Tę pamiątkę z wakacji możesz stracić już na lotnisku. Do tego grozi mandat [WYWIAD]

• Nie każdą roślinę można przywieźć z wakacji
• Nie tylko egzotyczne kraje. Z tych państw także nie przywieziesz roślin bez dokumentów
• Z wakacji przywieź zdjęcia, nie rośliny

Nie każdą roślinę można przywieźć z wakacji

Infor.pl: Jakie produkty roślinne najczęściej są zatrzymywane na granicach podczas kontroli?

Robert Seryło, Diana Zając: Kontrole podróżnych na lotniskach prowadzi Krajowa Administracja Skarbowa (KAS). W bagażach podróżnych najczęściej zatrzymywane są sadzonki roślin egzotycznych, świeże owoce, nasiona oraz świeża zieleń cięta. W 2025 r. funkcjonariusze KAS zatrzymali na Lotnisku Chopina w Warszawie 7,5 tony produktów pochodzenia roślinnego spoza Unii Europejskiej (UE), które turyści próbowali wwieźć bez wymaganych dokumentów i odpowiedniego zgłoszenia.

Dlaczego nawet niewielka sadzonka, kilka nasion czy pojedynczy owoc mogą stanowić zagrożenie dla rolnictwa i środowiska naturalnego?

Nawet jedna niewielka roślina, kilka nasion czy owoce przywiezione z zagranicznych wakacji bez wymaganych dokumentów i kontroli mogą stanowić poważne zagrożenie dla roślin uprawnych, rolnictwa oraz środowiska naturalnego naszego kraju.

Szkodliwe dla roślin organizmy, tzw. agrofagi, to nie tylko widoczne gołym okiem owady, ale również bakterie i wirusy, które mogą przez długi czas pozostawać w tkankach roślin w stanie uśpienia. Porażona roślina może przez wiele tygodni, miesięcy, a nawet lat nie wykazywać żadnych zewnętrznych objawów, mimo że stanowi źródło patogenów. Po przedostaniu się do naszego środowiska takie agrofagi mogą spowodować nieodwracalne szkody w uprawach, lasach oraz lokalnych ekosystemach.

Czy podróżni są świadomi obowiązujących przepisów fitosanitarnych, czy nadal jest to obszar, w którym wiedza społeczeństwa jest niewystarczająca?

Nie każdy materiał roślinny można przywieźć do UE w bagażu podróżnym, nawet na własny użytek. Dotyczy to przede wszystkim materiałów przeznaczonych do sadzenia oraz nasion.

Jeżeli podróżny przewozi dozwolone towary roślinne, takie jak świeże owoce, warzywa czy kwiaty cięte, musi posiadać świadectwo fitosanitarne wydane w kraju wywozu. Dokument ten nie jest wymagany jedynie w przypadku pięciu gatunków owoców: bananów, daktyli, durianów, ananasów oraz orzechów kokosowych.

Świadomość społeczna w zakresie zagrożeń związanych z przemieszczaniem materiałów roślinnych wciąż wymaga zwiększania. Dlatego tak ważna jest edukacja i informowanie społeczeństwa o zasadach ochrony zdrowia roślin.

Odpowiedzią na tę potrzebę jest międzynarodowa kampania społeczna Plant Health 4 Life, realizowana przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) we współpracy z krajowymi partnerami, w tym Państwową Inspekcją Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN). Jej celem jest budowanie świadomości na temat ochrony fitosanitarnej oraz pokazanie, że nawet z pozoru niewinne decyzje zakupowe podczas zagranicznych podróży mogą mieć realny wpływ na lokalne rolnictwo, lasy i środowisko naturalne.

Jakie konsekwencje mogą spotkać osobę, która przywiezie do Polski rośliny lub produkty roślinne bez wymaganych dokumentów?

Nielegalne wprowadzenie na teren Unii Europejskiej materiałów roślinnych pochodzących spoza UE wiąże się z konsekwencjami dla podróżnego. Kontrola graniczna może zakończyć się konfiskatą takich towarów. Zatrzymane rośliny lub produkty roślinne są następnie niszczone albo odsyłane do kraju pochodzenia na koszt ich posiadacza. Oprócz utraty przywiezionej pamiątki i konieczności pokrycia kosztów jej utylizacji, osoba naruszająca przepisy fitosanitarne może zostać ukarana mandatem.

Nie tylko egzotyczne kraje. Z tych państw także nie przywieziesz roślin bez dokumentów

Czy przepisy dotyczą tylko egzotycznych kierunków? Które kraje najczęściej zaskakują podróżnych obowiązkiem posiadania świadectwa fitosanitarnego?

Przepisy dotyczą materiałów roślinnych pochodzących z państw trzecich, czyli krajów spoza Unii Europejskiej (z wyjątkiem Szwajcarii), które są wprowadzane na teren UE. Dla wielu podróżnych dużym zaskoczeniem jest fakt, że obowiązek posiadania świadectwa fitosanitarnego dotyczy również niektórych państw należących do strefy Schengen, ale niebędących członkami Unii Europejskiej, takich jak Norwegia czy Islandia.

Choć podróżujemy do tych krajów bez tradycyjnych kontroli granicznych, przywóz stamtąd roślin lub innych materiałów roślinnych bez wymaganego zgłoszenia i dokumentów nadal jest nielegalny.

Wymogi te obejmują również popularne kierunki turystyczne, takie jak Wielka Brytania, Egipt, Tunezja czy Turcja. Aby sprawdzić, czy konkretny materiał roślinny oraz kraj, z którego planujemy go przywieźć, podlegają granicznej kontroli fitosanitarnej, zachęcamy do odwiedzenia strony internetowej PIORiN, gdzie dostępne są aktualne informacje dotyczące wymagań importowych.

Jak wygląda procedura legalnego przywozu materiałów roślinnych spoza Unii Europejskiej i jakie formalności należy spełnić jeszcze przed podróżą?

Legalny przywóz materiałów roślinnych spoza UE wymaga dopełnienia określonych formalności jeszcze przed przekroczeniem granicy. Podróżny powinien: uzyskać świadectwo fitosanitarne – dokument wydawany przez oficjalną służbę ochrony roślin w kraju, z którego pochodzi przewożony materiał. Potwierdza on, że roślina została skontrolowana i spełnia wymagania zdrowotnościowe; dokonać zgłoszenia w systemie TRACES NT – w przypadku materiałów roślinnych wysokiego ryzyka (np. wszystkich roślin przeznaczonych do sadzenia). W tym celu podróżny musi założyć konto w systemie i zgłosić przesyłkę do pierwszego wyznaczonego punktu wwozu na terenie UE.

Więcej informacji na temat importu materiałów roślinnych spoza UE oraz procesu rejestracji w systemie TRACES NT można znaleźć na stronie internetowej PIORiN w zakładce „Eksport i import”.

Jakie szkodniki lub choroby roślin udało się w ostatnich latach wykryć dzięki kontrolom granicznym i jakie mogłyby być skutki ich przedostania się do Polski?

Dzięki skutecznej i czujnej pracy funkcjonariuszy Krajowej Administracji Skarbowej próby wwozu przez podróżnych materiałów roślinnych bez wymaganych dokumentów i zgłoszenia są skutecznie wykrywane i blokowane.

PIORiN nie odnotował w ostatnim czasie wykryć agrofagów bezpośrednio związanych z turystyką. Pokazuje to jednak, jak ważną rolę pełni kontrola graniczna jako jedna z najważniejszych barier chroniących polskie rolnictwo i środowisko.

Przykładem powagi zagrożenia może być wykrycie przez PIORiN niezwykle groźnego agrofaga – węgorka sosnowca – w komercyjnej przesyłce z Chin zawierającej drewniane materiały opakowaniowe. Ten mikroskopijny nicień żyje wewnątrz drzew iglastych, a jednym z najbardziej podatnych na jego działanie gatunków jest sosna zwyczajna (Pinus sylvestris).

Warto podkreślić, że drzewa iglaste stanowią około 70% powierzchni polskich lasów, a większość z nich to właśnie sosny. Rozprzestrzenienie się węgorka sosnowca w naszym kraju mogłoby mieć poważne konsekwencje ekologiczne i gospodarcze.

Z wakacji przywieź zdjęcia, nie rośliny

Jaką najważniejszą radę można przekazać osobom planującym wakacje poza Unią Europejską, które chciałyby przywieźć do domu roślinną pamiątkę?

Perspektywa przywiezienia z egzotycznej podróży roślinnej pamiątki bywa bardzo kusząca, jednak najbezpieczniejsza zasada brzmi: przywieźmy ze sobą piękne fotografie, a żywą naturę zostawmy na miejscu. Nigdy nie mamy pewności, jakie niewidoczne gołym okiem zagrożenia mogą kryć się, np. w roślinie, nasionach czy owocach i jakie konsekwencje może mieć ich przypadkowe wprowadzenie do naszego środowiska.

Osoby, które mimo wszystko chciałyby legalnie sprowadzić materiał roślinny, powinny jeszcze przed podróżą zapoznać się z obowiązującymi wymaganiami dotyczącymi importu oraz procedurą rejestracji w systemie TRACES NT.

Wszystkie niezbędne informacje i wytyczne można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa w zakładce „Eksport i import”.

Warto pamiętać, że każdy z nas może mieć wpływ na ochronę zdrowia roślin. To również cel kampanii Plant Health 4 Life, która zachęca podróżnych i konsumentów do świadomych wyborów oraz pokazuje, że troska o rośliny oznacza ochronę naszego środowiska, bezpieczeństwa żywnościowego i przyszłych pokoleń.

Dziękuję za rozmowę.

Kalkulatory