową o pracę),
- porzucenie pracy lub nieusprawiedliwione opuszczenie stanowiska,
- notoryczne spóźnienia lub nieobecności, jeśli utrudniają funkcjonowanie firmy.
Pracodawca decydujący się na ten krok musi pamiętać, że niska wydajność lub brak zaangażowania to zazwyczaj za mało, aby skorzystać z dyscyplinarnego trybu rozwiązania umowy o pracę. Działanie pracownika musi spełniać przesłanki celowego i rażącego lekceważenia obowiązków.
Wypowiedzenie warunków pracy pracownikowi objętemu ochroną przedemerytalną zatrudnionemu na okres próbny. Zasadniczo ochrona przedemerytalna obejmuje nie tylko wypowiedzenie definitywne, lecz także wypowiedzenie zmieniające. Zgodnie z art. 42 § 1 k.p. przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się bowiem odpowiednio do wypowiedzenia warunków pracy i płacy. Przepisy przewidują jednak wyjątki od powyższej zasady. Pracodawca może wypowiedzieć warunki pracy lub płacy pracownikowi korzystającemu z ochrony przedemerytalnej, zatrudnionemu na okres próbny, jeżeli wypowiedzenie zmieniające stało się konieczne ze względu na:
- wprowadzenie nowych zasad wynagradzania dotyczących ogółu pracowników zatrudnionych u danego pracodawcy lub tej ich grupy, do której pracownik należy (w tym przypadku dopuszczalna jest zmiana wyłącznie warunków płacy, nie zaś innych warunków zatrudnienia),
- stwierdzoną orzeczeniem lekarskim utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy,
- niezawinioną przez pracownika utratę uprawnień koniecznych do jej wykonywania.
Pracodawca wprowadził nowy regulamin wynagradzania, w którym stałą premię miesięczną w wysokości 20% wynagrodzenia zasadniczego zastąpiono nagrodą. W związku z tym konieczne jest wypowiedzenie pracownikom dotychczasowych warunków płacy. W takim przypadku ochrona przedemerytalna nie chroni pracowników przed zmianą warunków płacy, zatem powinni oni otrzymać wypowiedzenia zmieniające na takich samych zasadach jak pozostali pracownicy.
Prawo do wypowiedzenia warunków pracy pracownikowi w wieku przedemerytalnym zatrudnionemu na okres próbny ma również pracodawca objęty ustawą z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, dokonujący zwolnień grupowych albo indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracowników.
W przypadku odmowy przyjęcia przez pracownika zaproponowanych warunków pracy lub płacy umowa o pracę rozwiązuje się (art. 42 § 3 k.p.).
Czasowe powierzenie pracownikowi objętemu ochroną przedemerytalną innej pracy
W okresie ochrony przedemerytalnej pracodawca może czasowo powierzyć pracownikowi zatrudnionemu na okres próbny inną pracę na podstawie art. 42 § 4 k.p. Taka czasowa zmiana nie wymaga modyfikacji w umowie o pracę pracownika, a dokonuje się na podstawie polecenia służbowego. Pracodawca może powierzyć pracownikowi na tej podstawie inną pracę niż określona w umowie, jeśli jest to uzasadnione potrzebami pracodawcy. Okres takiego powierzenia nie może być dłuższy niż 3 miesiące w roku kalendarzowym, a także nie może spowodować obniżenia wynagrodzenia. Jednocześnie powierzona praca musi odpowiadać kwalifikacjom pracownika.
Pracodawca może też zmienić zakres obowiązków pracownika w okresie ochrony przedemerytalnej. Jest to dopuszczalne, jeśli nowe obowiązki mieszczą się w ramach rodzaju pracy określonego w umowie o pracę pracownika, a sam zakres obowiązków nie jest integralną częścią umowy o pracę. W przypadku gdy zakres obowiązków pracownika został określony w umowie o pracę, strony mogą dokonać jego zmiany jedynie w drodze porozumienia stron.
art. 39–43, art. 52 § 1 i art. 53 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 2025 r. poz. 277; ost.zm. Dz.U. z 2026 r. poz. 1046)
art. 5 ust. 5 i 6, art. 10 ust. 1 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (j.t. Dz.U. z 2026 r. poz. 1195)
Powołane orzecznictwo:
uchwała SN z 30 września 2025 r. (sygn. akt III PZP 6/24, OSNP 2026/4/29)
wyrok SN z 24 września 2020 r. (sygn. akt III PK 3/19, OSNP 2021/11/118)
- Czy można wypowiedzieć umowę na okres próbny pracownikowi w wieku 63 lat objętemu ochroną przedemerytalną?
Pracownik mający 63 lata jest objęty ochroną przedemerytalną, więc co do zasady nie można rozwiązać z nim stosunku pracy w drodze wypowiedzenia. Jeśli brak podstaw do innego trybu, umowa rozwiąże się z upływem czasu albo za porozumieniem stron.
- Czy ochrona przedemerytalna blokuje rozwiązanie umowy na okres próbny z upływem terminu?
Ochrona z art. 39 k.p. obejmuje zakaz wypowiadania stosunku pracy, ale nie chroni przed rozwiązaniem umowy na okres próbny z upływem terminu, na który została zawarta.
- Kiedy można wypowiedzieć umowę pracownikowi korzystającemu z ochrony przedemerytalnej?
Wypowiedzenie jest dopuszczalne w razie uzyskania prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.
- Czy brak zaangażowania pracownika w wieku przedemerytalnym uzasadnia zwolnienie dyscyplinarne?
Niska wydajność lub brak zaangażowania to zazwyczaj za mało, aby skorzystać z dyscyplinarnego trybu rozwiązania umowy o pracę. Działanie pracownika musi spełniać przesłanki celowego i rażącego lekceważenia obowiązków.
- Czy pracodawca może czasowo powierzyć inną pracę pracownikowi na okres próbny w ochronie przedemerytalnej?
Pracodawca może czasowo powierzyć inną pracę na podstawie art. 42 § 4 k.p., jeśli uzasadniają to potrzeby pracodawcy. Okres nie może być dłuższy niż 3 miesiące w roku kalendarzowym, wynagrodzenie nie może zostać obniżone, a praca musi odpowiadać kwalifikacjom.
Ewa Łukasik, ekspert z zakresu prawa pracy, autorka wielu publikacji z tej tematyki
REKLAMA



