Spadek po rodzicach – zasady dziedziczenia, formalności, podatek

Na podstawie testamentu

Jeżeli rodzic sporządził ważny testament, wówczas spadek po nim odziedziczy osoba wskazana jako spadkobierca.Co w sytuacji, gdy rodzic pominie któreś ze swoich dzieci?

Zgodnie z testamentem notarialnym do całego spadku po panu Romanie został powołany jeden z jego trzech synów. Każdy z pozostałych synów jest zatem uprawniony do zachowku.

Stanowi o tym art. 991 Kodeksu cywilnego:

„Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).”

Zobacz również: Zachowek - ile komu się należy i jak go uzyskać?

Jeżeli rodzic powołał do spadku lub do oznaczonej części spadku kilku spadkobierców, nie określając ich udziałów spadkowych, dziedziczą oni w częściach równych.

Polecamy : Poradnik Gazety Prawnej 9/18 Firma w spadku – zarząd sukcesyjny

Spadek po rodzicu z ustawy

Do dziedziczenia ustawowego dochodzi wtedy, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu albo żadna z osób wskazanych w testamencie nie chce lub nie może być spadkobiercą.

Zobacz również: Odrzucenie spadku przez jednego ze spadkobierców testamentowych

Co do zasady nie może być spadkobiercą osoba, która nie żyje w chwili otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). Wyjątkiem jest tu dziecko już poczęte, które zostanie spadkobiercą, jeśli urodzi się żywe.

Za osobę, która nie dożyła otwarcia spadku uznaje się także spadkobiercę niegodnego.

Zobacz również: Niegodność dziedziczenia

Dzieci oraz małżonek spadkodawcy dziedziczą w częściach równych. Część przypadająca małżonkowi nie może być jednak mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

Pan Józef nie zostawił testamentu. Do dziedziczenia ustawowego uprawniona jest jego żona oraz czworo dzieci. Zgodnie z Kodeksem cywilnym żona powinna odziedziczyć jedną czwartą całości spadku. Pozostała część (trzy czwarte) przypadnie do podziału pomiędzy czworo dzieci. Każde z nich odziedziczy zatem trzy szesnaste całości spadku.

Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

W chwili śmierci Pani Renaty żyją jej dzieci: dwie córki. Mąż zmarł, gdy dzieci były w wieku szkolnym. Pani Renata miała jeszcze syna, który zmarł dwa lata przed jej śmiercią, pozostawiając dwóch synów. Pani Renata nie sporządziła testamentu. Do spadku po niej będą zatem uprawnione córki oraz wnuki (synowie syna). Każda z córek odziedziczy po jednej trzeciej spadku, natomiast każdy z wnuków po jednej szóstej.

Wspólnota majątkowa rodziców

Wspólność majątkowa powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa (art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Co do zasady małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Po śmierci jednego z nich wspólny majątek podlega przepisom o współwłasności w częściach ułamkowych.

Pani Jadwiga i pan Igor w czasie trwania małżeństwa wspólnie kupili mieszkanie. Po śmierci pana Igora osobami uprawnionymi z ustawy do dziedziczenia po nim są jego żona oraz dwoje dzieci. W związku z tym, iż mieszkanie wchodziło w skład majątku wspólnego małżonków, dziedziczeniu będzie podlegał udział w nim, wynoszący ½. Pani Jadwidze będzie zatem przysługiwał udział wynoszący 2/3, każdej z córek zaś po 1/6.

Stwierdzenie nabycia spadku po rodzicu

Po śmierci rodzica warto uregulować sprawy spadkowe. Można to zrobić w sądzie lub u notariusza. O ile formalności w sądzie można dokonać w każdym przypadku, to instytucja notarialnego poświadczenia dziedziczenia przewiduje kilka wyjątków.

Przede wszystkim notariusz nie poświadczy dziedziczenia, jeżeli spadkobierca zmarł przed dniem 1 lipca 1984 r. Ponadto, nie jest możliwe uzyskanie poświadczenia od notariusza, jeżeli ma ono nastąpić na podstawie testamentu szczególnego. Kolejnym wyjątkiem jest sytuacja, gdy spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jeżeli w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą, to również będziemy musieli udać się do sądu.

Sąd może również stwierdzić nabycie spadku w toku postępowania o dział spadku.

Zwolnienie podatkowe

Spadek po rodzicach może być zwolniony z podatku od spadków i darowizn. Warunkiem jest tu jednak zgłoszenie nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku.

Zobacz również: Podatek od spadków i darowizn - jakie są grupy podatkowe?