Kontrole i wywiady środowiskowe na zlecenie ZUSu i decyzje o odebraniu 800 plus. Matka: "Czułam się jak na przesłuchaniu"

• Kontrole i wywiady środowiskowe na zlecenie ZUSu i decyzja o odebraniu 800 plus. Matka: "Czułam się jak na przesłuchaniu"
• Wywiad środowiskowy ZUS w sprawie świadczenia 800 plus
• Czym jest wywiad środowiskowy?
• Istota świadczenia wychowawczego - stąd właśnie kontrole
• Okoliczności przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego
• Odmowa przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, wstrzymanie wypłaty

Kontrole i wywiady środowiskowe na zlecenie ZUSu i decyzja o odebraniu 800 plus. Matka: "Czułam się jak na przesłuchaniu"

Mało osób ma świadomość co do tego, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) ma spore uprawnienia kontrolne jeżeli chodzi o świadczenie 800 plus. Takie uprawnienia wynikają z samej ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2025 r. poz. 619, dalej jako: ustawa).

Wywiad środowiskowy ZUS w sprawie świadczenia 800 plus

Uszczegóławiając, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zleca przeprowadzenie kierownikowi ośrodka pomocy społecznej albo dyrektorowi centrum usług społecznych wywiad środowiskowy wśród beneficjentów świadczenia 800 zł. Celem tych rozmów, wywiadu, zbierania informacji jest weryfikacja sytuacji materialnej i rodzinnej osób, które otrzymują wsparcie finansowe od państwa. Taki wywiad środowiskowy ma na celu zapobiegać nadużyciom, które w praktyce mają miejsce. Ta instytucja nabiera aktualnie coraz większego znaczenia, w obliczu zmian wprowadzonych, w prawie do uzyskiwania 800 plus. Zostało to omówione szczegółowo w artykule poniżej.

Czym jest wywiad środowiskowy?

Wywiad środowiskowy to krótka, domowa wizyta pracownika ośrodka pomocy społecznej albo pracownikowi centrum usług społecznych (najczęściej, warto pamiętać, aby poprosić daną osobę o okazanie upoważnienia i wylegitymowanie się, aby mieć pewność, że nie pada się ofiarom oszustwa), która zbiera m.in. informacje o:

• liczbie osób wspólnie gospodarujących w mieszkaniu,
• trym czy dziecko realizuje obowiązek szkolny w polskiej placówce (tutaj zgodnie z nowymi zasadami jest to bardzo ważne w stosunku do osób o obywatelstwie Ukraińskim),
• rzeczywistych źródłach dochodów,
• wydatkach przeznaczanych na dziecko/ dzieci,
• wydatkach np. na leczenie i utrzymanie domu,
• relacjach rodzinnych.

Istota świadczenia wychowawczego - stąd właśnie kontrole

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 lutego 2024 r., II SA/Gl 1676/23: Świadczenie wychowawcze jest wypłacane na potrzeby dziecka i kluczowym ustaleniem w sprawie powinno być ustalenie czy świadczenie zostało spożytkowane w taki właśnie sposób. Świadczenie wychowawcze ma służyć dziecku poprzez częściowe pokrycie wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Rodzic dziecka jest jedynie podmiotem, któremu z formalnego punktu widzenia przysługuje prawo do pobrania świadczenia wychowawczego i które powinien spożytkować na potrzeby dziecka.

Formularz wywiadu składa się najczęściej z kilkunastu, kilkudziesięciu pytań. Wypełnienie go odbywa się podczas jednej wizyty, trwającej do godziny (oczywiście różnie bywa w zależności od stopnia skomplikowania sprawy).

Opinie są różne co do tego wywiadu środowiskowego. Na forum internetowym możemy przeczytać wpis matki dójki dzieci, z opolszczyzny. Pani Maria (29 lat), podkreśla: „Uważam, że 1600 zł to dla mnie i dla dzieci duże wsparcie, ale nie na tyle duże, aby ktoś miał mi sprawdzać każdy grosz, moje warunki mieszkaniowe, relacje z rodziną i świadectwo dziecko (...). Czułam się, jakbym była na przesłuchaniu.".

Okoliczności przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego

Przepis art. 15 ust. 1 ustawy, wskazuje jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5a lub art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zwrócić się do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz.U. poz. 1818) - do dyrektora centrum usług społecznych o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Ust. 2. W przypadkach, o których mowa w ust. 1, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wystąpić do ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - centrum usług społecznych, o udzielenie informacji o okolicznościach dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem, marnotrawienia świadczenia wychowawczego lub wydatkowania go niezgodnie z celem, jeżeli informacje te zostały ustalone w rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym nie wcześniej niż 3 miesiące przed dniem otrzymania przez ośrodek pomocy społecznej wniosku o udzielenie informacji. Ust. 4. Jeżeli odpowiednio kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych w wyniku rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 1 albo 2, ustali, że świadczenie wychowawcze jest wydatkowane niezgodnie z celem lub marnotrawione, przekazuje informację o tym Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Ust. 5. W przypadku, o którym mowa w ust. 4, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazuje należne osobie uprawnionej świadczenie wychowawcze na rachunek płatniczy lub na instrument płatniczy w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych odpowiednio ośrodka pomocy społecznej albo centrum usług społecznych w celu wypłaty tego świadczenia w sposób określony w art. 9. Ust. 6 Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje osobę uprawnioną do świadczenia wychowawczego o przekazaniu odpowiednio kierownikowi ośrodka pomocy społecznej albo dyrektorowi centrum usług społecznych realizacji wypłaty świadczenia wychowawczego w sposób określony w art. 9.

Odmowa przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, wstrzymanie wypłaty

Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przypadku wątpliwości dotyczących spełniania warunków do otrzymywania świadczenia wychowawczego, w szczególności warunku zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, może wezwać osobę ubiegającą się lub otrzymującą świadczenie wychowawcze do osobistego udzielenia, w wyznaczonym terminie, wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Wypłata świadczenia wychowawczego podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba otrzymująca to świadczenie odmówiła udzielenia lub nie udzieliła w wyznaczonym terminie wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia lub nie udzieliła podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem. W przypadku przeprowadzenia wywiadu lub udzielenia wyjaśnień, świadczenie wychowawcze wypłaca się od miesiąca, w którym przeprowadzono wywiad lub wpłynęły wyjaśnienia, do końca okresu, w jakim przysługuje świadczenie wychowawcze, jeżeli osoba spełnia warunki określone w ustawie.