Notariat na ziemiach Polskich

Początkowo przedstawiciele władzy duchowej i świeckiej nadawali charakter urzędowy i publiczny zeznanym przed nimi czynnościom.

Najstarszy znany akt notarialny

Najstarszy z dotychczas znanych dokumentów sporządzonych w ten sposób to akt działu majątku spadkowego pomiędzy synami Adriana z Lubomirza zeznany w 1088 roku przed Sieciechem wojewodą krakowskim. Napisany na pergaminie i po łacinie. Akt został zeznany wobec czterech świadków, wobec spadkobierców i przy dwóch notariuszach, czyli pisarzach.

Jak widać z tego dawnego dokumentu, już wtedy notariusze współdziałali przy sporządzaniu aktów.

Niezależnie od władz świeckich funkcjonariuszami nadającymi charakter urzędowy dokumentom były w Polsce od najdawniejszych czasów osoby stanu duchownego, działające w imieniu cesarza (notariat cesarsko-niemiecki) i papieża (notariat apostolsko-papieski). Był to można powiedzieć właściwy notariat publiczny.

W okresie późniejszym wpływ na kreowanie notariuszy publicznych miała Akademia Zamoyska. Jednym z jej głównych założeń było kształcenie prawników w zakresie prawa rzymskiego i kanonicznego, oraz co było novum w dziedzinie prawa krajowego.

Zobacz: Początki notariatu na świecie

Zadania notariuszy

Zadania jakie wykonywali notariusze publiczni w Polsce miały bardzo zróżnicowany charakter. Wśród nich można wymienić:

• udział w przygotowywaniu aktów ustawodawczych czy dokumentów biskupich,
• opracowywanie wszystkich pism związanych z procesem sądowym,
• przyjmowanie od stron oświadczenia w sprawach niespornych.

Ta ostatnia kategoria to właściwe czynności notarialne. Notariusz w sposób jawny i nieprzymuszony odbierał zeznanie od stron oraz wpisywał je do akt, gdzie strony je podpisywały.

Regentura- notariat świecki

W XV wieku wprowadzono obowiązek wpisywania do akt sądów ziemskich wszystkich transakcji dotyczących nieruchomości. Rozpoczął się też rozwój polskiej hipoteki, a w 1588 roku wydany został nakaz wpisywania jej do ksiąg sądowych. Mniej więcej w tym samym czasie wyłoniła się tzw. regentura, zwana też rejenturą, czyli notariat świecki. Pierwsza wzmianka o rejencie w kancelarii grodzkiej pochodzi z 1601 roku.

Notariat papieski przetrwał w Polsce prawie do upadku dawnej Rzeczypospolitej, cesarsko-niemiecki zaś do połowy wieku XVI.

Zobacz serwis: Notariusz