REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Ubezwłasnowolnienie - czym jest oraz jaka obowiązuje procedura

Subskrybuj nas na Youtube
Dołącz do ekspertów Dołącz do grona ekspertów
Bartłomiej Ceglarski
Bartłomiej Ceglarski
Ubezwłasnowolnienie - czym jest oraz jaka obowiązuje procedura./ fot. Fotolia
Ubezwłasnowolnienie - czym jest oraz jaka obowiązuje procedura./ fot. Fotolia
Fotolia

REKLAMA

REKLAMA

Ubezwłasnowolnienie to instytucja prawa cywilnego. Polega ono na ograniczeniu w całości lub w części zdolności do czynności prawnej danej osoby. Wyróżniamy ubezwłasnowolnienie całkowite i częściowe.

Zdolność do czynności prawnych jest to możliwość nabywania praw i obowiązków za pomocą czynności prawnej. Może mieć ona charakter pełny oraz ograniczony.  O zdolności do czynności prawnej decyduje wiek oraz ubezwłasnowolnienie.

REKLAMA

Pełną zdolność do czynności prawnych ma osoba, która ukończyła 18 rok życia i nie jest ubezwłasnowolniona. Wyjątkiem w tym zakresie jest zawarcie małżeństwa, za zgodą sądu, przez 16 letnią kobietę.

Ograniczoną zdolność do czynności prawnej ma osoba, która ukończyła 13 rok życia lub jest ubezwłasnowolniona częściowo.

Nie mają zdolności do czynności prawnej osoby, które nie ukończyły 13 roku życia lub zostały ubezwłasnowolnione całkowicie.

Ubezwłasnowolnienie częściowe a całkowite

REKLAMA

Ubezwłasnowolnienie całkowite może zostać zastosowane jedynie wobec osoby, która ukończyła 13 rok życia. Osoba ta, z jakichś powodów, nie jest zdolna do kierowania swoim postępowaniem. Do tych powodów możemy zaliczyć m.in. choroby, niedorozwój umysłowy, zaburzenia psychiczne, w szczególności narkomanie lub alkoholizm (patrz: postanowienie SN z dnia 14 stycznia 1983 r., I CR 480/82). Osobie ubezwłasnowolnionej całkowicie zostaje przydzielony opiekun.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Ubezwłasnowolnienie całkowite powoduje, że czynności prawne zawarte przez osobę ubezwłasnowolnioną są nieważne. Wyjątek od tej zasady przewiduje art.14 § 2 Kodeksu cywilnego. osoba niezdolna do czynności prawnych może zawierać umowy należące do powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego np. drobne zakupy. Może także dowolnie rozporządzać swoim zarobkiem, o ile sąd nie postanowi inaczej. Wszelkie czynności w imieniu osoby ubezwłasnowolnionej podejmuje jej opiekun prawny.

Ubezwłasnowolnienie całkowite powoduje całkowitą utratę zdolności do czynności prawnej.

Drugi rodzaj ubezwłasnowolnienia może zostać zastosowany wobec osoby, która ukończyła przynajmniej 18 rok życia. Osoba może zostać ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii a także gdy wskutek choroby potrzebna jest jej pomoc do prowadzenia własnych spraw.

Osobie ubezwłasnowolnionej częściowo zostaje wyznaczony przedstawiciel ustawowy w postaci kuratora.

Ubezwłasnowolnienie częściowe powoduje ograniczenie zdolności do czynności prawnej. Oznacza to, że taka osoba, co do zasady zobowiązana jest uzyskać zgodę kuratora na zawarcie danej umowy. Wyjątek od tej zasady stanowi możliwość zawierania umów w drobnych sprawach życia codziennego oraz możliwość rozporządzania swoim zarobkiem.

Procedura

Procedura ubezwłasnowolnienia jest szczegółowo uregulowana w art. 544 - 560 Kodeksu postępowania cywilnego. Art. 544 mówi, że postępowanie rozpoczyna się na wniosek. Prawo do jego złożenia przysługuje:

  • małżonkowi osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie;
  • krewnym w linii prostej oraz rodzeństwu;
  • przedstawicielowi ustawowemu.

Osoby inne niż w/w widzące potrzebę ubezwłasnowolnienia danej osoby, mogą złożyć wniosek do prokuratora o wszczęcie postępowania o ubezwłasnowolnienie.

Krewni osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, nie mogą zgłaszać tego wniosku, jeżeli osoba ta ma przedstawiciela ustawowego.

Wniosek można zgłosić już na rok przed dojściem do pełnoletniości osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie. Osoba, która złożyła wniosek o ubezwłasnowolnienie w złej wierze lub lekkomyślnie, podlega karze grzywny.

Osoba, której dotyczy postępowanie powinna zostać niezwłocznie zbadana i przesłuchana po wszczęciu postępowania. Wysłuchanie powinno odbyć się w obecności biegłego psychologa, a razie potrzeby także biegłego psychiatry lub neurologa.

Sąd może na podstawie opinii dwóch biegłych lekarzy, gdy uzna to za niezbędne, zarządzić  obserwację w zakładzie leczniczym na czas nie dłuższy niż sześć tygodni. W wyjątkowych wypadkach termin można przedłużyć do 3 miesięcy.

Wniosek jest rozpatrywany przez sąd okręgowy miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy postępowanie. Sąd rozpoznaje go w składzie 3 zawodowych sędziów. Uczestnikami postępowania o ubezwłasnowolnienie są:

  • osoba, której dotyczy wniosek
  • jej przedstawiciel ustawowy;
  • małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie

REKLAMA

Postępowanie toczy się z udziałem prokuratora. Ponadto, organizacje pozarządowe, do których zadań statutowych należy ochrona praw osób niepełnosprawnych, udzielanie pomocy takim osobom lub ochrona praw człowieka, mogą wstąpić do postępowania w każdym jego stadium.

Sąd rozstrzyga sprawę w drodze postanowienia. W tym postanowieniu określa rodzaj ubezwłasnowolnienia oraz uzasadnia swoją decyzję. Takie postanowienie podlega zaskarżeniu nawet przez samą osobę ubezwłasnowolnioną.

Sąd może zmienić rodzaj ubezwłasnowolnienia a także uchylić postanowienie o ubezwłasnowolnieniu gdy ustaną przyczyny, dla których je orzeczono. Może to nastąpić również na wniosek samego ubezwłasnowolnionego.

Opracowano na podstawie:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 z późn. zm.)

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 z późn. zm.)

Postanowienie SN z dnia 14 stycznia 1983 r., I CR 480/82)

Zapisz się na newsletter
Najlepsze artykuły, najpoczytniejsze tematy, zmiany w prawie i porady. Skoncentrowana dawka wiadomości z różnych kategorii: prawo, księgowość, kadry, biznes, nieruchomości, pieniądze, edukacja. Zapisz się na nasz newsletter i bądź zawsze na czasie.
Zaznacz wymagane zgody
loading
Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich
Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj.
success

Potwierdź zapis

Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.

failure

Coś poszło nie tak

Źródło: INFOR

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:
Autopromocja

REKLAMA

QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

REKLAMA

Prawo
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Prezydent powiedział 3 razy „nie” wobec nowelizacji ustawy lex Kamilek – rodzice nie unikną kłopotliwego obowiązku, ale do szkoły nie wejdzie też osoba skazana za poważne przestępstwa

W dniu 29 sierpnia 2025 r. Prezydent Karol Nawrocki odmówił podpisania nowelizacji ustawy lex Kamilek, która miałaby wyjaśnić niektóre wątpliwości interpretacyjne związane ze stosowaniem ustawy, jak również m.in. uprawnić pracowników zakwaterowania zbiorowego (czyli np. hoteli) do weryfikacji osób, które przebywają w takich obiektach z dziećmi. Jednocześnie jednak zakładała ona złagodzenie wymogów weryfikacji osób dopuszczonych do kontaktu z dziećmi (w tym m.in. rodziców pomagających w przedszkolu, szkole czy podczas wycieczek), co Prezydent ocenił jako – osłabienie gwarancji bezpieczeństwa małoletnich.

Jak uniknąć niechcianego spadku – poradnik na 2025 r.

Niechciany spadek kojarzy się przede wszystkim z dziedziczeniem długów i innych kłopotliwych zobowiązań. W polskim prawie spadkobierca dziedziczy zarówno prawa, jak i obowiązki majątkowe. Obejmują one m.in. kredyty, zaległe alimenty i inne długi. Aby uniknąć przejęcia cudzych zobowiązań, trzeba w odpowiednim terminie podjąć świadomą decyzję. Poniżej przedstawiamy najważniejsze sposoby uniknięcia niechcianego spadku w świetle aktualnych przepisów obowiązujących w 2025 r.

Sądy kwestionują WIBOR w umowach kredytowych i pożyczkowych. Kluczowe orzeczenia o braku transparentności klauzul zmiennego oprocentowania

Pojawiły się nowe rozstrzygnięcia sądów powszechnych, w których to sędziowie, nie czekając na zbliżające się rozstrzygnięcie TSUE, zakwestionowali odesłanie do wskaźnika WIBOR w umowach kredytowych i pożyczkowych. Orzeczenia te, wydane w sprawach konsumenckich oraz między przedsiębiorcami, wskazują na istotne naruszenia obowiązków informacyjnych banków i pożyczkodawców, skutkujące uznaniem klauzul oprocentowania za nieważne lub abuzywne. Te omawiane niżej orzeczenia rzucają nowe światło na problem stosowania wskaźnika WIBOR w umowach finansowych, wskazując na konieczność zapewnienia pełnej transparentności przez instytucje finansowe w toku zawierania umowy kredytu bądź pożyczki.

Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn 2025 – rząd szykuje rewolucję: łatwiejsze zasady dziedziczenia, przywracanie terminów i koniec z pułapkami podatkowymi

Rząd planuje istotne zmiany w podatku od spadków i darowizn. Na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt nowelizacji, który ma wprowadzić większą przejrzystość, uproszczenie procedur oraz ochronę spadkobierców przed utratą zwolnień podatkowych. Najważniejsze rozwiązania to możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie spadku oraz doprecyzowanie momentu powstania obowiązku podatkowego, co ma zakończyć wieloletnie wątpliwości i pułapki prawne.

REKLAMA

Przepisy nie przewidują jednoznacznych zasad umożliwiających bliskim dostęp do dokumentacji osobistej zmarłych

Przepisy nie przewidują jasnych i jednoznacznych zasad dostępu do dokumentów osobistych zmarłych przez ich bliskich. Powoduje to problemy osób, które chcą poznać przeszłość swoich najbliższych. Rzecznik Praw Obywatelskich występuje do MSWiA o podjęcie prac legislacyjnych ws. jednoznacznych przesłanek takiego dostępu do historycznych dokumentów ewidencji ludności osób zmarłych - czytamy w komunikacie biura RPO.

W Sejmie: Przepadły pieniądze dla osób niepełnosprawnych. Rząd zapomniał zapisać art. 136 ustawy emerytalnej

Posłanka Iwona Hartwich próbowała załatwić sprawę dodatku dopełniającego, który przepadł w efekcie śmierci osoby niepełnosprawnej. Osoba ta nabyła prawo do dodatku w styczniu 2025 r. Ponieważ dodatek wypłacano (z wyrównaniem od stycznia) dopiero w maju 2025 r. pieniądze przepadły (np. za styczeń i luty, kiedy osoba niepełnosprawna zmarła w marcu).

Apelują: dziadkowie i babcie nie róbcie tego swoim wnukom. Jak uchronić przed niechcianym spadkiem?

Wydawało się, że dziedziczenie przynosi przede wszystkim zysk - no nie zawsze. Dla pewnego młodego mężczyzny okazało się jednak, że spuścizna może mieć zupełnie inny wymiar. Gdy jego dziadek zmarł, nastoletni wówczas wnuk zdawał się jedynym spadkobiercą – i jednocześnie dłużnikiem. Taka właśnie sprawa (zresztą już nie pierwsza tego typu) rozegrała się w polskim sądzie i de facto zmusiła Rzecznika Praw Obywatelskich do interwencji. W komunikacie RPO czytamy: "Jako dziecko odziedziczył dług dziadka - po latach sąd nakazał mu spłatę. Zasadna skarga nadzwyczajna RPO". Poniżej szczegóły tego interesującego przypadku.

Fiskus wszczyna coraz mniej kontroli podatkowych. Mimo to zyskuje na skuteczności [DANE MF]

W pierwszej połowie 2025 roku liczba wszczętych kontroli podatkowych spadła o ponad 16% w porównaniu z analogicznym okresem ub.r. Spośród tego typu działań, zakończonych od stycznia do czerwca tego roku, w przeszło 99% stwierdzono nieprawidłowości. Ostatnio uszczuplenia wyniosły prawie 769 mln zł, a wpłaty pokontrolne – niespełna 208 mln zł. Część ekspertów przekonuje, że dla organów podatkowych wygodniejsze są czynności sprawdzające. Nie brakuje też opinii, że po stronie podatników zmniejsza się zjawisko nieprawidłowości.

REKLAMA

Jawność transakcji kryptowalutowych. Jakie dane trafią do fiskusa? Czy mniejsza anonimowość to mniejsza innowacyjność?

Świat kryptowalut zawsze balansował pomiędzy wolnością a kontrolą. Dopóki branża nie stała się dochodowa, waluty wirtualne można było uznać za ciekawostkę. To właśnie wtedy jeszcze kilka lat temu były anonimowe. Z jednej strony technologia blockchain została stworzona po to, aby dawać niezależność i przejrzystość bez konieczności angażowania instytucji centralnych. Z drugiej, coraz częściej pojawiają się przepisy, które wymagają raportowania transakcji do organów podatkowych. W Polsce już wiadomo, że kolejne zmiany w tym obszarze są nieuniknione. Warto w tym zakresie odpowiedzieć sobie na kilka pytań. Czy większa jawność oznacza krok naprzód w profesjonalizacji rynku? Czy może jednak ograniczenie anonimowości jest raczej zagrożeniem dla innowacyjności? Dowiedz się więcej na ten temat właśnie w tym artykule.

Rząd informuje Polaków co mają robić, jak wybuchnie wojna – „Poradnik bezpieczeństwa” trafi do każdego domu w Polsce [udostępniamy wersję PDF]. „Ten poradnik ma czynić nas bezpieczniejszymi”

W dniu 28 sierpnia 2025 r. na stronie internetowej Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB) został opublikowany „Poradnik bezpieczeństwa” dla wszystkich Polaków, który został opracowany wspólnie przez MON, MSWiA oraz RCB. Ma on pełnić funkcję praktycznego poradnika, umożliwiającego każdemu obywatelowi skuteczne przygotowanie i działania w sytuacjach kryzysowych, takich jak wojna, klęski żywiołowe czy awarie infrastruktury. Już wkrótce, ma on trafić do wszystkich gospodarstw domowych w Polsce.

REKLAMA