Jaka jest minimalna powierzchnia celi mieszkalnej

Zasada ogólna, dotycząca minimalnej powierzchni celi mieszkalnej jaka powinna przypadać na jednego osadzonego:

Powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na jednego skazanego, powinna wynosić nie mniej niż 3m². Przedstawiona norma dotyczy wszystkich skazanych bez względu na rozmiar odbywanej kary, czy uprzednią karalność. Podany metraż to absolutne minimum, które jest jednym z najniższych w całej Unii Europejskiej. Europejski Komitet Zapobiegania Torturom, po przeprowadzonych w 1996, 2000 i 2004 roku wizytacjach polskich zakładów karnych i aresztów śledczych, nieustannie zaleca, by powierzchnia celi mieszkalnej na więźnia wynosiła co najmniej 4m².

Dla porównania warto przytoczyć normy obowiązujące w europejskich innych krajach:

• Austria - 6m²,
• Belgia - 9m²,
• Bośnia- Hercegowina - 4m²,
• Cypr - 9,5m²,
• Czechy - 3,5m²,
• Dania - 6-7m²,
• Finlandia - 7m²,
• Grecja - 10m²,
• Hiszpania - 10m²,
• Holandia - 10m²,
• Irlandia - 6-10m²,
• Islandia - 6-10m²,
• Niemcy - 7m²,
• Norwegia – 6-10m²,
• Portugalia - 7m²,
• Turcja - 8-9m²,
• Szkocja - 6-8m²

Wyjątki od zasady ogólnej, która nakazuje by na jednego osadzonego przypadało minimum 3m² powierzchni celi mieszkalnej:

Pomimo obiektywnie niskich standardów odnośnie omawianej kwestii przepisy przewidują odstępstwo od zasady w określonych przypadkach. Dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 90 dni, w warunkach, o których mowa w § 2 zdanie drugie, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3m², nie mniej jednak niż 2m², w przypadku:

1) wprowadzenia stanu wojennego, wyjątkowego lub klęski żywiołowej, lub w czasie ich obowiązywania;
2) ogłoszenia na terenie położenia zakładu karnego lub aresztu śledczego stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii albo wystąpienia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii - uwzględniając stopień zagrożenia dla życia i zdrowia;
3) konieczności zapobieżenia wystąpieniu innego zdarzenia stanowiącego bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa skazanego albo bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego, lub też zapobieżenia skutkom takiego zdarzenia.

Zobacz serwis: Sprawy karne

Dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni, w warunkach, o których mowa w § 2 zdanie drugie, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3m², nie mniej jednak niż 2m², jeżeli zachodzi konieczność natychmiastowego umieszczenia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym nieposiadającym wolnych miejsc w celach mieszkalnych:

1) skazanego na karę pozbawienia wolności przekraczającą 2 lata;
2) skazanego określonego w art. 64 § 1 lub 2 oraz art. 65 Kodeksu karnego;
3) skazanego za przestępstwo określone w art. 197-203 Kodeksu karnego,
4) skazanego, który samowolnie uwolnił się od odbywania kary pozbawienia wolności;
5) skazanego, który korzystając z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego, nie powrócił w wyznaczonym terminie;
6) przetransportowanego na polecenie sądu lub prokuratora z innego zakładu karnego lub aresztu śledczego, w celu udziału w rozprawie lub innych czynnościach procesowych;
7) osoby tymczasowo aresztowanej, ukaranej karą porządkową, lub co do której zastosowano inne środki przymusu skutkujące pozbawieniem wolności.

Przedstawiony powyżej czternastodniowy okres może za zgodą sędziego penitencjarnego zostać przedłużony. W takim przypadku okres umieszczenia skazanego w warunkach, w których przypadnie mu poniżej 3m² nie może przekroczyć 28 dni.

W czasie, w którym osadzony przebywa w zbyt małej celi należy zapewnić mu możliwość codziennych spacerów dłuższych od standardowych o 30 minut oraz korzystanie z zajęć kulturalno oświatowych lub zajęć z zakresu kultury fizycznej i sportu.

Zobacz serwis: Wykroczenia

W decyzji, na mocy której skazany przebywać będzie w celi niezapewniającej mu minimum powierzchni należy określić przyczyny takiego rozwiązania oraz oznaczyć czas i termin, do którego skazany ma w określonych warunkach przebywać. Taka decyzja podlega zaskarżeniu na zasadach ogólnych, skarga zaś musi być rozpoznana w terminie 7 dni.

Przytoczona regulacja dotycząca możliwości przebywania skazanego w zakładzie karnym w sytuacji gdy nie można mu zapewnić minimum 3m² powierzchni jest uregulowaniem stosunkowo nowym. W poprzednim stanie prawnym brak możliwości zapewnienia skazanemu odpowiedniej przestrzeni nie stanowiła w praktyce żadnej przeszkody we wzywaniu do stawienia się w zakładzie karnym. Poprzednio obowiązujący art. 248 §1 Kodeks karny wykonawczy stwierdzał, „że w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m². O takim umieszczeniu należy bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego”. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 maja 2008 r. uznał przytoczony zapis za niekonstytucyjny (SK 25/07). W związku z czym jego obowiązywanie miało ustać po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. To orzeczenie Trybunału wymusiło przedstawione zmiany legislacyjne.

W zakresie przedstawionych powyżej rozważań zdaniem autora warto zaprezentować wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. (V CSK 431/06): „Osadzenie skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności w przeludnionych celach, przy braku oddzielenia urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia i niezapewnienie wszystkim skazanym osobnego miejsca do spania może stanowić naruszenie dóbr osobistych: godności i prawa do intymności i rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i art. 448 Kodeksu cywilnego. Ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda spoczywa na stronie pozwanej (art. 6 w zw. z art. 24 Kodeksu cywilnego)”.

Przeludnienie w polskich zakładach karnych, a możliwość odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności przez sąd:

Zgodnie z art. 151 w kodeksu karnego wykonawczego w nowym brzmieniu Sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności jeżeli liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekracza w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów.

Odroczenia tego nie stosuje się wobec skazanego, który dopuścił się przestępstwa z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia lub orzeczono w stosunku do niego karę przekraczającą 2 lata pozbawienia wolności.