Strona główna » Prawo » Sprawy rodzinne » Pomoc Społeczna » Emeryt » DO ZUS zwracasz nienależną emeryturę za trzy lata. Jak to policzyć? Na przekładzie emerytur i dodatkowych świadczeń za 20 000 zł

DO ZUS zwracasz nienależną emeryturę za trzy lata. Jak to policzyć? Na przekładzie emerytur i dodatkowych świadczeń za 20 000 zł

28 kwietnia 2026, 17:45
[Data aktualizacji 28 kwietnia 2026, 17:45]

Tomasz Król

prawnik - prawo pracy, cywilne, gospodarcze, administracyjne, podatki, ubezpieczenia społeczne, sektor publiczny

ZUS: Emeryci zwracają emeryturę. Renciści rentę. Za trzy lata wstecz [świadczenie nienależne]

Shutterstock

REKLAMA

To stosunkowo rzadka sytuacja, ale się zdarza – trzeba zwrócić do ZUS nienależną emeryturę albo rentę. Przykładem jest wypłata drugiej emerytury byłemu wojskowemu albo policjantowi. Jeżeli ma pecha i obowiązują go niekorzystne przepisy, to może mieć tylko jedną emeryturę – albo z ZUS albo mundurową. W artykule omówienie niekorzystnego wyroku, kiedy emeryt jednak przez kilka lat otrzymywał dwie emerytury (niezgodnie z przepisami).

Emeryt mundurowy (rozpoczął służbę np. w 1996 r.) nie może mieć dwóch emerytur - emerytury nr 1 (z ZUS) i emerytury nr 2 (mundurowej)
Sąd Najwyższy: Emeryci zwracają emeryturę. Renciści rentę. Za trzy lata wstecz [świadczenie nienależne]
Podstawa prawna - art. 138 ust. 5 i 6 ustawy emerytalnej

ZUS domagał się zwrotu emerytury za okres od 1 marca 2020 r. do 30 września 2023 r. w kwocie 23.886,49 zł. Sądy zmniejszyły tą kwotę za okres od 1 marca 2020 r. do 30 września 2020 r.

REKLAMA

Dlaczego? Bo jest furtka chroniąca emerytów i rencistów, którzy otrzymali nienależne świadczenia i muszą je zwrócić do ZUS. Ochrona polega na ograniczeniu czasowym praw ZUS do żądania zwrotu nienależnej emerytury albo renty. W sprawie ocenionej przez sąd wynosi on 3 lata. Jak obliczyć okres trzech lat? O tym w dalszej części artykułu.

Emeryt mundurowy (rozpoczął służbę np. w 1996 r.) nie może mieć dwóch emerytur - emerytury nr 1 (z ZUS) i emerytury nr 2 (mundurowej)

Przykład

Emeryt mundurowy otrzymywał przez okres od 1 marca 2020 r. do 30 września 2023 r. dwie emerytury - jedną z ZUS (odprowadził na nią składki od dochodów cywilnych), a drugą mundurową. Sąd uznał, że pieniądze z emerytury "ZUS-owskiej", emeryt musi zwrócić do ZUS. Wynika to ze szczególnej sytuacji - emeryt rozpoczął służbę mundurową przed 1999 r. Przepisy dla osób o takim przebiegu ścieżki zawodowej wykluczają możliwość łączenia emerytury cywilnej i np. "żołnierskiej".

Przykład opracowano na podstawie wyroku z 14 stycznia 2026 r. Sądu Apelacyjnego w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt III AUa 2137/24). Jest on niekorzystny dla emeryta. Musi oddać drugą emeryturę.

Ale nie do końca. Pokażmy to w dalszej części przykładu:

Przykład

Emeryt mundurowy otrzymywał przez okres od 1 marca 2020 r. do 30 września 2023 r. dwie emerytury. Nie miał do tego prawa. Sąd wskazał, że owszem nienależną emeryturę trzeba oddać do ZUS. Ale tylko za okres trzech lat wstecz licząc do ostatniej wypłaty. W sprawie ostatnia wypłata nienależnego świadczenia miała miejsce we wrześniu 2023 r., a od 1 października 2023 r. została wstrzymana wypłata emerytury. Czyli cofamy się trzy lata od okresu wrzesień / październik 2023 r. Do ZUS wracają więc świadczenia za okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2023 r.

ZUS nie może żądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 marca 2020 r. do 30 września 2020 r., gdyż jest to okres przekraczający 3 lata, w rozumieniu art. 138 ust. 4 ustawy emerytalnej. Dodać należy, że dotyczy to wszystkich świadczeń pobranych nienależnie w tym okresie, tj. emerytury i dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego.

Dlatego w wyroku z 14 stycznia 2026 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt III AUa 2137/24) stwierdził: Pomimo jednak, że odwołujący się pobrał nienależnie świadczenia za okres od 1 marca 2020 r. do 30 września 2023 r., to jednak organ rentowy nie może domagać się ich zwrotu za cały wskazany okres.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Sąd Najwyższy: Emeryci zwracają emeryturę. Renciści rentę. Za trzy lata wstecz [świadczenie nienależne]

Podstawa prawna

Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 16 maja 2012 r., III UZP 1/12 (OSNP 2012 nr 23-24, poz. 290) stwierdził, że trzyletni okres, za który organ rentowy może żądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na podstawie art. 138 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, obejmuje okres do ostatniej wypłaty (pobrania) nienależnego świadczenia (por. także wyrok Sądu Najwyższego z 6 lutego 2024 r., I USKP 13/23).

Prawidłowa wykładnia przepisu art. 138 ust. 4 ustawy emerytalnej prowadzi zatem do wniosku, że obowiązkiem zwrotu objęte są nienależnie pobrane świadczenia maksymalnie za okres 3 lat liczonych do ostatniej wypłaty (pobrania) nienależnego świadczenia.

Podstawa prawna - art. 138 ust. 5 i 6 ustawy emerytalnej

Kwoty nienależnie pobranych świadczeń w związku z osiągnięciem przychodów, o których mowa w art. 104 ust. 1, podlegają zwrotowi za okres nie dłuższy niż 1 rok kalendarzowy poprzedzający rok, w którym wydano decyzję o rozliczeniu świadczenia, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie powiadomiła organ rentowy o osiągnięciu przychodu, w pozostałych zaś przypadkach - za okres nie dłuższy niż 3 lata kalendarzowe poprzedzające rok wydania tej decyzji.

Organ rentowy może odstąpić od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, zmniejszyć wysokość potrąceń, ustaloną zgodnie z art. 140 ust. 4 pkt 1, lub zawiesić dokonywanie tych potrąceń na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności.

Polecamy KSeF - podręcznik

KSeF – jak wdrożyć

Instrukcje KSeF. 15 praktycznych procedur dla podatników

Powiązane