Leniency czyli jak uniknąć kary od UOKiK

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) to instytucja, do której zadań należy ochrona rynku przed monopolem i zachowaniami ograniczającymi konkurencję. Prezes UOKiK jest uprawniony m.in. do prowadzenia postępowań antymonopolowych w sprawach praktyk ograniczających konkurencję – nadużywania pozycji dominującej na rynku oraz niedozwolonych porozumień (karteli), które mogą zakończyć się nakazem zaniechania niedozwolonego działania lub wysoką karą pieniężną (nawet 10 % obrotu).

Działania niezgodne z regułami konkurencji

Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazują praktyk ograniczających konkurencję. Przedsiębiorca może dopuścić się naruszenia przepisów antymonopolowych poprzez nadużywanie pozycji dominującej lub zawieranie niedozwolonych porozumień z innymi przedsiębiorcami, które ograniczają konkurencję na rynku.

Pojęcie porozumienia jest bardzo szerokie - nie chodzi tu wyłącznie o pisemne uzgodnienia, ale o wszelkie typy uzgodnień między przedsiębiorcami. Może tu chodzić więc zarówno o umowy pisemne, ustne ustalenia, a nawet jednostronne przekazywanie informacji wrażliwych z punktu widzenia procesu konkurencji. Tego typu porozumienia są w całości lub w odpowiedniej części nieważne.

Możemy wyróżnić 2 rodzaje porozumień ograniczających konkurencję:

1. porozumienia horyzontalne (kartele) – zawierane pomiędzy przedsiębiorcami działającymi na tym samym szczeblu obrotu, np. producent – producent,
2. porozumienia wertykalne – zawierane pomiędzy przedsiębiorcami działającymi na różnych szczeblach obrotu, np. producent – sprzedawca.

Najczęstsze naruszenia przepisów o ochronie konkurencji polegają na tym, że przedsiębiorcy:

• wspólnie ustalają ceny (zmowa cenowa), wielkość produkcji lub sprzedaży (zmowy kontyngentowe).
• dzielą między siebie rynek lub grupy konsumentów;
• zawierają tzw. zmowy przetargowe.

,,Świadek koronny'' dla przedsiębiorcy

Przedsiębiorca, który dopuścił się zawarcia porozumienia ograniczającego konkurencję, może starać się o zmniejszenie wymiaru kary lub nawet o odstąpienie od ukarania w ramach leniency - programowi łagodzenia kar. Program ten stanowi odpowiednik instytucji świadka koronnego w prawie karnym.

Aby przedsiębiorca, który był stroną porozumienia ograniczającego porozumienie (np. zmowy cenowej) mógł skorzystać z leniency, musi dobrowolnie i z własnej inicjatywy ujawnić Prezesowi UOKiK wszelkie informacje na temat nielegalnego porozumienia, przed wszczęciem postępowania lub w jego trakcie. Warto zaznaczyć, że złożenie wniosku leniency chroni osoby zarządzające tym przedsiębiorstwem, jeżeli współpracują z urzędem. Dlatego też w przypadku zwolnienia lub redukcji kary pieniężnej analogiczne korzyści otrzyma osoba fizyczna.

Niezależnie od przedsiębiorcy, osoba zarządzająca zatrudniona w tym przedsiębiorstwie może samodzielnie złożyć wniosek w trybie leniency.

Całkowite zwolnienie z kary

Przedsiębiorcy mogą ubiegać się o całkowite zwolnienie z kary lub o jej obniżenie. Odstąpienie od ukarania jest możliwe po spełnieniu następujących warunków przez przedsiębiorcę:

• jako pierwszy złożył wniosek;
• dostarczył istotnych dowodów lub informacji o porozumieniu, pod warunkiem, że Prezes Urzędu nie posiadał takich informacji lub dowodów w czasie ich przedstawiania przez przedsiębiorcę – istotne dowody lub informacje to takie, które umożliwiają wszczęcie postępowania antymonopolowego albo takie, które umożliwią Prezesowi UOKiK zdobycie takiego dowodu.
• nie ujawnił się z zamiarem złożenia wniosku;
• najpóźniej z dniem złożenia wniosku zaprzestał działalności w kartelu;
• w pełni współpracował z Prezesem UOKiK w toku postępowania.

O całkowite zwolnienie z ukarania nie może ubiegać się przedsiębiorca, który był inicjatorem porozumienia lub nakłaniał innych do uczestnictwa.

Obniżenie wymiaru kary

Obniżenie wymiaru kary jest możliwe wobec przedsiębiorcy, który spełnił następujące warunki:

• złożył wniosek o zastosowanie leniency (nie koniecznie jako pierwszy)
• zaprzestał działalności w kartelu najpóźniej w dniu złożenia wniosku;
• współpracował z Prezesem UOKiK w toku postępowania;
• nie ujawnił zamiaru złożenia wniosku;
• przedstawił dowód mający istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy, którego Prezes Urzędu nie posiadał.

Każdy kolejny uczestnik zmowy może liczyć na następującą redukcję wysokości kary:

1. 30-50% w stosunku do wysokości kary, jaka zostałaby nałożona na przedsiębiorcę, gdyby nie złożył wniosku - na przedsiębiorcę, który jako pierwszy spełnił warunki;
2. 20-30% dla przedsiębiorcy, który jako drugi spełnił warunki;
3. maksymalnie 20%  dla pozostałych przedsiębiorców, którzy spełnili warunki.

Jak złożyć wniosek?

Wniosek leniency można złożyć pisemnie lub ustnie. Wniosek pisemny (tutaj wzór UOKiK) może zostać złożony poprzez:

1. osobiste doręczenie w centrali UOKiK lub jednej z delegatur,
2. doręczenie na adres pocztowy centrali UOKiK lub jednej z delegatur,
3. przesłanie za pośrednictwem skrzynki elektronicznej na adres: leniency@uokik.gov.pl

Wniosek w formie ustnej można wnieść poprzez nagranie treści wniosku za pomocą dyktafonu, komórki itd. 

Opracowano na podstawie:

Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 798)