Co może pracownik na zwolnieniu lekarskim? Od 13 kwietnia 2026 r. nowe przepisy
REKLAMA
REKLAMA
13 kwietnia 2026 r. wchodzi w życie kolejna część ważnej reformy dotyczącej zwolnień lekarskich. Dotyczy ona głównie tego co można, a czego lepiej nie wykonywać podczas zwolnienia lekarskiego. Chociaż w prawie pojawią się nowe definicje, to trudno oczekiwać, że rozwieją one wszystkie wątpliwości.
- Pracownik na chorobowym. Jak jest obecnie?
- Co się zmienia w przepisach od 13 kwietnia 2026 r.?
- Czym jest praca zarobkowa?
- Co oznacza aktywność niezgodna z celem zwolnienia od pracy?
- Przepisy przejściowe i kolejne zmiany w przyszłym roku
Pracownik na chorobowym. Jak jest obecnie?
Obecnie ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Stanowi o tym art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
REKLAMA
REKLAMA
Jest to literale brzmienie tego przepisu. Oczywiście, istnieją orzeczenia, które w określonych wyjątkowych przypadkach uznają takie zasady za zbyt restrykcyjne.
„Jako zasadę należy przyjąć, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy jakąkolwiek pracę zarobkową traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia, jednak w szczególnych sytuacjach faktycznych prokonstytucyjna wykładnia tego przepisu przez sądy ubezpieczeń społecznych może prowadzić do odmowy jego zastosowania ze względu na to, że sankcja, jaką przewiduje (utrata prawa do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia) może być uznana w konkretnym stanie faktycznym za zbyt drastyczną i dolegliwą, a przez to niesłuszną i niesprawiedliwą w kontekście rodzaju innego zajęcia zarobkowego (jego sporadycznego, incydentalnego, wymuszonego okolicznościami charakteru) oraz uzyskanego z tego tytułu dochodu (niewielkich kwot stanowiących kilkuprocentowy ułamek należnego zasiłku chorobowego)” – uzasadniał przykładowo Sąd Najwyższy w wyroku z 19 lutego 2021 r. (sygn. akt I USKP 12/21).
Na aktualne problemy ze zbyt rygorystycznym rozumieniem art. 17 ustawy zwracał też uwagę wiceminister Sebastian Gajewski podczas posiedzenia sejmowej komisji.
REKLAMA
„W świetle tego przepisu, jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdzi wykonywanie pracy zarobkowej, na przykład tego, że lekarka swojemu choremu dziecku wypisze jedną receptę podczas zwolnienia lekarskiego, to będzie musiał stwierdzić w drodze decyzji utratę prawa do zasiłku chorobowego. Wprowadzanie wyjątku od tej zasady, który nawiązuje bezpośrednio do utrwalonego od wielu lat orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego raczej ograniczy przypadki, w których dana osoba utraci prawo do zasiłku chorobowego, a zatem - straci środki do życia”.
Co się zmienia w przepisach od 13 kwietnia 2026 r.?
Po zmianach - podobnie jak obecnie - ubezpieczony utraci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:
• wykonuje pracę zarobkową lub
• podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.
Istotne znaczenie będą tu jednak miały nowe definicje: pracy zarobkowej oraz aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Mają one doprecyzować aktualne zasady.
Czym jest praca zarobkowa?
Pracą zarobkową będzie każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Co ważne, takiej istotnej okoliczności nie będzie mogło stanowić polecenie pracodawcy.
Nowelizacja nie wskazuje konkretnych czynności, jakie będzie można uznać za „incydentalne”. Z tego powodu zmiany te od samego początku wzbudzały sporo wątpliwości.
MRPiPS w uzasadnieniu do nowych przepisów wskazywało, iż chodzi tu o takie czynności, których zaniechanie mogłoby doprowadzić na przykład do znacznych strat finansowych dla pracodawcy czy kontrahenta (np. podpisanie dokumentów).
W opinii wiceministra Sebastiana Gajewskiego, „Zakład Ubezpieczeń Społecznych, badając przesłankę utraty prawa do zasiłku chorobowego, będzie odwoływał się i kierował się utrwalonym orzecznictwem sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, które wskazują, w jaki sposób należy stosować zasadę proporcjonalności przy badaniu przesłanek utraty prawa do zasiłku chorobowego”.
Co oznacza aktywność niezgodna z celem zwolnienia od pracy?
Z kolei aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy będą wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.
Tutaj również mamy do czynienia z pojęciami, które w praktyce mogą być różnie interpretowane.
„Z analizy orzecznictwa sądowego wynika, że orzeczona niezdolność do pracy z możliwością poruszania się stanowi przede wszystkim o możliwości wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, tj. m.in. dokonania zakupów żywności, zakupu leków, materiałów medycznych, udania na zabieg medyczny czy kontrolę lekarską” – podano w uzasadnieniu tych przepisów.
Przepisy przejściowe i kolejne zmiany w przyszłym roku
Warto wspomnieć, iż postępowania dotyczące utraty prawa do zasiłku wszczęte i niezakończone przed dniem 13 kwietnia 2026 r. będą prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.
Ponadto, od 1 stycznia 2027 r. będzie obowiązywała kolejna ważna zmiana. Umożliwi ona przebywanie na zwolnieniu lekarskim u jednego pracodawcy i równoległe wykonywanie pracy u innego.
Ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 26)
Polecamy wideoszkolenie: Jawność i równość wynagrodzeń – co czeka pracodawców?
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
REKLAMA
