Kategorie

Pracownik ma prawo do przerw w pracy

Ewa Drzewiecka
inforCMS
Prawo do przerw jest uprawnieniem pracownika. Mogą one być przeznaczone na spożycie posiłku lub na chwilowy odpoczynek. Mimo nieświadczenia pracy, za większość przerw przysługuje wynagrodzenie.


Czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy. Zatem do czasu pracy wlicza się nie tylko okres wykonywania pracy, ale także:

• oczekiwanie na przydział pracy,

• niewykonywanie pracy w razie przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy albo niezawinionego przestoju (art. 81 k.p.),

• przerwy w pracy:

- 15-minutowa przerwa na spożycie posiłku (art. 134 k.p.),

- z tytułu pracy w warunkach szczególnie szkodliwych lub uciążliwych dla zdrowia (art. 145 par. 1 k.p.),

- na karmienie dziecka piersią (art. 187 k.p.),

- po godzinie pracy z komputerem (par. 7 rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe),

- 15-minutowa przerwa na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek (art. 17 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych),

- 30-minutowa przerwa pracownika młodocianego, którego dobowy wymiar czasu pracy przekracza 4,5 godziny (art. 202 par. 31 k.p.),

szkolenie bhp (art. 2373 par. 3 k.p.),

• niewykonywanie pracy w związku z przeprowadzaniem badań okresowych i kontrolnych w godzinach pracy (art. 229 par. 3 k.p.),

• przeprowadzanie w godzinach pracy badań lekarskich w związku z ciążą (art. 185 par. 2 k.p.),

• niewykonywanie pracy w związku z wzięciem udziału w konsultacjach, o których mowa w art. 23711a k.p.

nauka młodocianego w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy (art. 202 par. 3 k.p.).

Przerwa na spożycie posiłku

Pracownikowi przysługuje 15-minutowa przerwa wliczana do czasu pracy, jeżeli jego dobowy wymiar wynosi co najmniej sześć godzin (art. 134 k.p.). Prawo do przerwy związane jest z faktycznym czasem wykonywania pracy w danym dniu, a nie z wymiarem czasu pracy danego pracownika. Taka sama przerwa (15 minut) przysługuje zatem pracownikowi, którego dobowy wymiar czasu pracy wynosi 12 godzin, jak i pracownikowi zatrudnionemu w niepełnym wymiarze czasu pracy, który tylko w niektóre dni pracuje sześć godzin (wówczas w te dni pracodawca jest obowiązany zapewnić mu przerwę w pracy).

Przerwa na posiłek przysługuje bez względu na to, czy pracownik rzeczywiście spożywa posiłek podczas tej przerwy czy nie. Wprowadzenie jej nie może oznaczać skrócenia dobowego wymiaru czasu pracy, czyli opuszczenia pracy wcześniej o 15 minut. Jest ona niezależna od innych przewidzianych prawem przerw w pracy, np. przerwy po godzinie pracy z komputerem.

Pracodawca może:

• wyraźnie określić czas korzystania przez pracowników z tej przerwy, np. przy pracach, które nie mogą być przerywane i konieczne jest zastąpienia pracownika korzystającego z przerwy przez inna osobę albo

• ustalić, że pracownicy mogą z niej korzystać w dowolnym czasie.

Na załatwienie spraw osobistych

Pracodawca może wprowadzić jedną przerwę, niewliczaną do czasu pracy i przeznaczoną na załatwianie spraw osobistych lub spożycie posiłku. Czas trwania takiej przerwy nie może przekraczać 60 minut (art. 141 par. 1 k.p.). Wprowadzenie tej przerwy skutkuje przesunięciem godziny wyjścia z pracy o czas jej trwania, pomimo że czas pracy pracownika nie ulegnie zmianie.

Godzinnej przerwy na załatwienie spraw osobistych lub spożycie posiłku nie można dzielić. Dopuszczalne jest jej połączenie z przerwą 15-minutową, którą wlicza się do czasu pracy. Przerwę tę wprowadza się w układzie zbiorowym pracy albo w regulaminie pracy, a jeżeli u pracodawcy nie obowiązuje układ zbiorowy i nie jest on zobowiązany do wydania regulaminu pracy - w umowie o pracę (art. 141 par. 2 k.p.).

Przerwa od komputera

Prawo pracownika do przerwy ze względu na zapewnienie bezpiecznej pracy przy monitorach ekranowych wprowadza rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe. Przepisy te nie dotyczą wszystkich pracowników wykonujących pracę na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe. Rozporządzenia nie stosuje się do:

• kabin kierowców oraz kabin sterowniczych maszyn i pojazdów,

• systemów komputerowych na pokładach środków transportu,

• systemów komputerowych przeznaczonych głównie do użytku publicznego,

• systemów przenośnych nieprzeznaczonych do użytkowania na danym stanowisku pracy,

• kalkulatorów, kas rejestrujących i innych urządzeń z małymi ekranami do prezentacji danych lub innych pomiarów,

• maszyn do pisania z wyświetlaczem ekranowym.

Pozostałym pracownikom, których praca nie wiąże się z sytuacjami wymienionymi powyżej, pracodawca jest obowiązany tak organizować pracę, aby zapewnić po każdej godzinie nieprzerwanej pracy przy obsłudze monitora ekranowego co najmniej pięciominutową przerwę, wliczaną do czasu pracy.

Przerwy po godzinie pracy przy obsłudze monitora ekranowego nie pozostają w żadnym związku z przerwami ze względu na uciążliwe lub szczególnie szkodliwe warunki pracy. Oznacza to, że nie są one wliczane do przerw przysługujących ze względu na warunki pracy.

Warunki uciążliwe dla zdrowia

Wobec pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnie uciążliwych (np. wymagających szczególnej koncentracji) lub szczególnie szkodliwych (narażenie na działanie substancji trujących, promieniowanie) dla zdrowia należy zastosować normy czasu pracy krótsze niż określone w art. 129 k.p.

Skrócenie czasu pracy może nastąpić albo przez obniżenie norm czasu pracy albo ustanowienie przerw wliczanych do czasu pracy (art. 145 k.p.). Powyższych sposobów nie łączy się. Skrócenie czasu pracy nie może spowodować obniżenia wynagrodzenia za pracę, nawet w przypadku określenia wynagrodzenia stawką godzinową czy dniówkową.

Krótszy czas pracy

Kodeks pracy nie określa granic czasu trwania wymienionych przerw i ich liczby. Kwestie te rozstrzyga układ zbiorowy lub regulamin pracy, a jeśli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy (zatrudnia mniej niż 20 pracowników) - obwieszczenie, o którym mowa w art. 150 k.p.

Wykaz prac objętych skróconym czasem pracy ustala pracodawca po konsultacji z pracownikami lub z ich przedstawicielami (w trybie i na zasadach określonych w art. 23711a i art. 23713a oraz po zasięgnięciu opinii lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami. Wykaz powinien zostać zamieszczony w regulaminie pracy, układzie zbiorowym pracy albo w obwieszczeniu pracodawcy.

Przerwa przy pracy monotonnej

Wobec pracowników zatrudnionych przy pracy monotonnej lub pracy w ustalonym z góry tempie należy zastosować normy czasu pracy krótsze niż określone w art. 129 k.p. Skrócenie czasu polega wyłącznie na wprowadzeniu przerw wliczanych do czasu pracy.

Monotonia pracy zagraża bezpieczeństwu pracy ze względu na zmniejszenie czujności pracownika i błędy, jakie może on popełnić. Praca monotonna, czyli długotrwałe wykonywanie powtarzalnych zadań, prowadzi do zmęczenia, spadku i wahania sprawności fizycznej i umysłowej oraz wydajności w pracy, obniżenia zdolności do dostosowywania się do zmieniających się warunków, a także do obniżenia czujności pracownika. Przerwy w wykonywaniu pracy monotonnej będą zatem korzystne zarówno dla pracownika, jak i pracodawcy.

Na karmienie dziecka piersią

Przerwy na karmienie dziecka, wliczane do czasu pracy, przewiduje art. 187 k.p. Przerwy przysługują tylko wtedy, gdy pracownica karmi dziecko piersią. Przerwy nie przysługują matce zatrudnionej przez czas krótszy niż cztery godzin dziennie. Jeżeli czas pracy jest dłuższy niż cztery godziny, ale nie przekracza sześciu godzin, wówczas kobieta ma prawo do jednej półgodzinnej przerwy. Pracująca dłużej niż sześć godzin dziennie jest uprawniona do dwóch półgodzinnych przerw. Jeśli karmi więcej niż jedno dziecko, czas przysługujących jej przerw w pracy wydłuża się z 30 do 45 minut. Postanowienia układów zbiorowych lub regulaminów pracy mogą przewidywać większą liczbę i wymiar tych przerw. Przerwy przysługują przez cały okres karmienia piersią, niezależnie od czasu jego trwania.

Czas wykorzystywania przerw pracodawca uzgadnia z pracownicą. Na jej wniosek mogą być udzielane w ciągu dnia łącznie, np. ze względu na dojazd. Natomiast nie można łączyć przerw z kilku dni i wykorzystywać ich łącznie w postaci wolnego dnia, gdyż byłoby to sprzeczne z celem tych przerw.

PRZYKŁAD:

KUMULACJA ZAKAZANA

Pracownik zatrudniony przy obsłudze monitorów ekranowych wystąpił z wnioskiem do pracodawcy, aby zamiast korzystać z kilku pięciominutowych przerw w trakcie dnia pracy, mógł wychodzić z pracy wcześniej. Chciał także przerwy te połączyć z 15-minutową przerwą śniadaniową. Pracodawca nie może uwzględnić jednak takiego wniosku pracownika. Istotne jest, by przerwa po godzinie nieprzerwanej pracy z monitorem ekranowym miała miejsce rzeczywiście po godzinie pracy. Nie jest dopuszczalne skumulowanie przerw po kilku godzinach pracy ani tym bardziej zsumowanie wszystkich przerw przypadających danego dnia i przesunięcie ich na dzień następny lub na koniec dnia, co spowoduje wcześniejsze zakończenie przez pracownika dnia pracy.

PRZYKŁAD:

POTRZEBNE ZAŚWIADCZENIE

Pracownica chce skorzystać z przerw na karmienie dziecka piersią. Pracodawca zażądał od niej jednak zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego ten fakt. Pracodawca mógł domagać się zaświadczenia lekarskiego, aby udzielić przerwy na karmienie piersią. Przerwy na karmienie są bowiem udzielane na wniosek pracownicy zawierający oświadczenie o karmieniu piersią. Prawo do korzystania z przerw przysługuje pracownicy dopóki karmi dziecko piersią. Ten czas może być różny w przypadku różnych kobiet. W przepisie nie ustalono też maksymalnej granicy wieku dziecka, które może być karmione piersią. Na żądanie pracodawcy, od którego pracownica domaga się udzielania zwolnienia od pracy w celu nakarmienia dziecka piersią, jest ona więc obowiązana przedstawić stosowne zaświadczenie lekarza. Zaświadczenie może wydać lekarz sprawujący opiekę nad kobietą lub dzieckiem.

Ewa Drzewiecka

gp@infor.pl

Podstawa prawna

• Art. 128, 129, 134, 145, 187 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

• Art. 17 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 123, poz. 776 ze zm.).

• Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz.U. nr 148, poz. 973).

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Umowy o pracę – zawieranie i rozwiązywanie
Umowy o pracę – zawieranie i rozwiązywanie
Tylko teraz
Źródło: GP
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Prawo
    1 sty 2000
    23 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Ubezwłasnowolnienie - zasady, skutki, procedura

    Ubezwłasnowolnienie jest możliwe tylko w określonych przypadkach. Na czym polega? Jakie wywołuje skutki? Jak wygląda procedura?

    Duże zmiany w prawach konsumenta - dyrektywa Omnibus

    Prawa konsumenta. Szykują się rewolucyjne zmiany w ochronie praw konsumenta. Wdrożenie tzw. dyrektywy Omnibus ma wyeliminować nieprawidłowości podczas wyprzedaży. W przypadku obniżki cen towarów, sklepy - tradycyjne oraz internetowe - będą miały obowiązek podawania informacji o najniższej cenie tego produktu lub usługi w ciągu 30 dni przed wprowadzeniem obniżki. Wpłynie to istotnie na przebieg coraz popularniejszych w Polsce wyprzedaży. Co więcej, zabroniona będzie sprzedaż usług finansowych poza lokalem sprzedawcy, gdy ma to miejsce podczas tzw. pokazów lub wycieczek.

    DVB-T2/HEVC. Od kiedy w Polsce nowy standard telewizji?

    DVB-T2/HEVC to nowy standard telewizji Od kiedy pojawi się w Polsce? Na wiele pytań konsumentów ma odpowiedzieć nowa kampania społeczna.

    Sąd okręgowy – od jakiej kwoty? [ZMIANY]

    Sąd okręgowy rozpatruje m.in. sprawy od określonej kwoty wartości przedmiotu sporu. Zmianę tego progu przewiduje projekt przygotowany przez resort sprawiedliwości.

    Turnusy rehabilitacyjne dla emerytowanych rolników

    Możliwość kierowania emerytowanych rolników na turnusy rehabilitacyjne zakłada projekt, który znalazł się w pracach legislacyjnych rządu. Co jeszcze ma się zmienić?

    Renta rodzinna dla studenta pierwszego roku za wrzesień

    Renta rodzinna dla studenta pierwszego roku również za wrzesień? To możliwe, ale trzeba pamiętać o formalnościach. Termin upływa 30 września.

    Sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji starszych niż 30 lat

    Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego weszła w życie 16 września 2021 r. Co z umorzeniem spraw o stwierdzenie nieważności decyzji starszych niż 30 lat?

    Świadczenie pielęgnacyjne a śmierć dziecka

    Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w przypadku śmierci dziecka z niepełnosprawnością. Czy przepisy ulegną zmianie?

    1000 plus – dla kogo?

    1000 plus. Dla kogo przewidziano wsparcie w ramach rodzinnego kapitału opiekuńczego? Prezentujemy najważniejsze założenia.

    Zadośćuczynienie za naruszenie więzi rodzinnej - nowe przepisy

    Przepisy dotyczące zadośćuczynienia za naruszenie więzi rodzinnej weszły w życie. Jakie sytuacje obejmują?

    Zmiany w "500 plus" - nowelizacja uchwalona

    Zmiany w "500 plus" mają dotyczyć przejęcia przez ZUS obsługi programu. Wniosek złożymy tylko elektronicznie. Nowelizacja została uchwalona przez Sejm.

    Punkty spisowe w placówkach ZUS

    Punkty spisowe w placówkach ZUS powstaną w całej Polsce. Jaką pomoc będzie można w nich uzyskać?

    Opieka nad seniorem w miejscu zamieszkania

    Opieka nad seniorami ma być świadczona w miejscu zamieszkania. Rząd planuje zmiany w funkcjonowaniu domów pomocy społecznej.

    Przepisy antylichwiarskie na stałe?

    Przepisy antylichwiarskie zostały uwzględnione w tzw. ustawach covidowych. Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad nową stałą regulacją.

    ZUS przejmie obsługę 500 plus [WYWIAD]

    ZUS ma przejąć obsługę programu "500 plus"? Czy jest na to gotowy? O szczegółach mówił PAP wiceprezes ZUS Włodzimierz Owczarczyk.

    PE o wolności mediów i praworządności w Polsce

    Parlament Europejski przyjął w rezolucję zatytułowaną "Wolność mediów i dalsze pogarszanie się praworządności w Polsce".

    Nowelizacja KPA a odszkodowania

    Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego weszła w życie. Czy właściciele nieruchomości będą dochodzić odszkodowań przed ETPC?

    Czas pracy - od kiedy?

    Czas pracy budzi szereg wątpliwości. Od kiedy się liczy? Co z tzw. czynnościami przygotowawczymi?

    Brak alimentów a dodatkowe zajęcia pozalekcyjne [BADANIE]

    W wielu przypadkach rodziców opiekujących się dziećmi, które nie otrzymują alimentów, nie stać na sfinansowanie jakichkolwiek zajęć pozalekcyjnych.

    Wynagrodzenia rodzin zastępczych i inne zmiany

    Wynagrodzenia rodzin zastępczych powiązane z płacą minimalną zakłada projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

    Cmentarze i chowanie zmarłych – planowane zmiany

    Nowa ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych ma w sposób kompleksowy regulować problematykę tzw. prawa pośmiertnego. Oto założenia projektu.

    Świadczenie usług cyfrowych - duże zmiany od 2022 roku

    Usługi cyfrowe. 1 stycznia 2022 r. mija termin implementacji przez państwa członkowskie UE dyrektywy 2019/770 z 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów o dostarczanie treści i usług cyfrowych. Co się zmieni po wejściu w życie tych przepisów? Jakie nowe zasady wprowadza ta dyrektywa? Co powinni wiedzieć konsumenci?

    "Małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie - rezolucja PE

    Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której postuluje, by "małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie były uznawane w całej Unii .

    Straż Graniczna przypomina grzybiarzom o stanie wyjątkowym

    Straż Graniczna zaleca, by grzybiarze, zanim wybiorą się do lasów, sprawdzili jak przebiega strefa stanu wyjątkowego.

    Wnioski o "Dobry start" złożone przez większość uprawnionych

    Wnioski o "Dobry start" złożyła już wnioski o "Dobry start". Z danych ZUS wynika, iż rodzice najczęściej wybierali bankowość elektroniczną.