Nowy dodatek do wynagrodzenia za pracę dla nauczycieli, bo – obecny stan „prowadzi do narastającego zniechęcenia zawodowego i problemów z pozyskiwaniem kadry”

• Dodatek do wynagrodzenia za pracę w trudnych lub uciążliwych warunkach – czy i na jakich zasadach przysługuje nauczycielom?
• Dodatek do wynagrodzenia za pracę w trudnych lub uciążliwych warunkach dla nauczycieli – w jakiej wysokości przysługuje?
• Związkowcy oświatowi żądają od Minister Edukacji objęcia dodatkiem do wynagrodzenia za pracę w trudnych lub uciążliwych warunkach nowej grupy nauczycieli, bo – „obecny stan prawny prowadzi do systemowej nierówności w obrębie tej samej grupy zawodowej”

Dodatek do wynagrodzenia za pracę w trudnych lub uciążliwych warunkach – czy i na jakich zasadach przysługuje nauczycielom?

Dodatek do wynagrodzenia za pracę w trudnych lub uciążliwych warunkach przysługuje nauczycielom na podstawie art. 34 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Wykaz trudnych i uciążliwych warunków pracy, stanowiących podstawę do przyznania nauczycielom ww. dodatku wynika natomiast z rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy.

Ponadto, zgodnie z par. 8 ww. rozporządzenia – za pracę w trudnych warunkach, za którą należny jest nauczycielom dodatek do wynagrodzenia, uznaje się również prowadzenie przez nauczycieli:

• praktycznej nauki zawodu szkół górniczych – zajęć praktycznych pod ziemią,
• praktycznej nauki zawodu szkół leśnych – zajęć w lesie,
• praktycznej nauki zawodu szkół rolniczych – zajęć praktycznych w terenie z zakresu produkcji roślinnej, zwierzęcej i mechanizacji rolnictwa,
• praktycznej nauki zawodu szkół medycznych – zajęć w pomieszczeniach zakładów leczniczych podmiotów leczniczych i jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, o których mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społeczne, przeznaczonych dla: noworodków, dzieci do lat trzech, dzieci niepełnosprawnych ruchowo oraz dla osób (dzieci i dorosłych) upośledzonych umysłowo, psychicznie chorych, przewlekle chorych, z uszkodzeniami centralnego i obwodowego układu nerwowego, w oddziałach intensywnej opieki medycznej oraz w żłobkach,
• praktycznej nauki zawodu – zajęć w szkołach specjalnych oraz w szkołach w okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich,
• zajęć dydaktycznych w szkołach (oddziałach) przysposabiających do pracy,
• zajęć dydaktycznych w szkołach przy zakładach karnych,
• zajęć dydaktycznych w klasach łączonych w szkołach podstawowych,
• zajęć dydaktycznych w języku obcym w szkołach z obcym językiem wykładowym (z wyjątkiem zajęć prowadzonych przez nauczycieli języka obcego), prowadzenie zajęć dydaktycznych w szkołach, w których zajęcia są prowadzone dwujęzycznie oraz przez nauczycieli danego języka obcego w oddziałach dwujęzycznych, a także prowadzenie zajęć dydaktycznych w języku obcym w nauczycielskich kolegiach języków obcych (z wyjątkiem lektorów języka obcego),
• zajęć dydaktycznych w oddziałach klas realizujących program „Międzynarodowej Matury” z przedmiotów objętych postępowaniem egzaminacyjnym,
• zajęć dydaktycznych w szkołach w okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich i placówkach opiekuńczo-wychowawczych,
• zajęć wychowawczych, opiekuńczych, terapeutycznych oraz badań i działań diagnostycznych prowadzonych bezpośrednio z nieletnimi lub na ich rzecz w okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich,
• zajęć wychowawczych bezpośrednio z wychowankami lub na ich rzecz w placówkach opiekuńczo-wychowawczych,
• zajęć wychowawczych bezpośrednio z wychowankami lub na ich rzecz w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii oraz
• badań psychologicznych i pedagogicznych, w tym badań logopedycznych, udzielanie dzieciom i młodzieży pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w tym pomocy logopedycznej, pomocy w wyborze kierunku kształcenia i zawodu, a także udzielanie rodzicom i nauczycielom pomocy psychologiczno-pedagogicznej związanej z wychowywaniem i kształceniem dzieci i młodzieży w poradniach psychologiczno-pedagogicznych oraz w innych poradniach specjalistycznych.

Ocena czy warunki, w których pracuje nauczyciel, należy uznać za trudne lub uciążliwe, nie należy zatem do kompetencji dyrektora szkoły (lub odpowiednio – innej placówki oświatowej), ani nauczyciela – zostały one bowiem jasno określone w rozporządzeniu.

Dodatek przysługujący nauczycielowi za pracę w trudnych lub uciążliwych warunkach – jeżeli jest spełniona któraś z przesłanek, uprawniających do jego przyznania, określonych w par. 8 lub 9 rozporządzenia z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy – jest obowiązkowy i wypłacany nauczycielom proporcjonalnie do liczby godzin zajęć.

Dodatek do wynagrodzenia za pracę w trudnych lub uciążliwych warunkach dla nauczycieli – w jakiej wysokości przysługuje?

Nauczycielom wykonującym pracę w trudnych lub uciążliwych warunkach – ściśle określonych w par. 8 i 9 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy – przysługuje dodatek do wynagrodzenia w wysokości określonej w regulaminie wynagradzania danej szkoły (lub innej placówki oświatowej), w której zatrudniony jest nauczyciel. Oznacza to, że wysokość dodatku może być zróżnicowana w poszczególnych szkołach (i placówkach oświatowych) i może zostać określona na różne sposoby – jako:

• stały procent od wynagrodzenia zasadniczego,
• jednakowa kwota miesięczna,
• widełki procentowe lub
• widełki kwotowe.

Warto również podkreślić, że – zgodnie z wyrokiem WSA we Wrocławiu z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wr 396/05 – rada gminy, powiatu (lub odpowiednio – sejmik województwa), nie posiada przy tym kompetencji do ustalenia, w drodze uchwały, regulacji uzależniających nabycie prawa do dodatku do wynagrodzenia przysługującego nauczycielowi za pracę w trudnych lub uciążliwych warunkach od np. liczby godzin przepracowanych w takich warunkach.

Związkowcy oświatowi żądają od Minister Edukacji objęcia dodatkiem do wynagrodzenia za pracę w trudnych lub uciążliwych warunkach nowej grupy nauczycieli, bo – „obecny stan prawny prowadzi do systemowej nierówności w obrębie tej samej grupy zawodowej”

„Osoby wykonujące zadania o zbliżonym charakterze i stopniu złożoności [red.: w zakresie uprawnienia do dodatków do wynagrodzenia za pracę] traktowane są odmiennie wyłącznie ze względu na typ placówki, a nie rzeczywisty charakter pracy” – wybrzmiało we wniosku o pilne zmiany w prawie z dnia 6 marca 2026 r., który Krajowy Sekretariat Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność” skierował do minister edukacji Barbary Nowackiej.

W ww. wniosku – związkowcy domagają się objęcia dodatkiem za trudne lub uciążliwe warunki pracy nauczycieli realizujących kształcenie uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w szkołach ogólnodostępnych (tj. nauczycieli wspomagających i pracujących w klasach integracyjnych) oraz nauczycieli realizujących nauczanie indywidualne – na takich samych zasadach, jak objęci są nim nauczyciele szkół specjalnych.

– „Obecny stan prawny prowadzi do systemowej nierówności w obrębie tej samej grupy zawodowej. Nauczyciele szkół specjalnych otrzymują dodatek za pracę w trudnych i uciążliwych warunkach, co stanowi uznanie specyfiki ich obowiązków. Jednocześnie nauczyciele pracujący w szkołach ogólnodostępnych w modelu edukacji włączającej – mimo że wykonują pracę o porównywalnym stopniu trudności, obciążenia psychicznego oraz odpowiedzialności – takiego dodatku nie otrzymują.

Różnicowanie sytuacji płacowej tych nauczycieli nie znajduje obiektywnego i merytorycznego uzasadnienia. W praktyce oznacza to, że osoby wykonujące zadania o zbliżonym charakterze i stopniu złożoności traktowane są odmiennie wyłącznie ze względu na typ placówki, a nie rzeczywisty charakter pracy.

Nauczyciele współorganizujący kształcenie oraz nauczyciele klas integracyjnych pracują z uczniami posiadającymi orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, w tym z uczniami z niepełnosprawnościami sprzężonymi, zaburzeniami ze spektrum autyzmu, poważnymi zaburzeniami zachowania oraz uczniami wymagającymi stałego wsparcia terapeutycznego. Ich obowiązki obejmują nie tylko realizację podstawy programowej, lecz również współtworzenie i realizację indywidualnych programów edukacyjnoterapeutycznych (IPET), dostosowywanie metod pracy do indywidualnych potrzeb ucznia, reagowanie na sytuacje kryzysowe – w tym zachowania agresywne i autoagresywne – oraz stałą współpracę z rodzicami i specjalistami.

Analogicznie nauczyciele realizujący nauczanie indywidualne wykonują pracę w warunkach wymagających szczególnej odpowiedzialności, często w bezpośrednim, jednoosobowym kontakcie z uczniem o znaczących deficytach zdrowotnych lub rozwojowych, bez wsparcia zespołu klasowego.

Obciążenie psychofizyczne tych nauczycieli jest realne i porównywalne z obciążeniem nauczycieli szkół specjalnych. Różnica polega jedynie na organizacyjnej formule kształcenia, a nie na stopniu trudności pracy.” – argumentuje NSZZ „Solidarność” i dodaje, że – taka sytuacja budzi poważne wątpliwości w kontekście konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) oraz zasady równego traktowania w zatrudnieniu, wyrażonej w przepisach prawa pracy („różnicowanie wynagrodzenia za pracę o porównywalnym charakterze i stopniu trudności, bez obiektywnego uzasadnienia, może być postrzegane jako naruszenie standardu równego traktowania”), jak również, że – prowadzi to do narastającego zniechęcenia zawodowego, problemów z pozyskiwaniem kadry oraz realnego ryzyka destabilizacji systemu wsparcia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

W opinii Solidarności – utrzymywanie obecnego stanu oznacza dalsze pogłębianie nierówności płacowej w obrębie tej samej grupy zawodowej oraz osłabianie prestiżu pracy nauczycieli realizujących szczególnie wymagające zadania.

Polecamy: Wynagrodzenia 2026. Rozliczanie płac w praktyce

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 986 z późn. zm.)
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 755 z późn. zm.)
• Wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wr 396/05

fot. MEN