800+ i 300+ dla babci na wnuka. NSA wydał ważne orzeczenia

• Czy świadczenia 800+ i 300+ przysługują na wnuki?
• ZUS i WSA odmawiają przyznania świadczeń z powodu braku wniosku o przysposobienie wnuka
• NSA o potrzebach dziecka

Czy świadczenia 800+ i 300+ przysługują na wnuki?

O jakie przepisy chodzi? Otóż zgodnie z ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze (800+) przysługuje nie tylko rodzicom. W kręgu osób uprawnionych jest też m.in. opiekun faktyczny dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu. Według definicji ustawowej opiekun faktyczny to osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Analogiczna definicja obowiązuje również w rozporządzeniu dotyczącym świadczenia dobry start (300+).

Z tego powodu otrzymanie świadczeń na wnuczęta stwarza praktyczne problemy. Chociaż już wcześniej zdarzały się orzeczenia (w tym NSA) przyznające świadczenia pomimo braku wniosku o przysposobienie dziecka, to wciąż przepisy te są różnie interpretowane przez organy i sądy administracyjne.

ZUS i WSA odmawiają przyznania świadczeń z powodu braku wniosku o przysposobienie wnuka

Do jednej z takich spraw przyłączyła się w ostatnim czasie Rzeczniczka Praw Dziecka. Dotyczyły one kobiety, która w 2023 r. zgłosiła się do Biura RPD. Babcia wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczeń: wychowawczego oraz dobry start. ZUS odmówił jednak przyznania świadczeń, ponieważ babcia - zgodnie z postanowieniem sądu - sprawuje jedynie pieczę bieżącą nad dzieckiem. Oznacza to, iż – według prawa - nie jest opiekunem prawnym ani opiekunem faktycznym dziecka. Po tym jak kobieta zaskarżyła decyzje ZUS-u, a ten utrzymał je w mocy, obie sprawy trafiły do WSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w październiku 2023 r. oddalił obie skargi. Sąd uznał, że tylko taki opiekun faktyczny, który podjął działania w celu przysposobienia dziecka jest uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego. Podobnie wypowiedział się w sprawie o świadczenie „dobry start”.

NSA o potrzebach dziecka

NSA podkreślił, że „wśród podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie "Dobry start" nie jest wymieniona osoba, która jedynie sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu, bo przepis ten wymaga od niej także by jednocześnie wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie dziecka, ale takie rozumienie omawianego przepisu nie jest jednak prawidłowe. Tego rodzaju wykładnia omawianej regulacji prawnej prowadzi bowiem – jak wyżej wspomniano - do pozbawienia możliwości uzyskania świadczenia "Dobry start" przez osobę, która opiekuje się faktycznie dzieckiem i to w sposób całkowicie legalny bo na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego. W rezultacie osoba taka mimo, że jest obowiązana do zapewnienia dziecku utrzymania, w tym ponoszenia kosztów związanych z jego kształceniem, nie ma możliwości uzyskania świadczenia o charakterze pomocowym, a które jest przeznaczone na potrzeby dzieci związane z procesem ich edukacji”.

Zdaniem sądu cel powyższego świadczenia winien więc mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. „Z tej przyczyny podczas stosowania przepisów, regulujących przyznawanie świadczenia "Dobry strat", dobro dziecka należy traktować jako dobro nadrzędne, stanowiące wyraz najlepiej pojętego interesu dziecka” – podkreślił NSA w wyroku z 11 lutego.

Oba orzeczenia są prawomocne.

Orzeczenia:

Wyrok NSA z 11 lutego 2026 r., sygn. I OSK 47/24;

Wyrok NSA z 27 lutego 2026 r., sygn. I OSK 46/24.