Czasowe ograniczenie prawa do azylu jest działa. Co to oznacza?

• Nowe zasady na granicy z Białorusią
• Rząd tłumaczy: chodzi o bezpieczeństwo państwa
• Czy ograniczenie będzie przedłużone?
• Kto nadal będzie mógł składać wnioski?
• Organizacje społeczne i opozycja protestują
• Co dalej? Możliwe kolejne zmiany
• Komisja Europejska reaguje na zmiany
• Spór wokół zawieszenia prawa do azylu: między praworządnością a bezpieczeństwem

Nowe zasady na granicy z Białorusią

Od dzisiejszej północy weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów, które czasowo ogranicza możliwość składania wniosków o azyl na granicy z Białorusią. Decyzja ta wynika z nowelizacji ustawy azylowej, którą prezydent Andrzej Duda podpisał w środę. Zgodnie z przepisami, ograniczenie będzie obowiązywać przez 60 dni. Po tym okresie jego przedłużenie będzie wymagało zgody parlamentu.

Rząd argumentuje, że nowe przepisy są konieczne ze względu na wzrost liczby nielegalnych przekroczeń granicy i zagrożenie dla bezpieczeństwa kraju. Według danych Straży Granicznej w ostatnich miesiącach liczba prób przedostania się do Polski przez białoruską granicę znacząco wzrosła.

Rząd tłumaczy: chodzi o bezpieczeństwo państwa

Premier Donald Tusk podkreślił, że wprowadzenie ograniczeń jest konieczne, aby chronić polską granicę przed nielegalną migracją, która – jak twierdzi rząd – jest efektem zorganizowanych działań inspirowanych przez reżimy w Mińsku i Moskwie.

• „To nie jest kwestia biednych migrantów. To akcja dywersyjna wymierzona w Polskę i Europę” – powiedział premier. – „Będziemy działać bezwzględnie, niezależnie od komentarzy”.

Premier odniósł się również do działań organizacji pozarządowych wspierających uchodźców. „Nigdy nie kwestionowałem działań tych, którzy z potrzeby serca pomagają ludziom, ale ja jestem premierem polskiego rządu, a nie aktywistą organizacji pozarządowych. Jestem odpowiedzialny za bezpieczeństwo polskiej granicy” – zaznaczył.

Czy ograniczenie będzie przedłużone?

Zgodnie z przepisami, ograniczenie prawa do składania wniosków o ochronę międzynarodową może być przedłużone na kolejne 60 dni. Premier Tusk zapowiedział, że jeśli sytuacja na granicy będzie tego wymagała, rząd będzie podejmował decyzje o kolejnych przedłużeniach.

• „Będziemy przedłużać to ograniczenie tak długo, jak będzie to konieczne” – powiedział szef rządu. – „Każda taka decyzja będzie wymagała zgody parlamentu”.

Kto nadal będzie mógł składać wnioski?

Mimo wprowadzonych restrykcji, niektóre grupy cudzoziemców nadal będą mogły ubiegać się o ochronę międzynarodową. Zgodnie z rozporządzeniem, wyjątek dotyczy:

• małoletnich bez opieki,
• kobiet w ciąży,
• osób wymagających szczególnego traktowania ze względu na stan zdrowia lub wiek.

Straż Graniczna zaznacza, że każdy przypadek będzie rozpatrywany indywidualnie, a procedury przyjmowania wniosków będą dostosowane do obowiązujących przepisów.

Organizacje społeczne i opozycja protestują

Nowe przepisy spotkały się z ostrą krytyką ze strony organizacji pozarządowych oraz polityków opozycji. Według aktywistów nowe regulacje są niezgodne z Konstytucją RP oraz międzynarodowymi zobowiązaniami Polski, w tym Konwencją Genewską z 1951 r., gwarantującą każdemu prawo do ubiegania się o status uchodźcy.

• „Ograniczenie prawa do azylu jest niezgodne z polskim prawem i traktatami międzynarodowymi” – twierdzą przedstawiciele organizacji humanitarnych. – „To pogwałcenie praw człowieka”.

Zdaniem niektórych ekspertów prawnych wprowadzone regulacje mogą być zaskarżone do Trybunału Konstytucyjnego lub Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Co dalej? Możliwe kolejne zmiany

Rząd przekonuje, że decyzja o ograniczeniu prawa do składania wniosków o azyl jest niezbędna dla zapewnienia porządku publicznego i ochrony granicy. Władze nie wykluczają dalszych działań wzmacniających bezpieczeństwo. W nadchodzących tygodniach możliwe są kolejne regulacje dotyczące polityki migracyjnej, w tym zaostrzenie procedur dla cudzoziemców ubiegających się o pobyt w Polsce.

Tymczasem organizacje dbające o prawa człowieka oraz niektóre ugrupowania polityczne zapowiadają dalszy sprzeciw i monitorowanie sytuacji na granicy. Czy nowe przepisy skutecznie zabezpieczą Polskę przed nielegalną migracją, czy okażą się powodem do kolejnych napięć? Czas pokaże.

Treść rozporządzenia w sprawie czasowego ograniczenia prawa do azylu

Oto pełna treść rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 marca 2025 r. w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej:

Na podstawie art. 33a ust. 5 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 223 i 389) zarządza się, co następuje:

§ 1. Wprowadza się czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

§ 2. 1. Ograniczenie, o którym mowa w § 1, obowiązuje przez okres 60 dni od dnia wejścia w życie rozporządzenia.

2. Ograniczenie, o którym mowa w § 1, stosuje się na granicy państwowej z Republiką Białorusi.

§ 3. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Komisja Europejska reaguje na zmiany

Komisja Europejska zapowiedziała już, że rozpocznie analizę tych zmian. W Brukseli podkreślono, że choć obawy Polski dotyczące hybrydowych zagrożeń na granicy z Białorusią są zrozumiałe, wszelkie zmiany w prawie muszą pozostawać zgodne z normami Unii Europejskiej oraz Kartą Praw Podstawowych. Polska ma prawo do działań na rzecz ochrony swojej suwerenności i bezpieczeństwa, jednak powinna jednocześnie respektować standardy dotyczące praw człowieka.

Rzecznik Komisji Europejskiej, Markus Lammert, poinformował, że KE przeprowadzi szczegółową analizę nowych przepisów pod kątem ich zgodności z europejskimi standardami prawnymi. W obecnej sytuacji Polska stoi przed wyzwaniem wyważenia kwestii ochrony granicy z obowiązkami wynikającymi z członkostwa w Unii Europejskiej.

Spór wokół zawieszenia prawa do azylu: między praworządnością a bezpieczeństwem

Marcin Sośniak z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka wyraził zaniepokojenie obowiązującą już ustawą o czasowym ograniczeniu prawa do azylu. Jego zdaniem nowelizacja nie tylko szkodzi polityce migracyjnej, ale także narusza Konstytucję RP. Sośniak wskazał, że wprowadzone zmiany mogą osłabić bezpieczeństwo Polski oraz skuteczne zarządzanie ruchem granicznym, a jednocześnie stanowią zagrożenie dla praworządności. Zaznaczył również, że przepisy ustawy mogą uniemożliwić wielu osobom ubieganie się o ochronę międzynarodową.

Rzecznik Praw Obywatelskich, Marcin Wiącek, również sprzeciwił się ustawie azylowej, argumentując, że tak istotne zmiany w prawie azylowym mogą być wprowadzane jedynie w sytuacji ogłoszenia stanu nadzwyczajnego. Podkreślił, że zawieszenie prawa do azylu narusza fundamentalne prawa konstytucyjne, które gwarantują każdemu prawo do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową. Chociaż pozytywnie ocenił wyjątki dotyczące dzieci, kobiet i osób rannych, uznał je za niewystarczające w obliczu ogólnych ograniczeń podstawowych praw człowieka.