REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Nie jest łatwo wykazać zabójstwo w obronie koniecznej. Kiedy jest to możliwe?

Kamil Lorek
Radca prawny, wykładowca akademicki różnych przedmiotów prawniczych, prelegent na konferencjach naukowych, absolwent Uniwersytetu Marii Curie – Skłodowskiej w Lublinie oraz Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
Nie jest łatwo wykazać zabójstwo w obronie koniecznej. Kiedy jest t możliwe?
ShutterStock

REKLAMA

REKLAMA

Nie zawsze osoba, która dopuściła się czynu zabronionego poniesie za to odpowiedzialność karną. Jednym z takich przypadków jest zachowanie podjęte w ramach obrony koniecznej. Każdy ma bowiem prawo bronić się przed niebezpiecznym zamachem.

Obrona konieczna w prawie karnym

Znane jest powiedzenie „nie czyń drugiemu tego, co tobie niemiłe”. Oczywistym jest, że atakowanie innej osoby, które może zagrozić jej zdrowiu czy życiu jest moralnie złe. Jednocześnie atakowany ma prawo odczuwać poważny i duży strach w obawie o swoje własne życie. Każdy człowiek ma prawo walczyć o swoje życie i zdrowie. Może to realizować między innymi poprzez obronę przed niebezpiecznym atakiem na niego. W przepisie art. 25 Kodeksu karnego zostały zawarte unormowania dotyczące obrony koniecznej w prawie karnym:

REKLAMA

Art. 25 § 1 k.k.: 
Nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.

Z powyższego przepisu wynika, że nie każdy przypadek zamachu będzie uprawniał do zastosowania obrony koniecznej, ale jedynie taki, który jest bezprawny oraz bezpośredni. Regulacja ta określa, że obrona konieczna jest kontratypem, a więc okolicznością, która wyłącza bezprawność czynu. Tak zatem obrona w postaci na przykład niebezpiecznych ciosów, ciężkich uderzeń nie będzie przestępstwem. Będą to więc zachowania całkowicie legalne. 

Przekroczenie granic obrony koniecznej

Z drugiej strony należy mieć też na uwadze, że tak podjęta obrona konieczna nie zawsze będzie wyłączać bezprawność. Jeżeli broniący się podejmie zbyt daleko idące środki, zbyt mocne, aniżeli wynika to ze stopnia zagrożenia to może przekroczyć granice obrony koniecznej. Wtedy poniesie odpowiedzialność karną. Polski ustawodawca przewidział jednak w przepisie art. 25 k.k. okoliczności, które wyłączają lub mogą wyłączyć karalność zachowań polegających na przekroczeniu granic obrony koniecznej. 

Art. 25 § 2 k.k.:
W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.
§ 2a.
Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej, odpierając zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren lub odpierając zamach poprzedzony wdarciem się do tych miejsc, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące.
§ 3.
Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.

Wskazane wyżej paragrafy od 2 do 3 art. 25 k.k. przewidują wyłączenie karalności, a nie bezprawności jak w przypadku § 1. 

Ważne

Oznacza to tym samym, że osoby, które przekraczają obronę konieczną popełniają przestępstwo. 

Nadzwyczajne złagodzenie kary

REKLAMA

Ustawodawca zdecydował, żeby w przypadku niektórych okoliczności nie karać sprawcy, ponieważ jego zachowania miały miejsce w specyficznych sytuacjach. W treści § 2 przytoczonego wyżej przepisu jest przyznana sądowi możliwość zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary albo odstąpienia od jej wymierzenia. Skutkuje to tym, że sąd może, choć wcale nie musi skorzystać ani z odstąpienia ani z nadzwyczajnego złagodzenia. Regulacja ta odnosi się ogólnie do sytuacji przekroczenia granic obrony koniecznej. Tak zatem o ewentualnym skorzystaniu z tych możliwości ma zdecydować sąd na podstawie oceny wszystkich okoliczności danej, konkretnej sprawy. 

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Tymczasem w § 2a i 3 prawodawca ustanowił zakaz karania takiej osoby. Przepisy te  dotyczą już konkretnych okoliczności, w których sąd musi odstąpić od ukarania. Takimi okolicznościami są: 

  • odpieranie zamachu polegającego na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu; przylegającego do nich ogrodzonego terenu;
  • odpieraniu zamachu poprzedzonego wdarciem się do takich miejsc jak mieszkanie, lokal, dom lub przylegający do nich teren;
  • obronie pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu. 

Broniący się czasami może wykorzystać do obrony różne narzędzia, w tym także te niebezpieczne. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 09 kwietnia 2002 r. IV KKN 289/99 użycie takiego niebezpiecznego narzędzia nie będzie mogło zostać uznane za przekroczenie granic obrony koniecznej jeżeli było ono użyte z umiarem, a odpierający zamach nie dysponował wówczas innym mniej niebezpiecznym przedmiotem. 

Pozbawienie człowieka życia w obronie koniecznej

REKLAMA

Ważnym i ciekawym orzeczeniem jest wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 11 sierpnia 2016 roku, II Aka 269/16, który odnosi się do umyślnego pozbawienia życia w ramach obrony koniecznej. Jak stwierdził sąd: „gdy w wyniku obrony przed bezpośrednim i bezprawnym zamachem na dobro prawem chronione doszło do umyślnego (w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym) pozbawienia życia, dla przyjęcia stanu obrony koniecznej niezbędne jest stwierdzenie, że w realiach danej sprawy był to jedyny racjonalny sposób uniknięcia zamachu i jego skutków.” 

Jak więc widać nie jest łatwo wykazać zabójstwo w obronie koniecznej, choć taka możliwość istnieje. W ściśle określonej sytuacji jest prawnie dozwolone dokonanie zabójstwa człowieka w ramach obrony koniecznej. Warto nadmienić, iż nawet w takiej dopuszczalnej sytuacji akt w postaci pozbawienia życia innego człowieka (choćby brutalnie atakującego inne bezbronne osoby) może u niektórych ludzi wywoływać bardzo przykre emocje, wyrzuty sumienia, a nawet spowodować traumę. 

Niejednoznaczna w orzecznictwie jest analiza wpływu wyzywającego zachowania napadniętego na prawo do zastosowania przez niego obrony koniecznej. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 listopada 2011 roku, II Aka 199/11: „Nie może powoływać się na prawo do obrony koniecznej, kto swoim wyzywającym zachowaniem prowokuje napastnika” 

Tymczasem Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 czerwca 2002 roku, V KKN 34/01 stwierdził, iż: Wyzywające zachowanie napadniętego nie odbiera przecież atakowi na życie lub zdrowie cech przestępnych.... Zatem trudno zgodzić się z poglądem, że przeciwko takiemu zamachowi napadniętemu nie wolno się bronić.”

Podsumowanie

Popełnianie przestępstwa przeciwko nam przez jakąś osobę nie oznacza, że mamy się jej poddać i pozwolić wyrządzić sobie poważną krzywdę. Możemy się bronić w ramach obrony koniecznej. Prawo karne przewiduje taką reakcję na zamach i zawiera stosowne regulacje prawne, które to normują. W zależności od okoliczności danej sytuacji działanie w granicach obrony koniecznej pozwala na legalne wykonanie czasami nawet bardzo niebezpiecznych czynów przeciwko agresorowi. Należy jednak uważać by nie przekroczyć granic takiej dopuszczalnej obrony, ponieważ to spowoduje odpowiedzialność karną, choć nie w każdym przypadku będzie to skutkować ukaraniem. 

Ocena tego, czy nie przekroczono granic obrony koniecznej nie zawsze jest łatwa. Dokonuje jej sąd w przeprowadzonym stosownym postępowaniu. Do analizy tej można wykorzystać między innymi orzecznictwo sądowe, które jednak nie zawsze jest jednolite. 

Radca prawny dr Kamil Lorek

 

Bibliografia:

  1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, Dz. U. 1997 Nr 88 poz. 553, tj. Dz. U. 2024 r. poz 17.
  2. Stefański R. A.(red.), Kodeks karny. Komentarz,Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2023 r. 
  3. Grześkowiak A., Wiak K.(red.) , Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2023 r. 
  4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09 kwietnia 2002 r. IV KKN 289/99.
  5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 11 sierpnia 2016 roku, II Aka 269/16.
  6. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 listopada 2011 roku, II Aka 199/11.
  7. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2002 roku, V KKN 34/01.
Autopromocja
oprac. Wioleta Matela-Marszałek

REKLAMA

Źródło: Źródło zewnętrzne

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:

REKLAMA

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Wynagrodzenie minimalne 2023 [quiz]
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/15
    Kiedy będą miały miejsce podwyżki minimalnego wynagrodzenia w 2023 roku?
    od 1 stycznia i od 1 lipca
    od 1 stycznia i od 1 czerwca
    od 1 lutego i od 1 lipca
    Następne
    Prawo
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Czy będzie można ubiegać się o wcześniejsze wyniki matur? Minister edukacji odpowiada

    Minister edukacji Barbara Nowacka poinformowała Rzecznika Praw Obywatelskich, że nie ma możliwości wcześniejszego przekazania wyników matur. Jednakże, dla osób planujących studia wyższe za granicą, np. w Danii czy Szwecji, możliwe jest wystawienie zaświadczenia o przystąpieniu do matury w 2024 r. Wyniki egzaminu będą znane 9 lipca.

    TVP miała zapłacić 200 tys. zł zadośćuczynienia. Teraz kwestionuje wyrok sądu

    Telewizja Polska SA w likwidacji wydała oświadczenie, w którym kwestionuje decyzję Sądu Okręgowego w Warszawie dotyczącą Fundacji Otwarty Dialog. Spółka nie zgadza się z wysokością zasądzonego zadośćuczynienia oraz formą i skalą przeprosin.

    Niższe rachunki za energię. To już oficjalne. UE przyjęła dyrektywę

    Unia Europejska oficjalnie przyjęła w piątek nową, zmienioną dyrektywę dotyczącą poprawy efektywności energetycznej budynków. Nowe przepisy mają na celu pomóc mieszkańcom Europy w obniżeniu rachunków za energię, poprawić ich jakość życia i uruchomić falę renowacji na terenie całej UE.

    Kredyt mieszkaniowy #naStart – dowiedz się jakie warunki? [video]

    W ostatnim czasie wrze od dyskusji na temat nowego programu rządowego, tj. kredyt mieszkaniowy #naStart, który ma wesprzeć młodych ludzi w zakupie swojego pierwszego mieszkania. Ministerstwo zapewnia, że wszystko będzie łatwe i klarowne, ale czy tak rzeczywiście będzie?

    REKLAMA

    Nowe przepisy o KRS. Kto będzie wybierał członków Rady? Sejm podjął już decyzję, czas na Senat

    W piątek Sejm przyjął zmienioną wersję ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Kluczowe zmiany dotyczą sposobu wyboru sędziowskich członków Rady. Teraz to sędziowie, a nie Sejm, będą wybierać członków Rady, co jest zmianą w stosunku do przepisów obowiązujących od 2018 roku.

    Wakacje kredytowe w 2024 r. Sejm podjął ważną decyzję dla kredytobiorców

    W piątek Sejm uchwalił nowelę ustawy o wsparciu kredytobiorców. Nowelizacja zakłada przedłużenie tzw. wakacji kredytowych na 2024 rok. To oznacza, że raty kredytu mieszkaniowego będzie można zawiesić dwukrotnie w okresie od 1 czerwca do 31 sierpnia oraz dwukrotnie między 1 września a 31 grudnia.

    MS przygotowuje zmiany w postępowaniu spadkowym. Mają zapobiegać rozbieżnym decyzjom sądów

    Rozbieżne postanowienia spadkowe uniemożliwiają spadkobiercom podjęcie działań takich jak podział majątku czy sprzedaż. Jakie zmiany proponuje resort sprawiedliwości?

    Projekt ustawy o związkach partnerskich już za dwa tygodnie

    Prace nad projektem ustawy o związkach partnerskich są w toku. Ministra ds. równości Katarzyna Kotula poinformowała w Programie Trzecim Polskiego Radia że szczegóły będą znane za dwa tygodnie. 

    REKLAMA

    Nowy przedmiot w szkołach od 1 września 2025 r.

    Jak poinformowała ministra edukacji Barbara Nowacka od 1 września 2025 r. w szkołach ma się pojawić nowy przedmiot. Dotyczy to uczniów klas IV-VIII i I-II szkół ponadpodstawowych.

    Domański: dwie niedziele handlowe w miesiącu oznaczałyby większe wpływy z VAT; jestem również zwolennikiem przywrócenia możliwości handlu w niedzielę

    Wprowadzenie dwóch niedziel handlowych w miesiącu oznaczałoby nieznacznie, ale jednak wyższe wpływy budżetowe z tytułu podatku od towarów i usług (VAT), ocenił minister finansów Andrzej Domański

    REKLAMA