REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Odpowiedzialność za długi spadkodawcy

Kancelaria Ostrowski i Wspólnicy sp.k.
Ekspert w dziedzinach prawa związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej
Odpowiedzialność za długi spadkodawcy. /Fot. Fotolia
Odpowiedzialność za długi spadkodawcy. /Fot. Fotolia

REKLAMA

REKLAMA

W przypadku, gdy jesteśmy spadkobiercami kodeks cywilny daje nam możliwość zdecydowania czy chcemy przyjąć spadek, czy też nie. Ale to nie wszystko. Gdy zdecydujemy się na przyjęcie spadku, prawo pozwala nie tylko na przyjęcie spadku wprost – w tej sytuacji spadkobierca odpowiada za wszelkie długi spadkodawcy bez ograniczeń, ale także przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – w tej sytuacji spadkobierca także odpowiada za długi spadkodawcy, z tym jednak zastrzeżeniem, że odpowiedzialność ta jest ograniczona do wartości stanu czynnego spadku. Tym samym spadkobierca decyduje o tym, czy przyjmuje spadek, czy też go odrzuca, a gdy przyjmuje – czy wprost czy z dobrodziejstwem inwentarza.

I wszystko na pierwszy rzut oka wydaje się niezbyt skomplikowane, do czasu, gdy spadkobierca składający oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza dostaje od komornika zawiadomienie o wszczęciu egzekucji prowadzonej ze składników majątku spadkobiercy, które nie wchodziły w skład masy spadkowej.

REKLAMA

REKLAMA

Polecamy: Spadek 2016

Zgodnie z art. 779 kodeksu postępowania cywilnego do egzekucji ze spadku konieczny jest – aż do działu spadku – tytuł egzekucyjny przeciwko wszystkim spadkobiercom. Jeżeli tytuł był wydany przeciwko spadkodawcy, a postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte, przejście obowiązków na spadkobierców następuje stosownie do art. 788 kodeksu postępowania cywilnego – a zatem wierzyciel musi uzyskać klauzulę wykonalności przeciwko spadkobiercom zmarłego dłużnika. Inaczej sytuacja wygląda, gdy śmierć dłużnika nastąpiła już w toku egzekucji, zatem - po jej wszczęciu. Wówczas ustawa nie wymaga nadania klauzuli wykonalności przeciwko spadkobiercy dłużnika. W takim wypadku, zgodnie z art. 819 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, zawieszone postępowanie egzekucyjne organ egzekucyjny podejmuje z udziałem spadkobiercy dłużnika, tj. po udowodnieniu tego faktu prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku [zob. J. Gołaczyński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Komentarz, 2012, LEX 8688].

Zobacz serwis: Spadki

REKLAMA

Zgodnie z art. 1025 § 1 kodeksu cywilnego, sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Wierzyciela uznaje się za mającego interes w stwierdzeniu nabycia spadku [A. Kidyba (red.), Komentarz do art.1025 Kodeksu cywilnego, 2012, LEX 114635]. Natomiast według art. 1026 kodeksu cywilnego stwierdzenie nabycia spadku oraz poświadczenie dziedziczenia nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Z powyższego wynika, iż w przypadku śmierci dłużnika przed wszczęciem egzekucji, wierzyciel w celu skutecznego egzekwowania zobowiązania od jego spadkobierców musi uzyskać klauzulę wykonalności przeciwko nim. Natomiast w razie śmierci dłużnika po wszczęciu egzekucji, wystarczy uzyskanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku przez spadkobierców.

Zobacz: Kto i kiedy może złożyć pozew o uznanie za niegodnego dziedziczenia?

Jakie są tego dalsze konsekwencje w stosunku do spadkobierców obejmujących spadek z dobrodziejstwem inwentarza?

Jak wyżej wskazano, w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku, przy czym dłużnik może powoływać się na ograniczenie odpowiedzialności tylko wówczas, gdy ograniczenie to zostało zastrzeżone w tytule wykonawczym (art. 837 kodeksu postępowania cywilnego). Możliwość zastrzeżenia ograniczenia odpowiedzialności przewidują przepisy art. 319 kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którymi jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności, a także art. 792 kodeksu postępowania cywilnego, wskazujący, iż w przypadku ponoszenia przez następcę odpowiedzialność tylko z określonych przedmiotów albo do wysokości ich wartości, należy w klauzuli wykonalności zastrzec mu prawo powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczoną odpowiedzialność, o ile prawo to nie jest zastrzeżone już w tytule egzekucyjnym. Nie ulega wątpliwości, iż kodeks postępowania cywilnego przewiduje możliwość złożenia zażalenia na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności jeżeli podmiot odpowiada za długi w ograniczonym zakresie, a nie zostało to zastrzeżone w klauzuli. Jednakże w sytuacji, gdy wierzyciel podejmie postępowanie egzekucyjne przeciwko spadkobiercom dłużnika na podstawie art. 819 § kodeksu postępowania cywilnego, a zatem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku - klauzula wykonalności przeciwko spadkobiercy dłużnika nie zostanie w ogóle nadana. Dlatego też, mimo iż spadkobierca przyjmie spadek w ograniczonym zakresie odpowiedzialności za długi – klauzula wykonalności z zastrzeżeniem powyższego nie zostanie nadana, a w konsekwencji wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z całego majątku spadkobiercy dłużnika.

Zobacz: Czym jest umowa o dział spadku?

W jaki sposób zatem może się bronić spadkobierca dłużnika przed zajęciem całego majątku?

Jedyną drogą uzyskania prawnie przysługującej ochrony majątku powoda w postaci ograniczenia odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku jest powództwo przeciwegzekucyjne na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania cywilnego. Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 stycznia 2011 r. powództwo opozycyjne jest sposobem obrony merytorycznej przed prowadzoną egzekucją, pozwalającym na pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, jeżeli prowadzenie egzekucji na podstawie tego tytułu narusza prawa podmiotowe dłużnika wynikające z prawa materialnego. W toku procesu wszczętego w oparciu o artykuły 840-843 kodeksu postępowania cywilnego nie jest dopuszczalne ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy zakończonej prawomocnym wyrokiem, a podstawa powództwa jest ograniczona do wymienionych w tych przepisach. Nie dochodzi, zatem do ponownego badania istoty stosunku cywilnoprawnego, który łączył strony i badania okoliczności wskazanych jako podstawa faktyczna powództwa oraz analizy przepisów prawa materialnego decydujących o sposobie rozstrzygnięcia sądu. W wypadku powództwa opozycyjnego opartego o art. 840 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania cywilnego może być przedmiotem badania, czy po powstaniu tytułu egzekucyjnego, nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane, a gdy tytułem jest orzeczenie sądowe badanie może objąć również zdarzenie, które nastąpiło po zamknięciu rozprawy, oraz zarzut spełnienia świadczenia, jeżeli nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie. Tak więc zakresem orzekania nie jest objęte badanie stosunku cywilnego, który łączył strony i który był podstawą wydania tytułu egzekucyjnego. Przedmiotem badania jest zakres, w jakim jest dopuszczalne prowadzenie egzekucji na podstawie wydanego tytułu wykonawczego, bowiem jest on ograniczony prawem podmiotowym dłużnika wynikającym z prawa materialnego. Dopuszczalne granice tego ograniczenia wyznaczają podstawy powództwa opozycyjnego [zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt V CSK 199/10, LEX 786397]. Podsumowując, podstawą powództwa opozycyjnego z art. 840 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania cywilnego mogą być jedynie takie zarzuty, których powołanie nie było możliwe w postępowaniu, w którym doszło do wydania tytułu egzekucyjnego [zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt I ACa 473/13, LEX 1383499].

Zobacz: Ostatnia wola, ale czy rzeczywiście twoja?

Możliwość wytoczenia powództwa przeciwegzekucyjnego na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania cywilnego w przypadku nieuzyskania zastrzeżenia w trybie art. 319 oraz 792 kodeksu postępowania cywilnego uznał także Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 6 grudnia 2012 r., zgodnie z którym „Jeżeli dłużnik nie uzyskał zastrzeżenia w trybie, bądź art. 319 k.p.c., bądź art. 792 k.p.c., to na drodze powództwa opozycyjnego nie może uzyskać zmiany brzmienia tytułu wykonawczego wydanego przeciwko dłużnikowi. Powyższy pogląd odnosi się jednak do sytuacji standardowych, typowych, orzecznictwo jak i doktryna dopuszcza jednak wyjątkowo, że spadkobierca dłużnika (a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie), po nadaniu przeciwko niemu klauzuli wykonalności, po złożeniu oświadczenia woli o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, może wytoczyć powództwo z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. (uchwała SN z 30 września 1985 r. III CZP 49/85 - OSNC z 1986 r., nr 7 - 8, poz. 109 i cytowane przez Sąd Okręgowy poglądy doktryny), czy też nawet wystąpić z powództwem o ustalenie, gdy Sąd orzekający w wyroku nie zamieścił wzmianki o ograniczeniu odpowiedzialności dłużnika za zobowiązanie mimo istnienia przesłanek do zamieszczenia takiej wzmianki (vide uzasadnienie wyroku z 9 września 1976 r. IV Pr 135/76 - OSNC 1977, Nr 4, poz. 80)." [zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I ACa 337/12, LEX 1322045].

Na powyższą drogę ochrony majątku spadkobiercy dłużnika, w przypadku braku zastrzeżenia ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkodawcy, wskazuje także doktryna, według której brak jakiegokolwiek zastrzeżenia ograniczenia odpowiedzialności dłużnika w tytule wykonawczym (w tytule egzekucyjnym bądź w klauzuli wykonalności) powoduje, że mimo istnienia takiego ograniczenia dłużnik nie może się na nie powoływać, a zatem przede wszystkim nie może żądać umorzenia egzekucji w całości lub w części. Wówczas jedyną drogą jest wytoczenie powództwa przeciwegzekucyjnego z żądaniem ograniczenia wykonalności tytułu wykonawczego do majątku, z którego w danym wypadku dłużnik odpowiada [zob. H. Ciepła, Komentarz do art.837 Kodeksu postępowania cywilnego, 2013, LEX 171043].

Zobacz serwis: Zasady dziedziczenia

Stanowisko powyższe uznać należy za prawidłowe, jak bowiem w inny sposób dochodzić prawnie zagwarantowanej ochrony w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza? Zgodnie z wyżej powołanym art. 840 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania cywilnego dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie. Niewątpliwie bowiem po powstaniu tytułu wykonawczego, w przypadku zastosowania art. 819 kodeksu postępowania cywilnego, następuje zdarzenie - objęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, wskutek którego zobowiązanie nie może być w pełni egzekwowane, a to ze względu na fakt, iż objęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza powoduje ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkodawcy jedynie do wartości stanu czynnego spadku. Zatem w tym stanie rzeczy, parafrazując Sąd Najwyższy stwierdzić należy, że powództwo opozycyjne pozwala na pozbawienie, czy też ograniczenie wykonalności tytułu wykonawczego, gdy prowadzenie egzekucji na podstawie tego tytułu narusza prawa podmiotowe dłużnika wynikające z prawa materialnego – ograniczenie odpowiedzialności do wysokości stanu czynnego spadku.

Opracowano na podstawie:
ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2014 r. poz. 101),
ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z  2014 r. poz. 121).

Wpis nie stanowi porady ani opinii prawnej w rozumieniu przepisów prawa  oraz ma charakter wyłącznie  informacyjny. Stanowi  wyraz poglądów jego  autora na tematy prawnicze związane z treścią przepisów prawa, orzeczeń sądów, interpretacji organów państwowych i publikacji prasowych. Kancelaria Ostrowski i Wspólnicy Sp.K. i autor wpisu nie ponoszą odpowiedzialności za ewentualne skutki decyzji podejmowanych na jego podstawie.

Źródło: INFOR

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:
Autopromocja

REKLAMA

QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

REKLAMA

Prawo
Znęcanie psychiczne i fizyczne w rodzinie – kiedy zachowanie współmałżonka jest przestępstwem i jakie dowody mają znaczenie w sprawie karnej i rozwodowej?

Przemoc w rodzinie nie zawsze pozostawia widoczne ślady na ciele. Niekiedy przybiera postać wielomiesięcznego poniżania, zastraszania, kontrolowania, wywoływania poczucia winy, izolowania od bliskich czy uporczywego ograniczania wolności drugiej osoby. Osoby doświadczające takich zachowań często przez długi czas nie zdają sobie sprawy, że mogą być ofiarami przestępstwa.

Czy Europejski Portfel Tożsamości Cyfrowej zastąpi mObywatela? Rząd przyjął projekt ustawy

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o Europejskim Portfelu Tożsamości Cyfrowej. Dzięki EPTC obywatele będą mogli korzystać z usług publicznych i prywatnych w innych państwach Unii Europejskiej. Trwają przygotowania techniczne do wdrożenia Europejskiego Portfela Tożsamości Cyfrowej.

Koniec z pogrzebami wyłącznie na cmentarzach – rozsypanie prochów zmarłego bliskiego poza cmentarzem zamiast finansowania nagrobka. Rząd wprowadza rewolucję w pochówkach i liberalizuje przestarzałe przepisy

Zamiast kosztownego nagrobka i pochówku zmarłej osoby bliskiej na cmentarzu – rozsypanie jej prochów poza cmentarzem, w miejscu wyznaczonym przez gminę lub na morzu. Rząd nowelizuje ustawę o z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych i wprowadza zupełnie nowe formy pochówku, które – mają odpowiadać „obecnym potrzebom obywateli” oraz „oczekiwaniom społecznym dotyczącym godnego pochówku i upamiętnienia osób zmarłych”.

Adopcja osób pełnoletnich – czy istnieje potrzeba zmiany przepisów?

Do Rzecznika Praw Obywatelskich kierowane są wnioski o zmianę przepisów dotyczących możliwości adopcji również osób pełnoletnich. Według obecnie obowiązujących uregulowań nie jest to możliwe. Jakie są powody postulowanych zmian?

REKLAMA

Rząd przyjął nową ustawę azbestową. Będą kary do 100 tys. zł, ale zniknie uciążliwy coroczny obowiązek

Rząd przyjęła już projekt ustawy o wyrobach zawierających azbest, który całkowicie przebudowuje zasady jego usuwania i ewidencjonowania w Polsce. Nowe prawo znosi uciążliwy obowiązek corocznego składania informacji przez właścicieli nieruchomości, ale jednocześnie wprowadza surowe kary administracyjne sięgające nawet 100 tys. zł oraz ścisły system zezwoleń dla firm wykonawczych.

Polacy przeciw podwyżkom podatków na cele socjalne. Jednoznaczny wynik badania

71 proc. Polaków sprzeciwia się podnoszeniu podatków na finansowanie dodatkowych świadczeń społecznych - wynika z sondażu opublikowanego w „Rz”. Za zwiększeniem wydatków socjalnych i finansowaniem ich nowymi podatkami opowiedziało się 25,5 proc. ankietowanych.

Nowe formy pochówku, zasady ekshumacji, działalność domów pogrzebowych, transport zwłok – rewolucja w przepisach o cmentarzach i chowaniu zmarłych

Czekają nas rewolucyjne zmiany na cmentarzach. Rząd przygotował projekt ustawy dopuszczającej m. in. rozsypywanie prochów zmarłych i chowanie w biournach. Zmienią się też zasady: funkcjonowania domów pogrzebowych, przeprowadzania ekshumacji i transportu zwłok.

Rekordowe tłumy na ulicach Pragi po decyzji parlamentu. Rządowy projekt likwidacji abonamentu RTV wywołał burzę

Nawet 450 tysięcy osób mogło wziąć udział w niedzielnej manifestacji na praskich błoniach Letná. Obywatele masowo sprzeciwili się rządowemu projektowi likwidacji abonamentu RTV, widząc w nim próbę politycznego przejęcia telewizji i radia. Tak potężnego zrywu społecznego niepodległe Czechy jeszcze nie widziały, a iskrą zapalną stało się nocne głosowanie w parlamencie.

REKLAMA

Najkrótszy dzień w roku. Kiedy wypada? Kiedy jest przesilenie zimowe?

Kiedy w tym roku wypada najkrótszy dzień w roku? Ile będzie trwałą najdłuższa noc? Kiedy wypada kalendarzowa i astronomiczna zima?

Sztuczna inteligencja w samochodach. Czy polskie i unijne prawo jest gotowe na motoryzacyjne AI bez chmury?

Przemysł motoryzacyjny coraz częściej sięga po wyspecjalizowane spółki z sektora sztucznej inteligencji, a funkcje AI przenoszone są z serwerów w chmurze do komputerów samego pojazdu. Trend ten najwyraźniej widać dziś na rynku amerykańskim. Z perspektywy polskiej, osadzonej w unijnym porządku prawnym, kluczowe jest pytanie, czy obowiązujące przepisy pozwalają komercyjnie wdrażać takie rozwiązania i czy sprzyjają współpracy producentów z akademickimi spin-outami. Odpowiedź jest twierdząca, ale lokalne przetwarzanie nie jest skrótem regulacyjnym: zmienia rozkład obowiązków, a nie ich istnienie.

Zapisz się na newsletter
Najlepsze artykuły, najpoczytniejsze tematy, zmiany w prawie i porady. Skoncentrowana dawka wiadomości z różnych kategorii: prawo, księgowość, kadry, biznes, nieruchomości, pieniądze, edukacja. Zapisz się na nasz newsletter i bądź zawsze na czasie.
Zaznacz wymagane zgody
loading
Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich
Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj.
success

Potwierdź zapis

Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.

failure

Coś poszło nie tak

REKLAMA