Czy będą zmiany dla matek? Skoro Karta Dużej Rodziny jest przy 3. dzieci (rodzina wielodzietna) to czemu program emerytalny „Mama 4+” jest przy 4. dzieci a nie przy 3.?

• Kiedy jest dzień Matki?
• Czy będą zmiany dla matek? Skoro Karta Dużej Rodziny jest przy 3. dzieci (rodzina wielodzietna) to czemu program emerytalny „Mama 4+” jest przy 4. dzieci a nie przy 3.?
• Czym jest wielodzietność?
• Dziecko na gruncie ustawy Mama 4+
• Program „Mama 4+” jest rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym. Ale dlaczego przy czwórce a nie trójce dzieci jak w KDR - skoro tak KDR rozumie wielodzietność?
• Co to jest świadczenie Mama 4+?
• Wychowanie dziecka - niezbędna przesłanka do świadczenia
• PETYCJA: KARTA DUŻEJ RODZINY A ŚWIADCZENIE PIENIĘŻNE DLA MATEK TROJGA I WIĘCEJ DZIECI
• Inicjatywa poselska - emerytura dla matek trojga a nie czworga dzieci
• Resort pracy: "Świadczenie Mama 4 Plus nie jest skierowane do wszystkich rodzin wielodzietnych, ale do osób najbardziej potrzebujących"

Należy zacząć od tego, że w Polsce zmagamy się z dużym niżem demograficznym. Spadek urodzeń jest widoczny pomimo różnego rodzaju świadczeń: jak 800plus, czy aktywny rodzic, becikowe, dopłaty, zasiłki, zniżki - Karta Dużej Rodziny. Jak podaje GUS: w końcu I kwartału 2025 r. ludność Polski liczyła 37 mln 437 tys. osób, tj. o blisko 158 tys. mniej niż przed rokiem oraz o ponad 52 tys. mniej niż w końcu 2024 r. Tempo ubytku rzeczywistego w okresie styczeń‒marzec br. wyniosło -0,14%, co oznacza, że na każde 10 tys. mieszkańców Polski ubyło 14 osób (o 3 więcej niż w 1 kwartale ub. roku). Dane w zakresie rynku pracy też nie przedstawiają się najlepiej. W okresie styczeń–marzec 2025 r. przeciętne zatrudnienie w sektorze przedsiębiorstw wyniosło 6448,1 tys. i było o 0,9% niższe niż w analogicznym okresie ub. roku (wówczas notowano spadek o 0,2%). W marcu br. przeciętne zatrudnienie w sektorze przedsiębiorstw ukształtowało się na poziomie 6444,0 tys. i było o 0,9% niższe niż przed rokiem (podobnie jak w lutym br. oraz wobec spadku o 0,2% w marcu ub. roku). Co zrobić z tym faktem, czy podwyższać kolejne świadczenia rodzicielskie, czy dawać dodatku i zachęcać młodych ale i emerytów do pracy? No bo przecież niż demograficzny w kontekście gospodarki i wpływów do skarbu państwa oznacza tyle, że nie będzie na wypłatę (w założeniu - gwarantowanych) świadczeń dla kolejnych pokoleń.

Kiedy jest dzień Matki?

Dzień Matki jest 26 maja. W 2025 r. dzień Matki wypada w poniedziałek.

Czy będą zmiany dla matek? Skoro Karta Dużej Rodziny jest przy 3. dzieci (rodzina wielodzietna) to czemu program emerytalny „Mama 4+” jest przy 4. dzieci a nie przy 3.?

Prawo powinno być spójne, a nie jest - bo czasami poszczególne regulacje powinny być współzależne. Jednym z przykładów tego jest np. różne pojmowanie pojęcia wielodzietności. Oznacza to tyle, że na gruncie jednej ustawy wielodzietność może dawać więcej uprawnień, a na gruncie innej mniej (bo są różne kryteria i przesłanki tej wielodzietności). Oczywiście to nie jedyny przypadek, gdy dane pojęcie jest rozumiane różnie, na gruncie różnych ustaw - rzeczywiście czasami tak może być, ale czy w przypadku uprawnień dla kobiet - matek? Czy prawo nie powinno być transparentne i spójne w tym zakresie. Czy matki, które wydają na świat dzieci nie powinny mieć bardziej rozbudowanych uprawnień? Czy nie powinny czuć większego zabezpieczenia socjalnego? Z drugiej strony, czy rozszerzenie uprawnień, nie doprowadzi do ich "wycofania się z rynku pracy" - bo przecież: "i tak dostaną od państwa" - jak często mówią, takie wielodzietne matki. Temat jest bardzo wielowątkowy i trudny, ale z drugiej strony trzeba przyglądać się takim lukom prawnym, nieścisłościom i potrzebom zmian - czy chociaż zasygnalizowania pewnych problemów.

Czym jest wielodzietność?

Wielodzietność, na gruncie ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1512), jest powiązana z posiadaniem prawa do KDR. Prawo do karty przysługuje członkowi rodziny wielodzietnej, przez którą rozumie się rodzinę, w której rodzic (rodzice) lub małżonek rodzica mają lub mieli na utrzymaniu łącznie co najmniej troje dzieci bez względu na ich wiek. Członkami rodziny wielodzietnej są:

• rodzic (rodzice) – przez którego rozumie się także rodzica (rodziców) zastępczych lub osobę (osoby) prowadzącą rodzinny dom dziecka;
• małżonek rodzica;
• dziecko – przez które rozumie się także dziecko, nad którym rodzic sprawuje rodzinną pieczę zastępczą, oraz osobę przebywającą w dotychczasowej rodzinie zastępczej albo w rodzinnym domu dziecka, o której mowa w art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, 742, 743 i 858).

Dziecko na gruncie ustawy Mama 4+

Na gruncie ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1051) przez pojęcie: "dziecko" należy rozumieć – dziecko własne lub współmałżonka lub dziecko przysposobione lub przyjęte na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej.

Program „Mama 4+” jest rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym. Ale dlaczego przy czwórce a nie trójce dzieci jak w KDR - skoro tak KDR rozumie wielodzietność?

Należy zacząć od tego, że od kilku lat obowiązuje w Polsce ważna regulacja, bo ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1051). Jednak pojawiła się taka wątpliwość: skoro program „Mama 4+” jest rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym i ma na celu pomoc państwa Matkom, które poświęciły się w jakimś sensie rodzinie i dzieciom, to dlaczego za wielodzietność, przyjęto 4. dzieci a nie 3.? Przecież w Karcie Dużej Rodziny - wielodzietność to 3. a nie 4. dzieci. Oczywiście pierwszy argument jest takim, że rodzin z czwórką dzieci jest mniej niż z trójką. Państwo dzięki temu może płacić świadczenie mniejszej grupie matek.

Co to jest świadczenie Mama 4+?

Rodzicielskie świadczenie uzupełniające można otrzymać, jeśli nie ma się dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania i jest się:

• matką, ukończyło się 60 lat oraz urodziło i wychowało lub tylko wychowało co najmniej 4 dzieci,
• ojcem, ukończyło się 65 lat oraz wychowało się co najmniej 4 dzieci, ponieważ matka dzieci zmarła, porzuciła je lub przez długi czas ich nie wychowywała.

Warunek urodzenia i wychowania lub wychowania dzieci dotyczy dzieci własnych, dzieci współmałżonka, dzieci przysposobionych lub dzieci przyjętych na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej. Aby otrzymać świadczenie, należy mieszkać w Polsce i mieć tutaj ośrodek interesów życiowych przez co najmniej 10 lat (po ukończeniu 16 roku życia), a także mieć:

• polskie obywatelstwo lub
• obywatelstwo jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej albo państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) i mieć prawo pobytu lub prawo stałego pobytu w Polsce, lub
• zalegalizowany pobyt w Polsce (jeśli jest się cudzoziemcem).

Wychowanie dziecka - niezbędna przesłanka do świadczenia

Dokonując wykładni art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy, a konkretnie przesłanki "wychowała", należy mieć na uwadze bardzo różne, ale dopuszczone przez ustawodawcę, okoliczności faktyczne sprawy, a to oznacza, że efektem wykładni powinno być takie rozumienie przesłanki, które będzie przydatne w bardzo różnorodnych stanach faktycznych. Dlatego też nie można wprowadzać konkretnych ram czasowych dla ustalenia przesłanki "wychowała", ale w każdym konkretnym przypadku należy ustalać, czy czynności podejmowane względem dziecka przez matkę doprowadziły do jego wychowania, czyli do doprowadzenia własnym działaniem do względnej samodzielności w jego bieżącym funkcjonowaniu, czy też z uwagi na wiek dziecka (np. kilkulatek) ten proces nie został zakończony, lub też z uwagi na wiek dziecka (np. nastolatek), w którym matka rozpoczęła dopiero wykonywanie tych czynności, nie można przyjąć, że spełniła przesłankę wychowania, gdyż ze względu na długość okresu opieki sprawowanej przez inną osobę dziecko zostało wychowane przez tę osobę (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2024 r., sygn. akt: III OSK 1255/24).

PETYCJA: KARTA DUŻEJ RODZINY A ŚWIADCZENIE PIENIĘŻNE DLA MATEK TROJGA I WIĘCEJ DZIECI

Już w 2018 r. do Kancelarii Senatu trafiła sprawa: KARTA DUŻEJ RODZINY A ŚWIADCZENIE PIENIĘŻNE DLA MATEK TROJGA I WIĘCEJ DZIECI. Petytor wnosił o to, aby podjąć inicjatywę ustawodawczą w sprawie zmiany ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny, w celu nadania uprawnienia do świadczenia pieniężnego w wysokości najniższej emerytury kobietom, które ukończyły 60. rok życia oraz urodziły i wychowały co najmniej troje dzieci i nie posiadają ustalonego prawa do emerytury i renty. I rzeczywiście świadczenie dla matek zostało wprowadzone! Jak już było wskazane w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1051). "UZASADNIENIE WNOSZĄCEGO PETYCJĘ: Autor petycji wnioskuje o wprowadzenie do ustawy o Karcie Dużej Rodziny zapisów określających kryteria, jakie muszą spełnić matki, co najmniej trojga dzieci, aby otrzymać specjalne świadczenie pieniężne. Autor zaproponował dodanie do ustawy Rozdziału 4a w brzmieniu: „Świadczenia pieniężne dla matek co najmniej trojga dzieci” oraz przedłożył z petycją szczegółową treść nowych przepisów. Wnoszący petycję podkreśla, że jego propozycja jest kompatybilna z obowiązującymi przepisami definiującym pojęcie „dużej rodziny”, a także nadającymi specjalne uprawnienia członkom rodzin wielodzietnych. W uzasadnieniu petycji autor wyjaśnia, że należy odpowiednio zabezpieczyć finansowo wielodzietne matki, których poświecenie macierzyństwu zostanie, dzięki nowelizacji ustawy, odpowiednio uhonorowane. Gwarancja przyznania najniższego świadczenia pieniężnego da pewność polskim kobietom, w tzw. wieku rozrodczym, opiekującym się trojgiem lub więcej dzieci i niepracującym zawodowo i nieposiadającym prawa do zaopatrzenia emerytalno-rentowego, że po ukończeniu 60. roku życia otrzymają świadczenie równe najniższej emeryturze. W ocenie wnoszącego petycję zmiana ustawy o Karcie Dużej Rodziny będzie realizacją konstytucyjnej ochrony rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa, równości kobiet z mężczyznami w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym, gospodarczym oraz prawa do zabezpieczenia społecznego."

Inicjatywa poselska - emerytura dla matek trojga a nie czworga dzieci

Już kilka lat temu posłowie z Prawa i Sprawiedliwości, zwrócili się do ówczesnego Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej - o emeryturę dla kobiet, które urodziły przynajmniej troje dzieci, a nie posiadają prawa do zaopatrzenia emerytalnego. Ta poselska inicjatywa nie znalazła jednak akceptacji. W piśmie skierowanym do senatu z 2018 r. czytamy: "(...) przez rodzinę wielodzietną - uznaje rodzinę z co najmniej trojgiem dzieci, to uważam, że tzw. "ustawa matczyna" (określenie Premiera RP) też powinna obejmować matki, które urodziły co najmniej troje dzieci, nie zaś czworo dzieci. Pomiędzy ustawą o Karcie Dużej Rodziny, a "ustawą matczyną" (ten zwrot Pana premiera bardzo mi się podoba) - nie powinno być 'więc dysonansu, a powinna być spójność i pewna logika w odniesieniu do rodziny. Sama Pani Minister Elżbieta Rafaiska publicznie twierdziła, że Jej marzeniem jest polska rodzina 2+3. Taka rodzina zapewnia bowiem bezpieczeństwo demograficzne.". Jak widać nie zmieniło się nic w tej materii na przestrzeni lat.

Resort pracy: "Świadczenie Mama 4 Plus nie jest skierowane do wszystkich rodzin wielodzietnych, ale do osób najbardziej potrzebujących"

Resort pracy w odpowiedzi na inną interpelację, ale też dotyczącą świadczenia Mama 4 Plus wskazał wprost: "Świadczenie Mama 4 Plus nie jest skierowane do wszystkich rodzin wielodzietnych, ale do osób najbardziej potrzebujących". Interpelacja była złożona przez posłankę PiS w sprawie matek wychowujących czwórkę dzieci, które nie zrezygnowały z pracy zawodowej, otrzymują dziś najniższą emeryturę. Okazuje się, że te matki są wykluczone ze wsparcia z rządowego programu. Posłanka zapytała: czy jest możliwość rozszerzenia wypłacanego świadczenia na pomijaną do tej pory grupę matek pracujących i wychowywujących co najmniej 4. dzieci? MRPiPS odpowiada na interpelację: Świadczenie nie jest skierowane do wszystkich rodzin wielodzietnych:

"Świadczenie Mama 4 Plus nie jest skierowane do wszystkich rodzin wielodzietnych, ale do osób najbardziej potrzebujących, ponieważ ma na celu zapewnienie minimalnego dochodu osobom, które poświęciły się wychowaniu dzieci i nie wypracowały prawa do emerytury lub ich emerytura jest niższa od najniższej emerytury" -